در حال پالایش مطالب میباشیم تا اطلاع ثانوی مطلب قرار نخواهد گرفت.
    توجه : تمامی مطالب این سایت از سایت های دیگر جمع آوری شده است. در صورت مشاهده مطالب مغایر قوانین جمهوری اسلامی ایران یا عدم رضایت مدیر سایت مطالب کپی شده توسط ایدی موجود در بخش تماس با ما بالای سایت یا ساماندهی به ما اطلاع داده تا مطلب و سایت شما کاملا از لیست و سایت حذف شود. به امید ظهور مهدی (ع).

    صفات امیرالمومنین در خطبه غدیر

    1 بازدید

    صفات امیرالمومنین در خطبه غدیر را از سایت پست روزانه دریافت کنید.

    اشاره به صفات حضرت علی (ع) توسط پیامبر در آیه‌های قرآن

    به گزارشگروه وبگردی باشگاه خبرنگاران جوان،  معمولاً وقتی از خطبه غدیر سخن به‌میان می‌آید، جمله مشهور «مَنْ کُنْتُ مَوْلاهُ فَهذا عَلِیٌّ مَوْلاهُ» برای ما تداعی می‌شود در حالی که خطبه غدیریه حداقل شامل یازده بخش با مضامین والای معارفی است که شامل مواردی همچون ابلاغ پیام وحی مبنی بر انتخاب جانشینی امیرالمؤمنین (ع) به خلافت، اعلان اینکه این آخرین حضور پیامبر در چنین جمعی است و امامت امت تا قیامت به‌عهده امیرالمؤمنین علیه‌السلام و فرزندان اوست، عقوبت انکار ولایت و خلافت امیرالمؤمنین (ع)، بیان حدیث ثقلین، اشاره به کارشکنی‌های منافقان، بیان ختم امامت در قائم از فرزندان امیرالمؤمنین (ع) و... است.

    اشاره به صفات حضرت علی (ع) توسط پیامبر در آیه‌های قرآن

    بشیتربخوانید:مهم ترین پیام های واقعه غدیر خم چیست؟

    بیان مراتب علم و فضایل قرآنی امیرالمؤمنین (ع) از دیگر شاخصه‌های بارز خطبه غدیریه محسوب می‌شود. پیامبر گرامی اسلام (ص) در جای‌جای این خطبه، با طرح آیاتی از قرآن، تأویل آن‌ها را به امیرالمؤمنین (ع) نسبت می‌داد تا مردم با ویژگی‌های قرآنی آن حضرت آشنا شوند، از جمله آنکه پیامبر (ص) در بخش‌هایی از این خطبه آن حضرت را امام مبینی معرفی کرد که خداوند در آیه ۱۲ سوره یس به آن اشاره دارد. آن حضرت فرمود:‌ای مردم، او را برتر بدانید، چرا که هیچ دانشی نیست مگر اینکه خداوند آن را در جان من نوشته و من نیز آن را در جان امام متقین، ضبط کرده‌ام. او امام مبین است که خداوند او را در سوره یاسین یاد کرده: «وَ کُلَّ شَیءٍ أَحْصَیْناهُ فی إِمامٍ مُبینٍ؛ و دانش هر چیز را در امام روشنگر برشمرده‌ایم؛ مَعاشرَالنّاس، علی (فَضِّلُوهُ). مامِنْ عِلْمٍ إِلّا وَقَدْ أَحْصاهُ اللّه فِی، وَ کُلُّ عِلْمٍ عُلِّمْتُ فَقَدْ أَحْصَیْتُهُ فی إِمامِ الْمُتَّقینَ، وَما مِنْ عِلْمٍ إِلّا وَقَدْ عَلَّمْتُهُ عَلِیّاً، وَ هُوَ الْإِمامُ الْمُبینُ (الَّذی ذَکَرَهُ اللّه فی سُورَةِ یس: «وَ کُلَّ شَیءٍ أَحْصَیْناهُ فی إِمامٍ مُبینٍ».

    با توجه به این نسبت، می‌توان دریافت یