در حال پالایش مطالب میباشیم تا اطلاع ثانوی مطلب قرار نخواهد گرفت.
    توجه : تمامی مطالب این سایت از سایت های دیگر جمع آوری شده است. در صورت مشاهده مطالب مغایر قوانین جمهوری اسلامی ایران یا عدم رضایت مدیر سایت مطالب کپی شده توسط ایدی موجود در بخش تماس با ما بالای سایت یا ساماندهی به ما اطلاع داده تا مطلب و سایت شما کاملا از لیست و سایت حذف شود. به امید ظهور مهدی (ع).

    محیط جغرافیایی چگونه به وجود می آید

    1 بازدید

    محیط جغرافیایی چگونه به وجود می آید را از سایت پست روزانه دریافت کنید.

    سوالات کتاب جغرافیای عمومی

    گروه جغرافیای شهرستان آزادشهر

    سولات کتاب جغرافیای عمومی

    درس اول

    1- جغرافیا درگذشته چگونه علمی بود؟

    جغرافیا درگذشته علمی بودکه به وصف زمین و پدیده های مختلف روی آن می پرداخت.

     2-جغرافیا راتعریف کنید؟

    جغرافیاعلم بررسی رابطه ی متقابل انسان با محیط خود به منظور بهبود زندگی انسان می باشد.

     3- دو عامل اصلی درجغرافیاکدامند؟

    انسان ومحیط  

    4- محیط طبیعی چگونه به محیط جغرافیایی تبدیل شد؟

    اگرانسان بخواهدازمحیط اطراف خوداستفاده بیشتری ببرد لازم است تادراین محیط تغییراتی ایجادکند به این ترتیب محیط طبیعی به محیط جغرافیایی تبدیل می شود.

     5- چرا انسان در ارتباط با طبیعت،دچار مشکل شده است؟

    امروزه برخی از کشورهای پیشرفته صنعتی با دانش و فن آوری جدید در هر گوشه الز جهان،دست به بهره برداری شدید زده و سودجویانه در حال برهم زدن تعادل محیط زیست انسان هستند بدین ترتیب رابطه سالم و متعادل انسان با طبیعت به رابطه ای نا متعادل که به ضرر محیط و انسان است تبدیل شده است.

     6-جغرافیدانان دربهبودزندگی انسان چه نقشی دارند ؟مثال بزنید0

    هدف علم جغرافیا مانند سایر علوم،راهنمایی انسان وکمک به او در زندگی است. مثلا جغرافیدان برای شناسایی و تعیین منطقه مناسب کشت چای،همه ویژگیهای لازم برای کشت چای از جمله نوع آب و هوا،نوع خاک،نوع ناهمواری،بازار فروش،نیروی انسانی مناسب برای کشت را بررسی می کند وبا توجه به همه این موارد مکان مناسب را انتخاب می نماید.

    Powered By BLOGFA.COM

    منبع مطلب : geoazad.blogfa.com

    مدیر محترم سایت geoazad.blogfa.com لطفا اعلامیه سیاه بالای سایت را مطالعه کنید.

    جغرافیا

    جغرافیا

    جُغرافی یا جُغرافیا (از عربی، اصل آن از یونانی باستان: γεωγραφία تلفظ: ژئوگرافیا) (برابرهای فارسی: گیتاشناسی و زمین‌نگاری)[۱] یک شاخه از علم است که خشکی‌ها، ویژگی‌ها، ساکنان و پدیده‌های زمین را مطالعه می‌کند. گیتاشناسی یا ژئوگرافی در ایران و در دوران مدرن یک علم وارداتی بوده‌است و پایداری و ماندگاری آن نتیجه کوشش‌های دو استاد جغرافیا محمدحسین پاپلی یزدی در مجله تحقیقات جغرافیایی[۲] و پروفسور حسین شکویی با دو اثر ارزشمند در فلسفه جغرافیا[۳][۴] و دیدگاه‌های نو در جغرافیای شهری[۵]و پروفسور سیروس سهامی[۶][۷] می‌باشد. جغرافیا در تعریف در میان کلیه علمای این علم مورد بحث و جدل است و هنوز یک اجماع در جغرافی صورت نگرفته‌است؛ و همواره با مطالعه تاریخ علم جغرافیا به تعاریف مختلفی برمی‌خوریم که دال بر پویایی جغرافیا است؛ ولی نکته اصلی در همه این تعاریف تکیه بر مفاهیم اصلی گیتاشناسی از حمله فضا،[۸] مکان،[۹] زمان، فاصله، و مقیاس است؛ بنابراین جغرافیایی انسانی هم تعریف دقیقی ندارد. " تنها کسانی می‌توانند در مورد تعاریف جغرافیایی اظهار نظر کنند که مقاله ای در سطح جهانی یا مجلات علمی و پژوهشی داشته باشند که مبتنی بر تحقیق باشد. برخی از پیشروان گیتاشناسی در ایران پروفسور مصطفی مؤمنی[۱۰] و پروفسور یداله فرید[۱۱] بودند.

    نخستین شخصی که از واژهٔ «ژئوگرافی» استفاده کرد، اِراتوستن (۲۷۶–۱۹۴ پ.م.) بود که شامل کلمات GEO (زمین) و GRAPHY (نگاری) است، او علم جغرافیا را "علم مطالعه زمین به عنوان جایگاه انسان تعریف می کند."

    چهار سنت تاریخی در پژوهش‌های جغرافیایی عبارت است از: واکاوی (تجزیه و تحلیل) مکانی، پدیده‌های طبیعی و انسانی (جغرافیا به عنوان بررسی‌ای در بارهٔ پراکندگی)، مطالعات منطقه‌ای (اماکن و مناطق)، مطالعهٔ انسان و رابطهٔ او با زمین، و پژوهش در علوم زمین است. با این وجود، جغرافیای نوین نظم و انضباطی همه‌فراگیر است که در درجهٔ نخست به دنبال درک زمین و همهٔ پیچیدگی‌های انسان و طبیعت بوده و تنها منحصر به چیزها و جایشان نیست، بلکه در مورد آن که چگونه تغییر کرده و خواهند کرد نیز می‌باشد.

    جغرافیا یا زمین‌نگاری به عنوان «پلی میان انسان و علوم فیزیکی»، به دو شاخهٔ اصلی جغرافیای انسانی و جغرافیای طبیعی تقسیم شده‌است. جغرافیا را می‌توان همان‌طور که ویدال دولابلاش بیان کرده علم روابط متقابل انسان و طبیعت دانست. وی بیان می‌کند که طبیعت امکان‌هایی را در اختیار انسان قرار می‌دهد و انسان براساس فرهنگش از آنها بهره‌برداری می‌کند، البته باید توجه داشت که در دهه‌های اخیر انتقادهای بسیاری به این تعریف وارد شده‌است و امروزه اقتصاد سیاسی، مفهوم بازساخت، اقتصاد بازار آزاد در مرکز همه تعاریف جغرافیایی قرار گرفته‌است.[۱۲]

    پیش‌گفتار[ویرایش]

    جغرافی‌دانان به گونه‌ای سنتی، عده‌ای نقشه‌نگار که به بررسی نام مکان‌ها و تعدادشان می‌پردازند، به نظر می‌رسند. اگر چه بسیاری از جغرافی‌دانان در مکان‌نامی (ذکر نام‌های نواحی) و نقشه‌نگاری آموزش دیده‌اند، ولی این کار پیشهٔ اصلی‌شان نیست. جغرافی‌دانان به بررسی پراکندگی مکانی و زمانی پدیده‌ها، فرایندها، ویژگی‌ها و هم‌چنین برهم‌کنش انسان و محیط زیست او به عنوان اثر فضا و مکانِ تحت تأثیر موضوعات مختلف از جمله اقتصاد، بهداشت، آب و هوا، گیاهان و جانوران، می‌پردازند؛ از این رو جغرافیا دانشی میان‌رشته‌ای و فرا رشته‌ای است.

    جغرافیا در یک چینش می‌تواند به‌طور گسترده به دو شعبهٔ اصلی تقسیم شود: جغرافیای انسانی و جغرافیای طبیعی. اولی تا حد زیادی بر معماری و چگونگی ایجاد فضا متمرکز است -که با انسان مشاهده و مدیریت می‌شود و نیز نفوذ او فضا و مکان به خاطر به‌کارگیری و چنگ‌اندازی‌اش به آن می‌فرساید. دومی به بررسی محیط زیست طبیعی و چگونگی به وجود آمدن و تداخل آب‌وهوا، پوشش گیاهی و چرخهٔ زیستی، خاک، آب، و ژئومورفولوژی می‌پردازد. به عنوان برآیندی از این دو زیرحوزه و با استفاده از روش‌های متفاوت، حوزهٔ سومی پدید آمده‌است که جغرافیای زیست‌محیطی نام دارد.

    شاخه‌های دانش جغرافیا[ویرایش]

    جغرافیای طبیعی[ویرایش]

    جغرافیای طبیعی روی جغرافیا از نگاه علوم زمین تمرکز دارد و هدفش درک فیزیکی سنگ‌کره، آب‌کره، هواکره، خاک‌کره و الگوهای جهانی گیاگان و زیاگان (زیست‌کره) است.

    جغرافیای انسانی[ویرایش]

    جغرافیای انسانی شاخه‌ای از جغرافیا است که متوجه بررسی الگوها و فرایندهایی است که برهم‌کنش انسان با محیط‌های جورواجور را شکل می‌دهد، که شامل جنبه‌های انسانی، سیاسی، فرهنگی، اجتماعی، و اقتصادی می‌باشد. در حالی که توجه عمدهٔ جغرافیای انسانی به چشم‌انداز فیزیکی زمین نیست (نگاه کنید به جغرافیای فیزیکی) به سختی امکان‌پذیر است که هنگام بحث دربارهٔ جغرافیای انسانی، به چشم‌اندازهای فیزیکی -که در فعالیت‌های انسان نقش بسیاری دارد- اشاره‌ای نکرد، که جغرافیای زیست‌محیطی دارد به عنوان پیوندی میان این دو پدیدار می‌گردد. جغرافیای انسانی می‌تواند به بسیاری از مقوله‌های گسترده تقسیم شود؛ مانند:

    گرایش‌های مختلفی برای بررسی جغرافیای انسانی نیز در درازنای زمان به وجود آمده و عبارت است از:

    جغرافیای زیست‌محیطی[ویرایش]

    جغرافیای زیست‌محیطی شاخه‌ای از جغرافیا است که به توصیف جنبه‌های فضایی از تعامل میان انسان و جهان طبیعی می‌پردازد و نیازمند درک درستی از جنبه‌های سنتی جغرافیای فیزیکی و انسانی، و نیز روش‌هایی که در آن جوامع انسانی محیط زیست را درک کنند، می‌باشد. جغرافیای زیست‌محیطی در جایگاه پلی میان جغرافیای انسانی و فیزیکی، و در نتیجه هم‌افزایی تخصص از این دو زیرحوزه است. علاوه بر این، هم‌بستگی انسان با محیط زیست به عنوان یک پیامد جهانی شدن و دگرگونی‌های فناوری تغییر کرده، و روی‌کرد تازه‌ای برای درک رابطهٔ پویا و تغییرات، مورد نیاز بوده‌است. نمونه‌هایی از زمینه‌های پژوهشی در جغرافیای زیست‌محیطی عبارت است: از مدیریت بحران، مدیریت محیط زیست، توسعهٔ پایدار، و بوم‌شناسی سیاسی.

    دانش نقشه‌برداری[ویرایش]

    علوم نقشه‌برداری شاخه‌ای از جغرافیا است که پس از انقلاب کمّی در جغرافیا در اواسط دههٔ ۱۳۳۰ خورشیدی پدید آمده‌است. علوم نقشه‌برداری شامل بهره‌گیری از روش‌های سنتی فضایی مورد استفاده در نقشه‌نگاری و عارضه‌نگاری (توپوگرافی) و کاربردشان در رایانه می‌باشد. دانش نقشه‌برداری با استفاده از روش‌هایی مانند سامانهٔ اطلاعات مکانی (سام) و دورکاوی (سنجش از دور) دارای حوزهٔ مشتکی گسترده با بسیاری از رشته‌های دیگر است. علوم نقشه‌برداری هم‌چنین به باززیستی (تجدید حیات) برخی گروه‌های جغرافیایی انجامید، به ویژه در حین دههٔ ۱۳۳۰ خورشیدی و در شمال آمریکا که در آن زمینه داشت افول می‌کرد. دانش نقشه‌برداری محدودهٔ گسترده‌ای از زمینه‌های درگیر با واکاوی فضایی، از قبیل نقشه‌نگاری، سامانهٔ اطلاعات مکانی (سام یا جی‌آی‌اس)، دورکاوی و سامانهٔ موقعیت‌یابی جهانی (جی‌پی‌اس) را در بر می‌گیرد.

    جغرافیای منطقه‌ای[ویرایش]

    جغرافیای منطقه‌ای شاخه‌ای از جغرافیا است که مناطقی با هر اندازه را در سراسر کرهٔ زمین بررسی می‌کند و خصوصیت توصیفی رایجی دارد. هدف اصلی فهمیدن یا معنی کردن یکتایی یا ویژگی یک منطقهٔ خاص است که از طبیعت و عناصر انسانی شکل گرفته‌است. هم‌چنین به تقسیم اراضی که شیوه‌های مناسب محدودسازی فضا به مناطق را پوشش می‌دهد نیز توجه می‌شود. جغرافیای منطقه‌ای هم‌چنین به عنوان روی‌کردی خاص برای دانش‌آموختن در رشتهٔ علوم جغرافیایی در نظر گرفته می‌شود (مانند جغرافیای انتقادی یا کمّی)

    زمینه‌های مرتبط[ویرایش]

    فنون و روش‌ها[ویرایش]

    همان‌طور که روابط متقابل مکانی کلیدهای این علوم مختصر هستند، نقشه‌ها نیز ابزاری کلیدی اند. نقشه‌نگاری سنتی با روی‌کردی تازه‌تر به واکاوی جغرافیایی، سامانه‌های اطلاعات مکانی (سام) مبتنی بر رایانه پیوسته‌است. در مطالعهٔ ایشان، جغرافی‌دانان از چهار روش وابسته استفاده می‌نمایند:

    نقشه‌نگاری[ویرایش]

    نقشه‌نگاری نمایش سطح زمین با استفاده از نمادهای انتزاعی است (نقشه‌سازی). اگرچه زیررشته‌های دیگر جغرافیا برای ارایهٔ تجزیه و تحلیل‌هایشان به نقشه‌ها تکیه می‌کنند، ولی ساخت واقعی نقشه‌ها به اندازهٔ کافی مجرد هست که بتوانیم جداگانه در نظر بگیریمش. نقشه‌نگاری از گردهمایی پیش‌نویس فنون به صورت دانش واقعی سر برآورده‌است. نقشه‌کشان باید روان‌شناسیِ شناختی و کارپژوهی (ارگونومی) را بیاموزند تا بفهمند چه نمادهایی بیشترین اثر را در جابه‌جایی اطلاعات زمین دارا است، و روان‌شناسی رفتاری را بیاموزند تا کسانی را که از نقشه‌هایشان استفاده می‌کنند را به اثرپذیری از اطلاعات وادارند. ایشان باید زمین‌سنجی و ریاضیات نسبتاً پیش‌رفته را یاد بگیرند تا بدانند چگونه شکل زمین بر واپیچش (اعوجاج) نمادهای پیش‌دیدهٔ نقشهٔ هموار برای مشاهده تأثیر می‌گذارد. بی‌جنجال می‌توان ادعا کرد که نقشه‌نگاری دانه‌ای است که از کشتزار بزرگ‌تر جغرافیا رُسته‌است. بیشتر جغرافی‌دانان بیان خواهند کرد که شیفتگی دوران کودکی به نقشه‌ها در حقیقت پیش‌گویی گرایش ایشان به این زمینه بوده‌است.

    سامانهٔ اطلاعات جغرافیایی[ویرایش]

    سامانهٔ اطلاعات جغرافیایی (جی‌آی‌اس) به جمع‌آوری اطلاعات پیرامون زمین، برای بازیابیِ خودکار توسط یک رایانه، با دقتی مناسب به منظور توختن (کسب) اطلاعات، رسیدگی می‌کند. افزون بر زیررشته‌های دیگر جغرافیا، کارآزمودگان سام باید با علوم رایانه و سامانه‌های دادگانی (پایگاه‌داده‌ای) آشنا باشند. سامانهٔ اطلاعات جغرافیایی انقلابی در زمینهٔ نقشه‌نگاری ایجاد کرد؛ هم‌اکنون تقریباً تمام نقشه‌سازی را با کمک گونه‌ای از نرم‌افزار سام انجام می‌دهند. هم‌چنین سامانهٔ اطلاعات جغرافیایی دانش بهره‌گیری از نرم‌افزار و فنون آن را برای نمایش، واکاوی و پیش‌بینی روابط مکانی هدایت می‌کند. در این زمینه، «جی‌آی‌اس» به معنی «دانش اطلاعات جغرافیایی»[۱۴] می‌باشد.

    دورکاوی (سنجش از دور)[ویرایش]

    دورکاوی یا سنجش از دور، دانش به‌دست‌آوردن اطلاعات در مورد ویژگی‌های زمین از طریق اندازه‌گیری‌های از دور می‌باشد. داده‌های دورکاویده در اشکال مختلف مانند تصاویر ماهواره‌ای، عکس‌های هوایی و داده‌های به‌دست‌آمده از حسگرهای دستی، تولید می‌شود. جغرافی‌دانان به منظور: الف) عرضهٔ اطلاعات متنوع در نوعی از پیمانه‌های فاصله‌ای (محلی به جهانی)، ب) گردآوردن نگرشی اجمالی از ناحیهٔ مورد علاقه، پ) دست‌رسی به پایگاه‌های دوردست یا بیرون از دست‌رس، ت) فراهم ساختن اطلاعات طیفی نامریی طیف الکترومغناطیس، و ث) آسان کردن بررسی چگونگی تغییر سیما و ناحیه‌ها در درازای زمان، به‌طور فزاینده از داده‌های دورکاویده برای به‌دست‌آوردن اطلاعات در مورد سطح زمین، اقیانوس‌ها و هواکره استفاده می‌کنند. داده‌های دروکاویده ممکن است آزادانه، یا پیوسته با دیگر لایه‌های داده‌های رقمی واکاوَند (مثلاً در یک سامانهٔ اطلاعات جغرافیایی) تحلیل شود.

    روش‌های کمّی جغرافیا[ویرایش]

    زمین‌آمار با واکاوی داده‌های کمی به ویژه استفاده از روش آماری جهت یابش پدیده‌های جغرافیایی، سر و کار دارد. زمین‌آمار همه‌جا و در زمینه‌های گوناگون استفاده شده‌است، از جمله: آب‌شناسی، زمین‌شناسی، ژئومورفولوژی (زمین‌ریخت‌شناسی)، اکتشاف نفت، واکاوی آب‌وهوا، برنامه‌ریزی شهری، آمایش و همه‌گیرشناسی. پایهٔ ریاضی زمین‌آمار از تحلیل خوشه‌ای، واکاوی تفکیک کنندهٔ خطی و آزمون آماری نافراسنجی (غیرپارامتری)، و موضوعات دیگر برگرفته شده‌است. کاربردهای زمین‌آمار به شدت در سامانه‌های اطلاعات جغرافیایی استفاده می‌شود، به خصوص برای درون‌یابی نقاط نسنجیده. جغرافی‌دانان سهم به‌سزایی در روش‌های فنون کمّی نشان دادند.

    روش‌های کیفی جغرافیا[ویرایش]

    روش‌های کیفی جغرافیایی یا قوم‌نگاشتی؛ روش‌های پژوهش، را بشرجغرافی‌دانان استفاده می‌کنند. در جغرافیای فرهنگی، به‌کارگیری فنون پژوهش کیفی، سنتی است که نیز در مردم‌شناسی و جامعه‌شناسی از آن استفاده می‌کنند. مشاهدهٔ همراه با مشارکت و مصاحبه‌های عمقی و موشکافانه، داده‌های کیفی را برای بشرجغرافی‌دانان فراهم می‌کند.

    تاریخچهٔ جغرافیا[ویرایش]

    این اندیشه از آناکسیماندر(۱۲۳۱/۳۲ – ۱۱۶۶/۶۷ سال پیش از هجرت)، که واپسین نویسندگان یونانی به بنیان‌گذار واقعی جغرافیا مطرحش نمودند-، از طریق پاره‌ای از بازگویی‌های جانشینان او به ما رسیده‌است. آناکسیماندر را به نوآوری شاخص‌ها (ابزار ساده و کارآمد یونانی که اندازه‌گیری اولیه از عرض جغرافیایی را انجام داد) می‌شناسند. تالس و آناکسیماندر هم‌چنین به پیش‌گویی گرفت‌ها معروف اند. شالودهٔ جغرافیا را می‌توان در فرهنگ‌های دیرینه، از قبیل چین باستان، سده‌های میانه و دوران باستان ردیابی کرد. یونانیان نخستین بار جغرافیا را با هر دو سرفصل هنر و دانش یافته‌بودند و این را با نقشه‌نگاری، فلسفه، ادبیات و ریاضیات به دست آورده‌اند. بحث‌های گرمی در بارهٔ این که نخستین بار کی داوی کرد که زمین گرد می‌باشد، هست؛ که به اعتبار یا مراجعه به پارمنیدس، فیثاغورث یا اناکساغورث می‌شود گفت هر کدامشان با بهره‌گیری از توضیح گرفت‌ها توانست ثابت کند که زمین گرد است. با این وجود، او همانند بسیاری از معاصرانش بازهم باور داشت که زمین یک لوح هموار است. یکی از نخستین برآوردهایی که شعاع زمین را تخمین می‌زند را اراتوستن به جا هشتهاست.

    نخستین سامانهٔ خیلی دقیق خطوط دستگاه مختصات جغرافیایی به هیپارخوس (ابرخس) منسوب است. او دستگاه مبنای شصت‌تایی را به کار بست که از ریاضیات بابلی برگرفته شده‌بود. وی مدارها و نصف النهارها را به °۳۶۰، و هر درجه به '۶۰ تقسیم‌بندی کرد. او برای اندازه‌گیری طول جغرافیایی در محل‌های مختلف روی زمین، پیش‌نهاد کرد از گرفت‌ها برای تعیین اختلاف زمانی نسبی استفاده کنند. نقشه‌کشی گستردهٔ رومیان به خاطر کاوش‌هایشان در زمین‌های جدید، بعدها سطح بالای اطلاعاتی‌ای را برای بتلمیوس به منظور ساخت اطلس‌های مو شکافانه گرد هم آورد. وی با استفاده از دستگاه شبکه‌ای روی نقشه‌هایش و اتخاذ طول ۹۰/۹۲ کیلومتر به ازای هر درجه، کار هیپارکوس را پیش‌برد.

    جغرافیا در ایران باستان[ویرایش]

    از بررسی و تحقیق ایرانیان قدیم در جغرافیا اطلاع زیادی در دست نداریم. دیرین‌ترین سندی که در این باره موجود است قسمت‌های بازمانده اوستا است که در پاره‌ای از بخش‌های آن اشاره‌هایی به وضع یا نام برخی سرزمین‌ها و دریاها و کوه‌ها و رودها رفته و در فرگرد یکم کتاب وندیداد[۱۵] از شانزده کشور آفریدهٔ اهورامزدا سخن به میان آمده‌است، ولی چون قسمت‌های علمی اوستا از میان رفته‌است در این باره بیش از این اطلاعی به دست نمی‌آید. پس از آن در سنگ نبشتهٔ بغستان (بیستون) به نام کشورهایی که داریوش می‌گوید بر آن‌ها فرمان‌روایی داشته‌ام برمی‌خوریم و از همین قبیل اطلاعات مختصر و جزئی در برخی از نوشته‌های یونانیان نیز مشاهده می‌شود. از روزگار ساسانیان نیز علاوه بر آنچه جسته‌گریخته در ضمن بعضی از کتب آن دوران آمده و به دست ما رسیده ‚ کتاب مستقل شهرستان‌های ایرانشهر که در آن نام و شرح مختصر شهرهای ایران و برخی از روایات افسانه‌ای دربارهٔ آن‌ها آمده، در دست است و به فارسی نیز ترجمه شده‌است.[۱۶][۱۷]

    جغرافیا در تمدن اسلامی[ویرایش]

    در خلال سده‌های میانه، سرنگونی فرمان‌روایی روم به تغییر درروند تکامل جغرافیای از اروپا به جهان اسلام انجامید. جغرافی‌دانان مسلمان مانند شریف ادریسی نقشه‌های مبسوط جهان (از قبیل کتاب‌الرجاری) را درست کردند، در حالی که جغرافی‌دانان دیگر مانند یاقوت حموی، ابوریحان بیرونی، ابن بطوطه و ابن خلدون حساب دقیقی از سفرهایشان و جغرافیای مناطقی که دیده بودند، دست و پا کردند. محمود کاشغری جغرافی‌دان ترک، نقشهٔ جهان را بر پایهٔ یک زبان کشید، و بعد از او پیری رئیس این کار را انجام داد (نقشهٔ پیری رئیس). افزون بر این، دانشمندان مسلمان کارهای پیش از رومیان و یونانی‌ها را ترجمه و تفسیر نمودند، و بیت الحکمه را به این منظور در بغداد راه انداختند. ابو زید بلخی دانشمند ایرانی، در آغاز از نقشه‌برداری زمینی در بغداد، مدرسهٔ بلخ را درون بلخ بنیان نهاد. «سهراب» جغرافی‌دان مسلمان در میانه‌های سدهٔ چهارم خورشیدی، سرگرم کتابی بود دربارهٔ مختصات جغرافیایی، حاوی دستورالعمل برای ساخت نقشهٔ مستطیلی جهان، با طرح نمایش تصویر استوانه‌های هم‌فاصله. در اواخر سدهٔ چهارم و اوایل سدهٔ پنجم خورشیدی، ابن سینا علل زمین‌شناختی کوه‌ها را در کتاب شفا (۴۰۵/۶ خورشیدی) برانگاشت.

    ابوریحان بیرونی (۳۵۲–۴۲۷ خورشیدی) نخستین بار طرح نمایش تصویرِ هم‌سمتِ (سمت در برابر ارتفاع در دستگاه نجومی) دارای مسافت مساوی قطبی را از کره آسمان شرح داد. هنگامی که پای نقشه‌برداری شهرها و اندازه‌گیری فواصل میانشان وسط می‌آمد، او به عنوان ماهرترین فرد شناخته‌شده‌بود که در شهرهای بسیاری در خاور میانه و شبه‌قارهٔ هند این کار را انجام داده‌بود. وی هم‌چنین به هنگام اندازه‌گیری ارتفاع کوه‌ها، ژرفای دره‌ها و پهنای افق فنون مشابه را گسترش بخشید، و موضوع جغرافیای انسانی و سکنه‌پذیری سیارهٔ زمین را مطرح نمود. وی مسکونی بودن تقریباً یک چهارم از سطح زمین برای بشر را برانگاشت؛ هم‌چنین عرض جغرافیایی کاث (کاج، کاظ یا کات، از شهرهای دیرینهٔ در خوارزم) را با استفاده از بیشینهٔ بلندای خورشید محاسبه کرد، و معادله‌های پیچیدهٔ زمین‌سنجشی را به منظور محاسبهٔ دقیق محیط زمین واگشود، که به اندازه‌های امروزین محیط زمین خیلی نزدیک بود. او شعاع زمین را ۶۳۳۹٬۹ کیلومتر برآورد که تنها ۸/۱۶ کیلومتر کمتر از مقدار کنونی ۶۳۵۶٬۷ کیلومتر می‌باشد. در مقایسه با پیشینیانی که محیط زمین را با نشانه‌روی هم‌زمان خورشید از دو محل مختلف اندازه گرفتند، بیرونی روش تازه‌ای را بر پا کرد که با استفادهٔ محاسبات مثلثاتی بر پایهٔ زاویهٔ میان یک دشت و بر فراز کوه بود -که اندازه‌گیری‌های دقیق‌تری از محیط زمین را نتیجه داد- و انجام این کار را با یک شخص برای اندازه‌گیری از یک موقعیت انجام‌پذیر ساخت. او هم‌چنین بررسی‌ای از طرح نمایش تصویر نقشه، نقشه‌نگاری، منتشر کرد که شامل روشی برای نمایش نیم‌کره در صفحه بود.

    جرجی زیدان در تاریخ تمدن اسلام ذیل جغرافیا می‌آورد: «لفظ جغرافی می‌رساند که این علم را عرب وضع نکرده اما چون جغرافی به تاریخ مربوط است و چون عرب‌ها به واسطهٔ مقتضیات شریعت اسلام پیش از ترجمهٔ جغرافی به زبان عربی کتاب‌هایی در توصیف راه‌ها و شهرها نگاشته‌اند، لذا در این‌جا از جغرافی اسلامی هم اسمی می‌بریم.»[۱۷]

    جغرافیا پس از اسلام[ویرایش]

    عصر کاوش اروپا در سده‌های نهم و دهم و یازدهم، جایی که یابندگان اروپایی همانند کریستف کلمب، مارکوپولو و جیمز کوک بسیاری از زمین‌های جدید را یافتند و محاسبه کردند، اشتیاقی تازه برای ریزه‌کاری‌های دقیق جغرافیایی، و شالودهٔ نظریه‌های خام در اروپا باز زنده شد. مشکلی که با جغرافی‌دانان و کاوشگران روبه‌رو شد، پیدا کردن طول و عرض یک مکان جغرافیایی بود. اگرچه مشکل عرض جغرافیایی مدت‌ها پیش حل شده‌بود، ولی طول جغرافیایی هم‌چنان بازمانده بود؛ توافق بر سر نصف‌النهار صفر درجه تنها بخشی از مشکل بود. جان هریسون با نوآوری زمان‌سنج اچ۴ در سال ۱۱۳۸/۹ خورشیدی مشکل حل کرد، و بعداً در سال ۱۲۶۳در فراهمایی جهانی مریدین، نصف‌النهار گرینویچ به عنوان نصف النهار صفر اتخاذ شد.

    جغرافیا در سده‌های دهم و یازدهم و دوازدهم خورشیدی به عنوان یک زمینهٔ دانشی جدا به رسمیت شناخته و بخشی از برنامهٔ درسی دانشگاه‌های اروپا به‌ویژه پاریس و برلین شد. گسترش بسیاری از جوامع اطلاعاتی جغرافیایی در سده‌های دوازدهم و سیزدهم خورشیدی بر پایهٔ جامعهٔ اطلاعاتی جغرافیایی، انجمن جغرافیایی پادشاهی (بریتانیا) در سال ۱۲۰۸/۹ خورشیدی، جامعه جغرافیایی روسیه در سال ۱۲۲۳/۴ خورشیدی جامعه جغرافیایی آمریکا در ۱۲۲۹/۳۰ خورشیدی و انجمن جغرافیای ملی (آمریکا) در سال ۱۲۶۶/۶۷ خورشیدی، در سال ۱۱۹۹/۲۰۰ خورشیدی نمایان شد. اثرگذاری امانوئل کانت، الکساندر فون همبولت، کارل ریتر و پول ویدال دلا بلاش را می‌توان نقطه عطف اصلی جغرافیا در انتقال از فلسفه به علم دانست.

    طی دو سدهٔ گذشته، پیش‌رفت در فناوری مانند رایانه، به گسترش علوم نقشه‌برداری و راه و رسمی تازه انجامید، همانند مشاهدهٔ همراه مشارکت و زمین‌آمار که این شیوه‌های تازه در جغرافیای امروزی به کار رفته‌است. در غرب در طول سده‌های سیزدهم و چهاردهم، نظم و انضباط جغرافیا دست‌خوش چهار مرحلهٔ اساسی شد: جبر محیط زیست، جغرافیای منطقه‌ای، انقلاب کمّی و جغرافیای انتقادی. پیوند میان‌رشته‌ای نیرومند میان جغرافیا و علوم زمین‌شناسی و گیاه‌شناسی و هم‌چنین دانش اقتصاد، جامعه‌شناسی و مردم‌نگاری نیز تا حد زیادی افزایش یافته، به‌ویژه به عنوان پیامد سامانهٔ دانش زمین که در پی درک جهان در یک دید کلی‌نگر می‌باشد.

    فلسفه علم جغرافیا[ویرایش]

    جغرافیا و برنامه‌ریزی[ویرایش]

    برنامه‌ریزی با خصلت و ماهیت دانش جغرافیا همبستگی کامل دارد[۱۸] و یکی از دستاوردهای بدون شک 70 سال اخیر، رابطه‌ی رو به رشد و عمیق بین جغرافیا و برنامه‌ریزی بوده‌است. بیشتر جغرافیای معاصر مربوط به شناسایی شواهدی از تغییر و تحولات مداوم در ساختار و سازمان است که جغرافیاهای جدید قرن بیست و یکم را ایجاد می‌کند: جغرافیای یک جهان پست مدرن. چنین جغرافیاهایی برای حرفه‌ای مانند برنامه‌ریزی با منطق آن در جهت منافع عمومی و برای آن جغرافیدانانی که در حال حاضر حوزه‌ی وسیعی از زمینه‌های مشترک با برنامه‌ریزان را در اختیار دارند اهمیت خاصی دارند. این عرصه لزوماً شامل هم کسانی است که درک جغرافیایی آن‌ها می‌تواند به عمل برنامه‌ریزی بهتر کمک کند و هم کسانی که به دنبال درک چگونگی تاثیر برنامه‌ریزی بر توزیع فضایی فعالیت‌های اجتماعی و اقتصادی هستند: جغرافیا برای برنامه‌ریزان و برنامه‌ریزی برای جغرافیدانان (geography for planners and planning for geographers).[۱۹] در کل، اگر چه شاید اغراق باشد، اما وظیفه‌ی جغرافیا برنامه‌ریزی است. جغرافیا با ویژگی کل‌گرا و منطقه‌گرای خویش، می‌تواند مدّعی دانش برنامه‌ریزی برای جهان پیچیده کنونی و آینده ما باشد و شاید بیش از هر دانش دیگر شایستگی آن را دارد.[۱۸]

    پیشینه[ویرایش]

    ایده الحاق و انجام مطالعات قِسم ویژه‌ و اعظمی از مباحث برنامه‌ریزی ( ِتوسعه) به دانش جغرافیا، به سال 1938 در انگلستان و کنفرانس سالانه انجمن جغرافیایی برمی‌گردد. کنفرانس‌های سالانه انجمن‌ جغرافیایی معمولاً موضوعی مربوط به علایق رئیس خود در حال حاضر را دارد، ولی از آنجا که در انتخاب روسا، انجمن خود را محدود به جغرافیدانان دانشگاهی نمی‌کند، خدمت شایانی برای موضوع اغلب با وارد کردن یک دیدگاه جدید انجام می‌شود. آن سال، نکته‌ی کلیدیِ کنفرانس برگزار شده در مدرسه‌ی اقتصاد لندن در ۶-۴ ژانویه، نقشی بود که جغرافیا می‌تواند در برنامه‌ریزی ایفا کند. نطق ریاست، که توسط پروفسور پاتریک ابرکرومبی، استاد برنامه ریزی شهری کالج دانشگاهی لندن ایراد شد، تحت عنوان "جغرافیا، پایه برنامه ریزی" (Geography, the Basis of Planning) بود و یک سمپوزیوم در مورد شهر و برنامه‌ریزی روستایی، مهم‌ترین موضوع مجزا در این برنامه شد. پروفسور ابرکرومبی به عنوان نقطه‌ی شروع کار،سه‌گانه معروف "مکان، کار، مردم" (place, work, folk) را انتخاب کرد؛ که در این میان جغرافیا (مکان) نشان‌دهنده اساس برنامه‌ریزی، تجارت (‏یا کار)‏ هسته برنامه‌ریزی، و مردان و زنان (‏یا مردم) ‏هدف برنامه‌ریزی بودند.[۲۰] اما پس از آن توماس والتر فریمن استاد جغرافیای دانشگاه ویکتوریای منچستر به طور متقاعدکننده‌ای زمینه جغرافیایی برنامه‌ریزی را نشان می‌دهد و به صورت رسمی نخست آنها را در کتاب «جغرافیا و برنامه‌ریزی» (Geography and Planning) آورده است که ابتدا در سال 1958 دانشگاه هاچینسون آنرا منتشر کرد[۲۱][۲۲]. وی از نمونه‌های عینی وام گرفته شده از جغرافیای روستایی، شهری و صنعتی بریتانیا برای توسعه‌ی جنبه‌های جغرافیایی مشکلات برنامه‌ریزی شهر استفاده می‌کند.[۲۱] همچنین همان جغرافیای منطقه‌ای، و بسیاری از مطالعات موردی محلی که وی دانشجویان خود را بدان تشویق می‌کرد، نیز منابع داده ضروری را بر این اساس فراهم کردند.[۲۳] در نتیجه‌ی گسترش ده چندان حرفه‌ی برنامه‌ریزی، دانشمندان علوم اجتماعی که اکثر آنها به عنوان جغرافیدان آموزش دیده بودند، از معماران، نقشه‌برداران و مهندسانی که این حرفه را ایجاد کردند پیشی گرفتند.[۱۹] به طور کلی تصدیق می‌شود که جغرافیا راه را برای نفوذ علوم اجتماعی به برنامه‌ریزی باز کرد و تقریباً انحصار حرفه‌های طراحی را شکست.[۲۴] از زمان تصویب قانون برنامه‌ریزی شهری و کشوری سال ۱۹۴۷، سنت تحقیق برای برنامه‌ریزی، که توسط افرادی مانند دادلی استامپ و جورج هِنری دیش آغاز شد، توسط بسیاری از جغرافیدانان برجسته، به ویژه پروفسور پیتر هال، با قدرت دنبال شده‌است.[۱۹] موقعیت‌های شغلی با عنوان «برنامه‌ریز»، به‌ویزه از اواخر دهه 1960 و اوایل دهه 1970، در میان دانشجویان جغرافیا، به عنوان شغل محبوب مطرح شد و روش‌شناسی جدید دانش جغرافیا در راه تثبیت ارزش‌های کاربردیِ قابل توجه گام برداشت.[۱۸]

    جستارهای وابسته[ویرایش]

    منابع[ویرایش]

    شورچه، محمود (۱۳۹۶) مکتب‌های جغرافیایی: از آغاز تاکنون، انتشارات پرهام نقش، تهران.

    پیوند به بیرون[ویرایش]

    منبع مطلب : fa.wikipedia.org

    مدیر محترم سایت fa.wikipedia.org لطفا اعلامیه سیاه بالای سایت را مطالعه کنید.

    جــغـــرافــــیـای ایـــــــران پـــــایــه دهــــــم

    تعریف جغرافیا : علم بررسی روابط متقابل انسان و محیط 

    اطلاعات مربوط به کره زمین باعث  افزایش دانش ما از محیط اطراف وسایر مکان ها میشود .

    نقش علوم مختلف (جغرافیا ) در بهبود زندگی : معلوم کردن ناشناخته های جهان هستی و با استفاده از علوم دیگر باعث بهبود وضع زندگی میشود. جغرافیا قدیمی ترین علم بشمار می اید .

    واژه جغرافیا : ( geo  زمین )      ( graphy  ترسیم )  این واژه بار اول توسط اراتوستن بیان شد .

    تعریف جغرافیا از نظر اراتوستن  : مطالعه زمین بعنوان جایگاه انسان 

    اهمیت دانش جغرافیا : قسمتی از دانش بشری است که باعث اشنا شدن انسان با ویژگی های طبیعی و انسانی و روابط بین انها میشود ودر نتیجه باعث بهبود زندگی میشود .

    رابطه جغرافیا باسایر علوم : با کمک از بقیه علوم به سوالات خود پاسخ میدهد. جغرافیا پل ارتباطی بین علوم مختلف است که باعث پیوند علوم طبیعی به انسانی میشود. 

    شاخه های جغرافیا :

     ۱- طبیعی : ( اب شناسی -خاک شناسی- زیست شناسی- هواشناسی )

     ۲- انسانی : ( جغرافیای شهری -جغرافیای روستایی - جغرافیای تاریخی- جغرافیای سیاسی)

     ۳-فنون جغرافیایی : ( علوم فضایی - هندسه - علوم فناوری و ارتباطات )

    مفاهیم دانش جغرافیا :

    ۱-مکان :  جاومحلی که انسان فعالیتهای خود را انجام میدهد.مثل:مدرسه

    ۲- روابط متقابل انسان و محیط :  انسان و محیط دوعامل مهم در جغرافیاست .

    محیط طبیعی مجموعه ای متعادل است.با ورود انسان به دلیل هوش و استعدادش این محیط را تغییر داده تا بهتر بهره مند شود . حالا فناوری هم به کمک انسان امده و  تاثیر زیادی در محیط گذاشته و باعث بهره برداری از اعماق زمین شده و دسترسی انسان را گسترش داده است . 

    نحوه تغییر شکل مکان ها :  در هر مکان پدیده های مختلفی هستند که هم تاثیر گذارند و هم تاثیر پذیر . این جریان بطور پیوسته در مکان ادامه دارد و باعث تغییر شکل مکان ها می شود. 

    محیط جغرافیایی چگونه بوجود می آید ؟

    انسان برای رفع نیازهای خود محیط را تغییر می دهد بنابر این :

    محیط طبیعی به محیط جغرافیایی تبدیل می شود. 

    عملکرد انسان در ارتباط با محیط طبیعی :

    ۱- درک توان محیط و استفاده از آن برای رفع نیاز خود 

     ۲- نگاه سود جویانه به محیط برای رسیدن به اهداف خود

    چرا جغرافیا علمی برای زندگی بهتر است؟

    جغرافیا علم بررسی روابط متقابل انسان و محیط است 

    پـــــس : شناخت توان و ظرفیت های محیط بدون دانش جغرافیا امکان ندارد .

    عملکرد مثبت و منفی انسان در هر یک از نواحی : 

    نواحی کوهستانی : بارش ۸۰۰میلی متر - میزان دمای ۲۸-۷ 

    نواحی خزری : خاک حاصل خیز - آب فراوان - سواحل زیبا 

    نواحی شرجی: بارش ۵۰میلی متر - رطوبت ۸۰% - روزهای افتابی و شرجی - تبخیر زیاد 

    نواحی بیابانی : بارش ۵۰ میلی متر - روزهای افتابی و گرم - دمای ۴۳ - ۱۰

    چرا در جغرافیا از دید ترکیبی استفاده می شود ؟ چون همه اجزا و عوامل محیط جغرافیایی با هم در ارتباط یکدیگرند.

    اهمیت دید ترکیبی ؟ بطور همه جانبه و جامع پدیده ها را با تمام ویژگی های آن مورد بررسی قرار می دهد .

     درس دوم : سوالات کلیدی جغرافیا 

    کجا ؟ مکان وقوع پدیده 

    چه چیزی ؟ ماهیت پدیده 

    چرا ؟ علت وقوع پدیده 

    چه موقع ؟ زمان وقوع پدیده 

    چه کسی ؟ انسان و روابط متقابل او را با محیط بررسی می کند . 

    چطور ؟ بررسی سیر تکوین و تحول پدیده 

    عاملی که باعث شده انسان نسبت به نا شناخته های جهان آگاهی و شناخت پیدا کند ـــــــــــــــــ حس کنجکاوی انسان درباره جهان و زندگی و مسائل گوناگون 

    مراحل تحقیق و پژوهش در جغرافیا : 

    1- طرح سوال و بیان مسئله : مسئله ایجادشده در ذهن باید واضح و روشن باشدو بصورت سوالی مطرح شود .پژوهش دیگران بررسی شود تا اطلاعات ما بیشتر شود .مهم تر این که سوال پیش آمده آیا قبلا پاسخ داده شده یانه ؟

    2- تدوین فرضیه :مرحله حساس پژوهش است زیرا نقش راهنما دارد و به فعالیت ها جهت می دهد .پاسخ پیشنهادها و خبرهای اولیه را در چارچوب مسئله پژوهش خود ارائه می دهد .

    3- جمع آوری اطلاعات : به دو صورت است :

    ۱-روش کتابخانه ای : قابل استفاده در تمام پژوهش هاست .بخشی از آن در کتابخانه انجام میشود و یا می توان تمام کار را در کتابخانه انجام داد.مانند سالنامه -نقشه -تصاویر ماهواره ای -عکس هوایی

    ۲- روش میدانی :باید به محیط برویم و بامراجعه به افراد یامحیط ارتباط مستقیم برقرار کنیم تا به اطلاعات دسترسی پیدا کنیم .ابزار اطلاعاتی در این روش :مشاهده -مصاحبه -پرسش نامه می باشد .

    4- پردازش اطلاعات : حذف اطلاعات غیرضروری - حفظ اطلاعات مرتبط با پژوهش -تجزیه و تحلیل اطلاعات 

    5- نتیجه گیری و ارائه پیشنهادات : با تجزیه و تحلیل اطلاعات به پاسخ مسئله رسیده و با دلایل علمی و منطقی فرضیه خود را تایید و یا رد می کند .

    نکته : اگر فرضیه خود رد شد نباید دلسرد شود    ،  زیرا این پژوهش  به کسانی که با این سوال مواجه شدند پاسخ می دهد و از طرح دوباره ی آن جلوگیری می شود .

    درس سوم :موقعیت جغرافیایی ایران 

    تعریف موقعیت جغرافیایی :  محل قرار گیری هر پدیده در سطح کره زمین 

    موقعیت جغرافیایی هر کشور از دونظر قابل مطالعه است :

    ۱-موقعیت ریاضی : محل دقیق هر مکان  با توجه به طول و عرض جغرافیایی 

    ۲- موقعیت نسبی : محل دقیق هر مکان نسبت به پدیده های طبیعی و انسانی خود 

    نکته : گسترش ایران در عرض های مختلف جغرافیایی باعث تنوع آب و هوا شده که در تولیدات محصولات کشاورزی و محیط زیست تاثیر داشته و باعث پیشرفت کشور می شود . 

    منظور از موقعیت نسبی هر کشوریعنی : محل قرارگیری آن نسبت به سایر کشورها و دریاهاو کانال ها 

    چرا موقعیت نسبی ایران ممتاز است ؟به دلیل مجاورت با خلیج فارس و تنگه هرمز 

    اهمیت خلیج فارس و تنگه هرمز :

    ۱- نقش ارتباطی بین سه قاره اروپا و آسیا و آفریقاست که از نظر حمل و نقل کالا و نفت اهمیت دارد . 

    ۲- بزرگترین منبع انرژی جهان :نفت ۶۶% و گاز ۲۸%

    ۳- خلیج فارس بدلیل درآمدهای ناشی از فروش نفت به کانون ثروتمند جهان تبدیل شده و توجه صادرکنندگان صنعتی و غیر صنعتی را به خود جلب کرده است .

    ۴-ارزش فرهنگی و سیاسی دارد چون خلیج فارس مرکز ناحیه جغرافیایی و سیاسی جهان اسلام است .

    نکته :ایران از مهم ترین کشورها در خلیج فارس است . 

    تعریف مرز  : مرز مهم ترین عامل جدایی کشوری از کشور همسایه است و نشان می دهد که تا کجا امتداد دارد .

    وسعت ایران  ۸۷۳۱  کیلومتر 

    انواع مرزها: خشکی -هوایی - دریایی 

    نکته : مرزهای دریایی بیشتر از مرزهای خشکی است . 

    اهمیت راه های آبی : افزایش روابط بازرگانی ـــ دسترسی به آبهای آزاد جهان ـــ امکان ارتبلط با سایر نقاط جهان ـــ دستیابی به منابع ݟذایی و معدنی و سوخت های فسیلی 

    تنگه هرمز : آبراهه هلالی شکل است که آب های آزاد اقیانوس هند و دریای عمان را به خلیج فارس وصل می کند .

    چرا تنگه هرمز از گذرگاههای تجاری مهم جهان است ؟به این دلیل که خلیج فارس دروازه خروجی نفت است .و مهم ترین  آبراهه راهبردی است. 

    درس چهارم : ناهمواری ایران 

    اهمیت مطالعه نا همواری ها : با شناسایی و مطالعه ناهمواری می توانیم برای آینده برنامه ریزی بهتری داشته باشیم .

    نواحی کوهستانی ایران شامل :

    نواحی شمالی - غربی - شمال غربی و تا حدودی نواحی شرقی 

    اهمیت دشت ها : محل مناسبی برای کشاورزی و فعالیت های اقتصادی - وجود آب جهت فعالیت های زندگی 

    اهمیت جلگه : رودها از کوهها سرازیر شده و به دریاها می ریزند و منابع آب فراوانی برای ساکنان شهرها و روستاها می باشد . در جلگه های سواحل دریای خزر رودها از کوههای البرز و کوههای تالش به دریای خزر می ریزند . در جلگه های خلیج فارس و دریای عمان رودهای فصلی یا دائمی آب را به دریاها میریزند . و سکونت گاههایی بر این جلگه ها و رودها استقرار یافته اند .

    نکته : ناهمواری های ایران بیشتر از دوره اول تا سوم زمین شناسی پدید آمده است . شکل امروزی آنها مربوط به دوره سنوزوئیک است . 

    عوامل تغییر شکل ناهمواری های ایران بعد از کواترنر: 

    آب های روان - باد - اختلاف دما - عملکرد انسان 

    تقسیمات ناهمواری های ایران :

    - سرزمین های کوهستانی با ارتفاع بیش از هزار متر از سطح دریا 

    - سرزمین های هموار شامل دشت ها و جلگه ها 

    سرزمین های کوهستانی شامل

    1- کوههای شمال کشور  2- کوههای زاگرس ( غرب ) 3- سایر مناطق کوهستانی 

    1- کوههای شمال کشور شامل  :

    1- کوههای آذربایجان که رشته کوه قره باغ در شمال و کوههای آرارات   ( مرز ایران و ترکیه ) در شمال و غرب را شامل شده است . 

    نکته : کوههای سهند و سبلان بر اثر فوران آتش فشان بوجود آمده است . 

    2- کوههای تالش : این کوهها اذربایجان را از کناره های دریای خزر جدا کرده است . 

    شیب این کوهها به سمت خزر بیش تر از آذربایجان است . و آب های جاری با سرعت به دریای خزر می ریزند . 

    نکته : قله مهم این کوهستان ( آق داغ )

    3- کوههای البرز : این کوهها از تنگه منجیل شروع و تا کوههای شاهکوه در شاهرود ادامه دارد .

    دامنه های آن به سمت شمال و جنوب است و دره های وسیع و عمیقی دارد که رودهای چالوس و هراز در آن جریان دارد . 

    بخش زیادی از چین خوردگی های آن حاصل فعالیت های کوهزایی مواد رسوبی در طی میلیون ها سال است.

    قله دماوند در دوره کواترنر به دلیل فعالیت های آتش فشانی شکل گرفته است . 

    جمعیت در امتداد کوههای البرز زیاد است . 

    کانون فعالیت اقتصادی است . 

    علل ناپایدار شدن البرز : 

    1-گسترش شهرهای اقتصادی تهران و کرج 

    2- احداث جاده های ارتباطی ( شوسه - راه آهن ) 

    3- احداث سدها و هدایت رودخانه ها و بهره برداری از آنها 

    4- گسترش فعالیت های کشاورزی 

    5- بهره برداری از معادن فراوان 

    پیامدهای ناپایدارشدن کوههای البرز :

    سبب تغییر چهره دامنه ها و دره ها - دشت ها و رود خانه ها شده

    ریزش و لغزش در جاده ها و دامنه ها - لرزش های کم و گسترده - طغیان رودها و بروز سیلاب را به دنبال دارد.

    4- کوههای خراسان شمالی : 

    این کوهها در شمال شرقی ایران بصورت منظم و موازی قرار گرفته اند . 

    رشته کوههای مهم آن : هزار مسجد - آلاداغ - بینالود 

    2- کوههای زاگرس ( غرب ) :

    چین خوردگی های آن مانند دیواری با دره های موازی تا صدها کیلومتر کشیده شده است . از کردستان تا تنگه هرمز کشیده شده است . 

    نکته : قله های زاگرس (  زردکوه - دنا - الوند ) 

    زاگرس چگونه بوجود آمده است ؟ 

    از برخورد دو صفحه شبه جزیره عربستان و اوراسیا بوجود امده است . این چین خوردگی ها پس از تشکیل طی میلیون ها سال به علت فرسایش تغییر شکل می دهند . 

    زیباترین و فعال ترین پدیده زاگرس است ؟ گنبد های نمکی 

    تعریف گنبد های نمکی : لایه های نمک به شکل گنبد بین لایه های رسوبی قرار گرفته است . 

    عوامل تغییر دهنده زاگرس : 1- عوامل طبیعی 2- عوامل انسانی 

    عوامل طبیعی : 

    1- رودها از زاگرس سرچشمه میگیرد و رودها به علت تغییرات اقلیمی دچار نوسانات شده و از حالت منظم به نا منظم تبدیل می شود . 

    2-  بارش باعث فرسایش کوهها شده و مواد فرسایشی در رودها می ریزد و طغیان در رودهای زاگرس باعث حمل مواد رسوبی شده و شکل جدیدی از ناهمواری ایجاد می کند. 

    3- توفان های گرد وغبار که هم طبیعت و هم انسان در ایجاد آن نقش داشته است . 

    عوامل انسانی

    1- بر روی رودهای زاگرس سدهای زیادی برای جلوگیری از طغیان -  تولید برق آبی - نیاز  شهرها - کشاورزی -  صنایع احداث شده ولی برخی از این سدها در محل های نامناسب احداث شده . مانند : سد گتوند در خوزستان 

    2- شهرهای زیادی در کنار رودها گسترش یافته که به دلیل دست کاری های انسان مثل ( پل سازی - مجرا سازی - ورود فاضلاب ) باعث بهم خوردن تعادل جریان رود ها در نواحی شهری  شده و هم چنین باعث تجاوز رودها شده و در نتیجه باعث طغیان و سیلاب به شهرها می شود . 

    3- افزایش رسوبات باعث گسترش سیلاب دشت ها و تغییر مجاری رودها می شود . 

    4- احداث جاده ها - تخریب جنگل ها و استفاده نامناسب از زمین های کشاورزی به ضرر دامنه ها - دره ها - دشت ها شده که باعث تغیی شکل ناهمواری ها در زاگرس می شود . 

    3- سایر مناطق کوهستانی : 

    این مناطق  شامل کوههای جغتای در خراسان رضوی - گردنه آوج در همدان و کوه بزمان در سیستان و بلوچستان می شود . که مانند مثلثی بهم وصل می شود .

    نکته : ناهمواری های این منطقه به دو گونه است :

    1- بخش کوههای چین خورده که به آن کوههای مرکزی می گویند.

    2- برخی توده های نفوذی آذرین که به آن کوههای منفرد مرکزی می گویند.

    منطقه مکران کجاست ؟ جنوب سیستان و بلوچستان اطراف چاله جازموریان در کرمان 

    رشته کوههای بشاگرد در منطقه مکران قرار دارد .

    ناهمواری های مریخی : در کوههای بشاگرد فرسایش ، شکل های زیبایی با دره ها و چاله ها ایجاد کرده است . 

    علت گل فشان چیست ؟ فعالیت های زمین ساختی  

    گل فشان ها کجاست ؟ استان هرمزگان و بلوچستان جنوبی تا دریای عمان

    گل فشان ها مانند چشمه ها می جوشد و فعالیتشان کم و زیاد می شود . 

    ارزش اقتصادی نواحی کوهستانی : 

    ذخائر آب ---- معدن و ذخائر طبیعی ---- دامپروری ---- تعدیل آب و هوا ---- محل سرچشمه رودها

    سرزمین هموار : شامل دشت ها و جلگه ها می باشد . 

    عوامل پیدایش دشت ها : 

    دشت ها دو صورت است : 1- عوامل فرسایشی  ( باد و باران )   2- مواد حاصل از فرسایش بین کوهها رسوب کرده و سطح هموار را ایجاد کرده است . 

    نشانه های تغییرات اقلیمی :

    1- تغییر در الگوی بارش

     2- توفان ها و خشکسالی ها باعث تغییر شکل ناهمواری ها شده  

    3- توفان ها و بادهای شدید باعث فرسایش می شود    

    4- تپه های ماسه ای و پدیده های طبیعی مثل شوره زارها وسعت و مکان بستر رودها را تغییر می دهد    

     5- رودها با طغیان مواد را جابجا کرده و شکل های تازه ای ایجاد می کند .

    چه عواملی می تواند فرسایش انسانی را در نواحی بیابانی و دشت ها گسترش دهد ؟  

       1- بهره برداری و تغییرات کاربری اراضی          

       2- بوته کنی و تخریب پوشش گیاهی 

      3- دستکاری در مجاری رودها                         

      4- احداث جاده ها در مناطق حساس به دستکاری انسان 

      5- بهره برداری از منابع و معادن 

    ارزش اقتصادی دشت ها

    جاذبه های گردشگری

    استفاده از انرژی پاک ( باد و خورشید )

    گذران اوقات فراغت ( کویرنوردی - مسابقات ورزشی  )

     معادن گچ و نمک و مصالح ساختمانی 

    چرا جمعیت در جلگه ها زیاد است ؟ بدلیل حاصل خیز بودن خاک 

    عوامل طبیعی تغییر دهنده جلگه ها : 

    1- حرکات دریا ( جزر و مد و سونامی و جریانات دریایی) از عوامل طبیعی است که مناطق ساحلی را تغییر می دهد . 

     2- رودهای طغیانی که به دریا می ریزد نهشته ها و آبرفت های فراوانی را بر جلگه های ساحلی تحمیل کرده و مکان و وسعت جلگه ها را تغییر می دهد .

    عوامل انسانی تغییر دهنده جلگه ها : 

    انسان درسواحل با بندر سازی و اسکله سازی - تغییر در پوشش گیاهی و گسترش شهرها - تخریب جنگل ها تغییراتی را ایجاد کرده است که باعث تفاوت در چهره زمین شده است . 

    ارزش اقتصادی جلگه ها 

    فعالیت کشاورزی -- گذران اوقات فراغت -- امکانات حمل و نقل -- جذب مسافر ( گردشگری ) 

    اهمیت جلگه های شمالی و جنوبی کشور : 

    در جلگه های جنوبی ( تنگه هرمز و سواحل ) حمل و نقل کالا - مسافر - صیدماهی دارای اهمیت است . 

    در سواحل شمالی حمل و نقل کالا و صید ماهی خاویار اهمیت دارد . 

    بطور کلی سواحل شمالی و جنوبی کشور به دلیل وجود ذغال سنگ و نفت و گاز باعث جذب جمیت در جلگه ها شده و پذیرای مسافران است .

    درس پنجم : آب و هوای ایران 

    نکته : آب و هـــــــوا از عواملی است که بر شیوه زندگی و فعالیت های انسان تاثیر زیادی دارد . 

    جو چیست ؟

    اصطلاح بحالت آنی و زودگذر مثال: دمای شهر تهران در 26 فروردین 1394 ساعت 8صبح 13درجه 

    تعریف آب و هوا :

     مجموعه عناصر جوی غالب در یک منطقه در دراز مدت مثال : آب و هوای خراسان جنوبی گرم وخشک است .

    عناصر و عوامل بوجود آورنده هوا : بارش - دما 

    نقش ارتباطات و فناوری در پیش بینی وضعیت آب و هوا :

    با استفاده از سایت های مختلف - نصب نرم افزار روی رایانه و رایانه همراه 

    نکته : گوناگونی آب و هوا سبب تنوع چشم اندازهای طبیعی و فرهنگی ایران شده طوری که  ایران به کشور چهارفصل معروف شده است . 

    علت های تنوع آب و هوایی ایران را نام ببرید : 

    1- موقعیت جغرافیایی    2- ارتفاع و کوهستان ها      3- توده های هوا

    مهم ترین عوامل ناشی از موقعیت جغرافیایی ایران را نام ببرید : 

    الف - عرض جغرافیایی : در مناطق جنوبی کشور که در عرض های کم جغرافیایی و نزدیک به خط استوا قرار دارد تابش خورشید هنگام ظهر عمود و مستقیم  است و هوا گرم است .

    اما مناطق شمالی کشور که در عرض های جغرافیایی بالاتری قرار دارند تابش خورشید مایل و هوا سردتر است  

    ب - قرارگرفتن ایران در کمربندپرفشارجنب حاره ای :

    ( چرا در مناطق جنوبی کشور ، که نزدیک آب های خلیج فارس و دریای عمان قرار دارد ، بارش بسیار کم است ؟ ) 

    در اطراف خط استوا به دلیل گرم بودن و صعود هوا ، کمربند کم فشار حاره ای تشکیل شده و آب و هوا گرم و مرطوب است . 

    در اطراف مدار راس السرطان و راس الجدی بدلیل سنگینی هوا ، کمر بند پرفشار حاره ای تشکیل شده و آب و هوا گرم و خشک است . 

    عامل اصلی تشکیل کمربندهای خشک و بیابانی در کره زمین چیست ؟ 

    مهم ترین کمربندهای خشک و بیابانی کره زمین در اثر عامل پرفشار جنب حاره ای به وجود آمده است که ایران هم داخل این کمربند خشک قرار دارد که این پرفشار حاره ای در تابستان وارد کشور شده و مانع بارش در کشور می شود .  

    پ- نزدیکی به دریاها و دوری از آن و منابع رطوبتی : 

    درسواحل شمالی کشور به دلیل دریای خزر در بارش نقش مهمی دارد ولی در خلیج فارس و دریای عمان بدلیل اینکه هوای مرطوب صعود نمی کند در بارش نقشی ندارد و موجب شرجی شدن هوا می شود و اختلاف دما کم است . 

    در نواحی داخلی کشور به دلیل دور بودن از دریاها و کمبود رطوبت ، اختلاف دما زیاد است .  

    2- میزان ارتفاع و جهت کوهستان ها 

    با افزایش هــــــزار متر 6 درجه دما کاهش می یابد . 

    در نواحی کوهستانی آب و هوا سردتر است . 

    ولی در دشت های داخلی ارتفاع کم تر و آ ب و هوا گرم تر است . 

    جهت رشته کوههای البرز و زاگرس در بارش بیشتر کشور تاثیر دارد . 

    3- ورود توده های هوا به کشور 

    تعریف توده هوا :

    حجم بزرگی از هوا که ویژگی فیزیکی آن از نظر دما و رطوبت در صدها کیلومتر همسان باشد. 

    انواع توده هوا : 

    توده هوای مرطوب غربی : در فصل زمستان رطوبت دریای مدیترانه و اقیانوس اطلس را به داخل ایران منتقل کرده و باعث برف و باران می شود . 

    توده هوای سرد و خشک سیبری  : در فصل زمستان از نواحی سیبری  وارد کشور شده و باعث سردی و خشکی هوا می شود . ( بارش در سواحل دریای خزر ) 

    توده هوای سودانی : در فصل زمستان رطوبت دریای سرخ وارد کشور شده و باعث باران می شود.

    توده هوای مرطوب موسمی : در فصل تابستان از اقیانوس هند در جنوب شرقی کشور باعث سیلاب می شود . 

    توده هوای گرم و خشک : در فصل تابستان از کشور عربستان هوای گرم  وارد کشور شده و باعث افزایش دما می شود . 

    مهم ترین داده های هواشناسی : دما - بارش - فشارهوا که در ایستگاههای هواشناسی سینوپتیک ( هم دید بانی ) با دستگاه های دما سنج - باران سنج و فشارسنج اندازه گیری می شود . 

    چرا اقلیم شناسان ایران را به 4 ناحیه آب و هوایی تقسیم کرده اند ؟ 

    چون میانگین سالانه بارش - دما  - رطوبت در نقاط مختلف کشور یکسان نیست . 

    انواع آب و هوای ایران با ویژگی هر یک :

    1- گرم وخشک : بارش کم و خشکی هوا - اختلاف شدید دما - پوشش گیاهی کم - تبخیر زیاد

    2- کوهستانی : افزایش بارش و کاهش دما - میانگین دمای پایین - بارش برف

    3- گرم و شرجی : باران کم - رطوبت بالا - میانگین بالای دما -

    4- معتدل خزری : بارش زیاد - اعتدال دما - پوشش گیاهی زیاد  

    ویژگی های اصلی بیابان : بارش کم و نامنظم - تبخیر زیاد - پوشش گیاهی کم 

    عوامل بیایانی شدن ایران :

    1- عامل پرفشار جنب حاره : مهم ترین عامل ایجاد نواحی خشک وبیابانی در جنوب کشور است .

    این مرکز پرفشار از صعود هوای مرطوب جلوگیری کرده و باعث کاهش باران و در نتیجه بیابان ایجاد می شود .  

    مانند بیابان لوت که خشک ترین و گرم ترین نواحی کره زمین است . 

    2- جهت رشته کوههای البرز و زاگرس : ( دو اثر متفاوت البرز و زاگرس ) 

    1- این کوهها رطوبت دریا را جذب کرده و در شمال و غرب کشور آب و هوای مناسب ایجاد کرده است .

    2- البرز و زاگرس مانند دیواری بلند در برابر توده هوای مرطوب به نواحی داخلی کشور می باشد . 

    بنـــــــــــابرایــن نواحی داخلی کشور بارش کم و مناطق خشکی مانند دشت کویر رابوجود آورده  است . 

    3- دور بودن از دریاها و منابع رطوبتی : 

    مناطق داخلی و شرقی کشور بدلیل دوری از دریا و رطوبت به مناظق خشک تبدیل شده است . مانند: بیابان طبس 

    نکته : دشت کویر از بزرگ ترین کویرهای جهان است .

    تعریف کویر :

    بخشی از بیابان است و به نمکزارهای پف کرده گفته می شود که عامل اصلی آن تبخیر است .  

    نکته : بارش در کویر کم تر از 50 میلی متر است .

    نکته :

    خشک ترین بیابان های ایران : بیابان لوت          

     گرم ترین مناطق کره زمین : بیابان لوت

      بیابان لـــوت در جنوب شرق ایران قرار گرفته است .

    چرا بارش بیابان لوت کم تر از 30 میلی متر است ؟

    به دلیل قرار گیری در منطقه فشار زیاد جنب حاره

    نکته : مهم ترین عامل کنترل کننده فعالیت های روزانه و طولانی مدت زندگی انسان آب و هـــــــــوا است .

    تاثیر آب و هوا بر زندگی انسان ها :

    بر نوع کشاورزی – گردشگری – معماری – حمل و نقل – سلامتی – نوع لباس و مسکن تاثیردارد 

    آب و هوا و معماری :

    در ایران به دلیل گونا گونی آب و هوا معماری های گوناگون در نقاط مختلف کشور دیده می شود 

    مردم در گذشته برای آسایش خود و صرفه جویی در انرژی  به اثر اقیلم بر ساختمان و محیط  توجه می کردند .

    نکته : با آگاهی از وضعیت آب و هوایی می توان خسارت جاده ای را کاهش داد.

    مهم ترین سوانح جاده ای کشور شامل : برف – بهمن – سیل – یخبندان – مه می باشد .

    جغرافیای پزشکی در زمینه تاثیر عوامل محیطی بر سلامت انسان مطالعه می کند . مثال : زیاد شدن آلودگی هوای شهرهای بزرگ و صنعتی ویا ریزگردها  باعث بخطر افتادن سلامتی انسان ها می شود.

    مشکلات محیط زیستی ناشی از تغییر وضعیت آب و هوایی : آلودگی هوا – بیابان زایی – خشکسالی – افزایش  دما

     این مشکلات محیط زیستی نشان دهنده چیست ؟ تاثیر منفی فعالیت های انسان بر آب و هوا

    تعریف وارونگی دما : در حالت عادی با افزایش ارتفاع د ما کاهش می بابد ولی در وارونگی با افزایش ارتفاع دما هم افزایش می یابد .

    نکته : وارونگی دما در فصل زمستان اتفاق می افتد .

    نکته : در وارونگی دما صعود و جابجایی هوا صورت نمی گیرد .

    ریزگردها در کشورهای : ایران – عراق – ترکیه – عربستان – کویت

    علت شکل گیری ریزگردها ؟ باران کم – خشک شدن باتلاق ها – مدیریت ضعیف منابع آب

    مشکلات ریزگردها ؟

    عفونت های ریوی – اختلالات تنفسی – دید کم – آسیب به جنگل های زاگرس – کاهش تولید محصولات کشاورزی

    راههای مقابله با ریزگردها ؟ احیای تالاب ها – تامین حقابه رود خانه ها – اجرای طرح های بیابان زدایی – تغییر در شیوه کشت – مدیریت صحیح آب 

    خلاصه درس 6  : منابع آب ایران

    تامین آب در ایران از طریق بارندگی

    در فصل زمستان : با بارندگی بصورت جریان آب رودها

    در فصل تابستان : آب های فرو رفته در زمین بصورت چشمه ، چاه ، قنات

    باتوجه به کم آبی ایران پدران قدیم حفر قنات را ابداع کردند .

    ویژگی رودهای ایران :

    1-بیشتر بارش ها از اواخر پاییز تا اوایل بهار اتفاق می افتد که هر چه به پایان این دوره میرسیم بارندگی بیشتر می شود .

    2-با توجه به ناهمواری ها هر چه از غرب به شرق می رویم آبدهی رودها کمتر می شود .

    3- رودهایی که از کوهستان های بلند سرچشمه می گیرند دائمی هستند و اگر در نواحی مرطوب قرار گیرند آب رودها بیشتر می شود .

    4-رودهای مناطق خشک طغیانی و موقتی هستند و مقدار آب در آنها متفاوت است .

    تعریف کانون آبگیر : مکان هایی که در مناطق کوهستانی آب بخشی از رودها را تامین می کند .

    کانون آبگیر از نظر موقعیت : حد فاصل حوضه های آبریز است .  منطبق بر تقسیم آب محلی 

    می باشد .

    گاهی آب کانون آبگیر وارد چند حوضه آبریز می شود  بنابراین  رودهایی که از کانون آبگیر سرچشمه می گیرند در جهات مختلف جریان می یابند .

    انواع کانون آبگیر :

    1-دائمی : بیش از 500 میلی متر بارش حداقل 8 ماه در سال بارش

    2-فصلی : در فصل سرد سال ذخیره برف را تا اول ماههای گرم ، بدون توجه به زمان و میزان بارش حفظ کنند .

    3-اتفاقی : در کوهستان های نزدیک به مناطق  گرم و خشک ، بارش ها کوتاه و اتفاقی صورت می گیرد .

    تعریف حوضه آبریز : محدوده ای که با توجه به شکل زمین و شیب ناهمواری ها ، آبهای جاری  را بسوی پایین ترین نقطه آن هدایت میکند.

    انواع حوضه آبریز :

    1-خارجی : رودهایی که آب آنها به دریاهای اطراف کشور می ریزد . اما در طول مسیر مورد استفاده قرار می گیرد . حوضه ابریز خلیج فارس

    2-داخلی : رودهایی که تمام آب آنها در داخل کشور جریان دارد و به دریاچه های داخلی می ریزند . حوضه ابریز فلات مرکزی

    مهم ترین دریاهای ایران و چگونگی ارتباط آن ها با سایر نقاط جهان :

    در شمال : دریای خزر  ( از طریق دن ولگا به دریای سیاه )         در جنوب : دریای عمان و خلیج فارس ( از طریق دریای عمان به اقیانوس هند )

    جهت امتداد دریای خزر : شمال به جنوب

    نحوه پیدایش دریای خزر : باقی مانده دریای تتیس که زمانی بخش اعظم نیمکره شمالی را پوشانیده بود . حدود 60 سال پیش از بقیه آبها جدا شد و بزرگترین دریاچه جهان شد .

    نام های دیگر دریای خزر : مازندران کاسپین قزوین گرگان هیرکانی طبرستان دیلم

    مشخصات دریای خزر : طول 1200 کیلومتر

                                       عرض 300 کیلومتر

                                     مساحت آن با توجه به تغییرات سطح آب متفاوت است .

                                    سطح آب : 28 متر پایین تر از سطح آب های آزاد جهان

                                  شکل بستر : از 2 چاله تشکیل شده و دنباله رشته کوه قفقاز ، آن را به 2                                 بخش تقسیم کرده است .

    رودهای مهمی که به دریای خزر می ریزد :                از شمال ( رود ولگا و اورال )

                                                                                از جنوب ( سفید رود و هراز )

                                                                                از شرق ( اترک و گرگان )

                                                                                از غرب ( کورا و ارس )

    کشورهای همسایه دریای خزر :

    ایران در جنوب   -   روسیه در شمال  -   آذربایجان در غرب  -  ترکمنستان در شرق  -   قزاقستان در شرق و شمال شرق

    عمیق ترین بخش دریای خزر : در جنوب و نزدیک ایران حدود 1000 متر

    اهمیت دریای خزر :

    ( تجارت دریایی بهره برداری از منابع نفتی وبژگی خاص محیط زیست گردشگری -  صید ماهی( خاویار ) منابع نفت و گاز )

    نحوه پیدایش خلیج فارس : پیشروی آب اقیانوس هند از طریق دریای عمان و تنگه هرمز به دره های زاگرس شمالی خلیجی هلالی شکل را در جهت شرقی   غربی  به نام خلیج فارس ایجاد کرده که به آن دریای پارس هم می گویند .

    ابعاد خلیج فارس : طول : 900 کیلومتر              عرض : 250 کیلومتر

    رودهای مهم که به خلیج فارس میریزند : دالکی کارون کرخه مند

    تعریف خور : به خلیج های کوچک سواحل خلیج فارس گفته می شود .

    جزایر خلیج فارس : خارک لاوان ابوموسی تنب بزرگ و کوچک کیش قشم فرور هرمز

    اهمیت خلیج فارس : تجارت دریایی وجود نفت و گاز مهم ترین مرکزصیدماهی وجود تنگه هرمز ( مهم ترین مکان نظامی  )

    قابلیت های دریای عمان :

     جنس ساحل

     عمق خوب

    عدم نیاز به استفاده از آبراه و کانال های دریانوردی

     امکان ساخت  و توسعه بنادر جهت پهلوگیری

    کشتی های اقیانوسی

    اهمیت دریای عمان :

    امکان دسترسی به آب های آزاد جهان

    حمل و نقل کالا و مسافر از طریق راههای دریایی

     تاثیر بر زندگی ساحل نشینان

    ایجاد مشاغل ( صید و پرورش میگو و ماهی )

    تعریف آلودگی دریا : ورود مستقیم  و غیر مستقیم  هرگونه ماده یا انرژی به محیط زیست دریایی

    پیامدهای آلودگی دریا  : کاهش تولید کاهش رشد نمو جانداران تاثیرات سوء بر سلامت و بهداشت آبزیان و انسان

    آلاینده هایی که دریاها را تهدید می کنند :

    فاضلاب های شهری و صنعتی  ، کشاورزی

    زباله های جامد مثل پلاستیک

    آلاینده های شیمیایی شامل مواد آلی و رادیو اکتیو

    استخراج و حمل و نقل نفت

    ورود کودها و سموم شیمیایی در زمین های کشاورزی توسط رودها

    دریاچه های ایران از لحاظ زمانی : دائمی    فصلی

    دریاچه های ایران از لحاظ چگونگی تشکیل :

    آتشفشانی ( سبلان دماوند  ) -  یخچالی  -  تکنونیکی هلالی ساحلی سدی

    بزرگترین دریاچه ایران : ارومیه

    نام های دیگر ارومیه : چیچست کبودان

    علت شوری دریاچه ارومیه : عبور برخی رودها از لایه های نمکی

    منابع تامین آب دریاچه ارومیه : چشمه کف و حاشیه آن  -   رودهای تلخه رود، سیمینه رود ، زرینه رود

    اهمیت دریاچه ارومیه  :

    وجود جزایر برای سکونت پرندگان مهاجر

    املاح و رسوبات اطراف دریاچه برای درمان امراض پوستی

    باعث اعتدال آب و هوای منطقه می شود

    عمیق ترین نقطه دریاچه ارومیه : شمال غربی

    جزایر مهم دریاچه ارومیه : کبودان اشک داغی آرزو اسپیرو

    دلایل کاهش آب دریاچه ارومیه :

    گرم شدن هوا

    کاهش بارش در حوضه آبریز

    برداشت بی رویه از چاههای اطراف

    تغییر کشت از محصول کم مصرف به پر مصرف

    تغییرات زمین ساختی بستر ، به شکل بالا آمدن کف دریاچه 

    خلاصه درس 7 : ویژگی های جمعیتی ایران

    عوامل طبیعی موثر بر پراکندگی جمعیتی در ایران :

    ناهمواری ها  -   رودهای دائمی و موقتی    -    منابع نفتی   -   صنایع

    عوامل انسانی موثر بر پراکندگی جمعیتی در ایران :

    حمل و نقل و ارتباطات   -   سرمایه و فناوری   - ایجاد مراکز رفاهی    -   پیشینه و سابقه تاریخی

                                                100  ×   مرگ و میر -  میزان موالید    =  رشد طبیعی جمعیت

                                                               کل جمعیت همان سال

             100     ×    مهاجرت      +    مرگ و میر -  میزان موالید       =   رشد مطلق جمعیت

                                                -           تعداد کل جمعیت

     میزان رشد طبیعی جمعیت در جهان یکسان نیست .

    عوامل تاثیر گذار بر رشد جمعیت : موالید مهاجرت

    برنامه ریزان برای آینده نگری جمعیت به چه مواردی باید توجه کنند ؟ برنامه ریزی های اجتماعی ، فرهنگی ، آموزشی

    قانون 70 چیست ؟ زمان دو برابر شدن جمعیت را نشان می دهد .

    70

    نرخ رشد جمعیت

    ساختمان جمعیت ویژگی های قابل اندازه گیری  (  جنس  -  سن    ) را بررسی می کند .

    متخصصان بدلیل اهمیت نسبت سنی در برنامه ریزی هر کشور ، جمعیت را به گروههای سنی تقسیم می کند .

    به نمایش گروههای سنی روی نمودار هرم سنی می گویند .

    برنامه ریزان در چه زمینه هایی  از اطلاعات و آمارهای سنی و جنسی بهره می گیرند ؟

    بهبود وضعیت سالمندان  - ارتقای سطح سلامت جامعه  - تامین شغل برای حال و آینده

    ایجاد فرصت های تحصیلی ، تفریحی برای جوانان   -  جلوگیری از پیری جمعیت تحقق برنامه های تامین اجتماعی

    تقسیم گروههای سنی :

    تولد تا 24 سال                                          کودکان و نوجوانان

    25- 59 سال                                                   بزرگسالان

    60 85 سال                                                   سالمندان

    چرا جمعیت در 80 سال اخیر در ایران رو به افزایش است ؟

    گسترش بهداشت و واکسیناسیون  - لوله کشی آب آشامیدنی  -  رونق صادرات نفت  -  واردات مواد غذایی

    کاهش جمعیت چه مشکلاتی را بوجود می آورد ؟

     برهم خوردن تعادل جمعیتی -  کاهش نیروی فعال افزایش کهنسالان  - تضعیف نیروی دفاعی -  ایجاد مانع سر راه توسعه اقتصادی

    عامل مهم در تغییر جمعیت : مهاجرت

    عوامل مهم در افزایش مهاجرت : پیشرفت فناوری  -   وسایل حمل و نقل

    مهاجرت بین دو واحد جغرافیایی انجام می شود .

    سه شکل مهاجرت در قرن بیستم :

    1-مهاجرت روستا به شهر که باعث جذب نیروی جوان از روستا به شهر می شود .

    2-مهاجرت گروهی که بر اساس تصمیمات سیاسی انجام می شود .

    3-مهاجرت از یک کشور به کشور دیگر

    مهم ترین مهاجرت ها : مهاجرت روستا به شهر

    مهاجر فرست : کشورهایی که افراد از کشوری خارج می شود .

    مهاجر پذیر : کشورهایی که افراد به آن وارد می شوند . 

    اثرات مهاجرت : تغییرات اجتماعی ، اقتصادی ، فرهنگی و محیط زیستی در کشور های مهاجر پذیر و مهاجر فرست است .

    عوامل طبیعی و انسانی مهاجرت در ایران :

    مهاجرت آریایی ها از شمال دریای خزر به جنوب خزر به علت سرما و از دست دادن چراگاه

    مهاجرت کردها در زمان شاه عباس برای حفاظت از مرزهای شمالی

    مهاجرت روستائیان به شهرها پس از اصلاحات ارضی در دهه 40 به علت از دست دادن زمین کشاورزی و مشکلات اجتماعی

    مهاجرت سیستانی ها به گرگان به علت خشک شدن منابع آب ، به دلیل بی توجهی به بند تاریخی هیرمند 

    خلاصه درس هشتم : تقسیمات کشوری ایران :

    تقسیمات کشوری ایران در زمان  داریوش اول ، پادشاه هخامنشی  بوده که برای اداره بهتر، کشور را به قسمت هایی به نام ساتراپ تقسیم کردند .

    در زمان ساسانیان :  کشور به سرزمین ( ایالت )    حوزه ( استان )      قسوگ  ( شهرستان  )      رستاک (  دهستان  )

    بعد از حمله مغول  : تقسیم بندی ایران به ایالات متعدد

    در زمان صفویه ، افشاریه ، زندیه تقسیم بندی کشور : ایالت ولایت  - بلوک قصبه

    ایران در زمان قاجاریه : 4 ایالت   (   آذربایجان  - خراسان و سیستان  -  فارس و بندر   -  کرمان و بلوچستان  )  و 23 ولایت

    در سال 1316  قانون تقسیمات کشوری به تصویب رسید . 10 استان   و 49 شهرستان

    در این قانون : استان به چند شهرستان      شهرستان به چند بخش     بخش به چند دهستان       دهستان به چند قصبه  تقسیم شد .

    چرا کشور را به واحدهای کوچکتری تقسیم می کنند ؟

    به منظور عرضه ی خدمات مناسب تر تامین نیازهای مردم در حال حاضر با اداره مطلوب تر

    تقسیمات کشوری ایران :

    استان : از به هم پیوستن چند شهرستان ( با توجه به موقعیت های سیاسی اجتماعی فرهنگی طبیعی) توسط استاندار اداره می شود .

    شهرستان : از به هم پیوستن چند بخش ( با توجه به موقعیت های سیاسی اجتماعی فرهنگی طبیعی) توسط فرماندار اداره می شود .

    بخش : از به هم پیوستن چند دهستان ( با توجه به موقعیت های سیاسی اجتماعی فرهنگی طبیعی) توسط بخشدار اداره می شود .

    دهستان :  از به هم پیوستن چند روستا ( با توجه به موقعیت های سیاسی اجتماعی فرهنگی طبیعی) توسط دهدار اداره می شود .

                         

    کوچکترین واحد تقسیمات کشوری : دهستان

    خلاصه درس نهم : سکونت گاههای شهری و روستایی

    تعریف سکونت گاه : محلی از مجموعه مساکن که عوامل طبیعی و انسانی در شکل گیری آن نقش دارند . مثال : شهر روستا

    عوامل شکل گیری سکونت گاههای اولیه  : خاک عرض جغرافیایی ارتفاع مناسب آب که مهم ترین نقش را دارد .

    نقش آب در شکل گیری سکونت گاههای روستایی : بسیاری از سکونت گاههای اولیه در کنار رودها شکل گرفته است .

     وجود آب باعث تمایل انسان به کشاورزی و ساکن شدن دائم او شده است .

    باساکن شدن انسان در یک مکان اولین سکونت گاه به نام روستا پدید آمد .

    با افزایش جمعیت در سکونت گاههای روستایی شهرهای اولیه شکل گرفتند .

    عوامل اثرگذار در گسترش سکونت گاهها : آب خاک شیب زمین اوضاع جغرافیایی

    انواع سکونت گاهها در ایران :      شهری                    روستایی                  عشایری

    ویژگی زندگی شهری :

    بارسیدن جمعیت هر سکونت گاه  به تعداد معین شهر تلقی می شود .

    تبدیل سکونت گاه روستایی به شهری با جمعیت ده هزار نفر بر عهده  وزارت کشور است . و شهرداری تعلق می گیرد .

    نیاز به خدمات و تسهیلات بیشتر

    افزایش جمعیت باعث فشردگی خانه ها و محله ها شده است .

    بیشتر مردم در بخش خدمات و صنعت مشغول کار هستند .

    تفاوت در ارزش ها و آداب و رسوم مردم وجود دارد .

    ویژگی زندگی روستایی :

    فعالیت روستائیان وابسته به زمین است .

    بیشتر به کشاورزی و دامداری مشغول هستند .

    چشم انداز طبیعی زیبا و آ ب و هوای پاکی دارد .

    به آداب و رسوم خود پایبند هستند .

    در کاشت ، داشت و برداشت محصول با هم همکاری دارند .

    خدماتی مانند بیمارستان ، فروشگاه و حمل و نقل محدود است .

    ویژگی زندگی عشایری :

    قدیمی ترین نوع سکونت گاه است .

    یکجا نشینی دائمی دیده نمی شود .

    از منابع طبیعی استفاده می کنند .

    کوههای البرز و زاگرس و دشت های مجاور برای دامپروری مناسب است .

    زندگی اجتماعی ، قبیله ای دارند . از ایل و طایفه تشکیل شده است . با هم خویشاوند هستند .

    ایلات آنها : بختیاری سون ترکمن قشقائی

    اجزای سکونت گاه روستائی : ( خانه مزارع چراگاه باغ مکان عمومی مسجد میدان راهها )

    اجزای سکونت گاه شهری : ( کاشانه خیابان میدان مکان آموزشی و تفریحی دانشگاه بازار مراکز درمانی )

    نکته : چگونگی قرارگیری پدیده های طبیعی و انسانی در سکونت گاه ها ، شکل های مختلفی از سکونت گاه را بوجود آورده است .

    انواع شکل سکونت گاه های روستائی :

    روستاهای متمرکز : تحت تاثیر پدیده های اطراف خود است .

    روستاهای پراکنده : خانه ها با فاصله از هم قرار دارد . زمین های کشاورزی بین خانه ها شکل گرفته است .

    روستاهای پلکانی : در دامنه کوه ها شکل می گیرد .

    روستاهای خطی : در مناطق ساحلی کنار رودها در امتداد جاده ها شکل می گیرد .

    روستاهای میدانگاهی : روستاهائی که در اطراف چشمه ها ، چاه ها و مظهر قنات گسترش می یابند .

    انواع شکل سکونت گاههای شهری :

    شطرنجی ( اصفهان )        خطی ( بندر عباس  )            شعاعی  ( همدان  )

    نکته : افزایش جمعیت باعث تغییر شکل سکونت گاهها شده که در شیوه زندگی اجتماعی و اقتصادی آنان اثر داشته است .

    علت ایجاد شهر های میلیونی در ایران چیست ؟

    رشد شتابان شهر نشینی

    از سال 1360 بیش از 50% جمعیت در شهر زندگی می کنند .

    8شهر ایران جمعیت بیشتری را در خود جای داده است .

    تعریف کلان شهر : در ایران شهرهایی که جمعیت بیش از یک میلیون نفر داشته بشند گفته می شود .

    مشکلات توسعه شهر نشینی چیست ؟  

    نارسائی در زمینه های اجتماعی ، اقتصادی ، زیست محیطی

    نکته : نقش سکونت گاه ها بر اساس وضع جغرافیایی ( طبیعی انسانی ) تعیین می شود .

    مشهد و قم ( نقش زیارتگاهی )      تهران و تبریز ( نقش دانشگاهی  )       اصفهان و اراک ( نقش صنعتی  ) 

    نکات مهم در مورد نقش سکونت گاه ها :

    اغلب سکونت گاه ها چند نقش دارند .

    نقش سکونت گاه در شکل ظاهری آن مشخص است .

    نقش سکونت گاه در طول زمان تغییر یا تکامل و توسعه پیدا می کند .

    تعریف شهر گریزی : حرکت جمعیت از شهرهای بزرگ به مکان های کوچک تر یا روستاها

    به شهر گریزی مهاجرت معکوس گفته می شود .

    علل پدیده شهر گریزی چیست ؟

    آلودگی هوا   -  گرانی مسکن  -  آسیب های اجتماعی

     خلاصه درس دهم : توان های اقتصادی ایران 

    بهره گیری از توان های محیطی با چه اهدافی صورت می گیرد ؟

    تامین معاش  -  توجه به ابعاد مکانی در برنامه ریزی ها  - عدالت اجتماعی و اقتصادی  -  تعادل منطقه ای

    نتیجه ساماندهی فعالیت های انسان در مکان بر چه اساسی است ؟

    کاهش صدمات ناشی از بهره گیری انسان از محیط  -  فراهم ساختن زمینه های رسیدن به توسعه پایدار

    تعریف توسعه پایدار چیست ؟

    تامین نیازهای امروز بدون کاستن از توانمندی های نسل آینده

    راههای رسیدن به توسعه پایدار چیست ؟

    شناخت توان های جغرافیایی درک صحیح ظرفیت های محیطی

    کشاورزی چیست ؟

    برطرف کردن نیاز به غذا ،  شکلی از رابطه انسان و محیط طبیعی را ایجاد کرده است .

    اهمیت کشاورزی در اقتصاد چیست ؟

    تامین مواد غذائی سالم خودکفائی ایجاد اشتغال بهره مندی صحیح از آب و خاک

    نکته : کشاورزی از فعالیت های اساسی  و زیربنائی در اقتصاد ایران است . 

    مهم ترین  فعالیت های بخش کشاورزی : زراعت باغداری دامداری

    نکته : تنوع وضعیت آب و هوایی ایران ، موقعیت مناسبی برای تولید انواع محصولات زراعی است ( غلات حبوبات سبزیجات  )

    مشکلات تولیدات زراعی کشور چیست ؟

    محدودیت در منابع آب و خاک بهره وری کم وجود آفات و خسارات طبیعی نوسانات آب و هوائی بی ثباتی در قیمت محصولات

    چه عواملی سبب ایجاد تنوع در تولیدات باغی شده است ؟

    اختلاف شدید درجه حرارت روزانه و سالانه در نواحی مختلف ایران

    نکته : امکان کشت انواع گوناگون میوه های سردسیری و گرمسیری و نیمه گرمسیری در ایران وجود دارد .

    نکته : باغداری از  مهم ترین اقلام صادراتی کشور است . ( پسته انار خرما  )

    نکته : توصیه می شود محور توسعه کشاورزی از زراعت به توسعه باغداری با روش های مدرن آبیاری تغییر یابد .

    مزایای کشت گلخانه ای  چیست ؟  

    کاهش مصرف آب -  تولید در همه طول سال و همه جا  -  کنترل بهتر وضعیت کشت

    چه عواملی وضع مناسبی برای دامداری کشور فراهم کرده است ؟

    گستردگی زیاد در عرض جغرافیایی وجود گونه های متنوع دامی تنوع اقلیمی و گیاهی

    علل رشد در بخش دامداری کشور چیست ؟

    روند رو به رشد صنایع تبدیلی وجود نیروی ماهر و متخصص استفاده از روش های علمی

    اهمیت تولید محصولات دامی چیست ؟

    باعث رونق صنایع غذائی کشور نقش مهم در اقتصاد غذائی اشتغال تولید ناخالص داخلی امنیت غذائی صادرات

    تعریف صنعت : فعالیت هایی است که با تغییر شکل فیزیکی و شیمیائی مواد مختلف به تبدیل محصولات جدید منجرمی شود .

    اهمیت صنعت چیست ؟

    محرک اصلی رشد و نوآوری ایجاد اشتغال نقش مهم در تجارت ، تحقیق و بهره وری دارد .

    انواع صنایع در ایران : دستی   -    ماشینی

    تعریف صنایع دستی چیست ؟

    فعالیت هائی که با استفاده از مواد اولیه و ابزار و وسائل دستی ، تولید و به ساخت محصولی منجر می شود .

    نکته :

    فرش دست بافت از صنایع دستی مهم ایران است .

    ایران صادرکننده فرش دست بافت در جهان است .

    نقش و نگار فرش دست بافت شهرت بین المللی دارد .

    صنایع ماشینی شامل ( نفت گاز پتروشیمی فلزات اساسی خودروسازی ماشین سازی صنایع شیمیایی صنایع غذائی )

    صنایع فلزات شامل ( فولاد الومینیوم مس سرب روی  )

    نکته : صنعت پتروشیمی بزرگترین بخش صنعت بعد از نفت و گاز است .

    کاربرد مواد پتروشیمی :

    انواع لاستیک پلاستیک شوینده چسب کود رنگ الیاف مصنوعی

    صنعت خودروسازی از شاخصه های توسعه یافتگی کشور است . ( ایران خودرو پارس خودرو )

    نکته :

    ایران از کهن ترین تمدن های جهانی در کشف معدن است .

    با وجود 70 نوع ماده معدنی از قدرت های برتر معدنی جهان است .

    مهم ترین معادن کشور : نفت گاز مس سرب روی سنگ آهن بوکسیت

    بخش معدن از بخش های مهم در بخش اشتغال است .

    بیشترین شاغلان بخش معدن در استان های : یزد کرمان اصفهان

    نواحی شرقی و مرکزی کشور از نظر ذخائر و مواد اولیه غنی هستند اما چون بهره برداری آن محدود بوده است رشد صنعتی دیده نمی شود.

    تعریف خدمات :

     به فعالیت های مالی ، مدیریتی ، بهداشتی ، آموزشی ، گردشگری و تجارت که بطور غیر مستقیم در بهبود کیفیت و کمیت تولیدات موثرند .

    گردشگری : از خدمات مهم در کشورها محسوب می شود . ردیف شغل های پردرآمد ، پاک و کم هزینه است .

    نام دیگر سازمان گردشگری  (  wTO  )

    ایران از نظر جاذبه طبیعی   (  رتبه پنجم  )       از نظر جاذبه تاریخی و فرهنگی      (  رتبه دهم  )

    توانمندی های گردشگری ایران :

         موقعیت ریاضی کشور باعث و گستردگی ایران باعث تنوع اقلیمی و چشم انداز طبیعی شده .

          برخورداری از موقعیت دریایی و خشکی و سواحل باعث جذب گردشگر شده است .

         وجود زیست بوم های گیاهی و جانوری  باعث جذب گردشگر شده است .

         تنوع قومی و فرهنگی کشور که شامل آیین ها و مراسم های محلی است .

         در کشورما  بیش از 160 نوع صنایع دستی برای گردشگران وجود دارد .

         وجود تمدنی با ریشه هایی در اعماق تاریخ که باعث  جذب گردشگر داخلی و خارجی شده .

        وجود مراکز فرهنگی مانند موزه ها ، جشنواره ها ، نمایشگاه ها و مراکز علمی  که باعث  جذب      گردشگر داخلی و خارجی شده است .

                                                                                           

    منبع مطلب : geo1353.blogfa.com

    مدیر محترم سایت geo1353.blogfa.com لطفا اعلامیه سیاه بالای سایت را مطالعه کنید.

    جواب کاربران در نظرات پایین سایت

    مهدی : نمیدونم, کاش دوستان در نظرات جواب رو بفرستن.

    میخواهید جواب یا ادامه مطلب را ببینید ؟
    ناشناس 2 ماه قبل
    0

    محیط جغرافیاچگونه به وجود آمد

    مهدی 9 ماه قبل
    -1

    نمیدونم, کاش دوستان در نظرات جواب رو بفرستن.

    برای ارسال نظر کلیک کنید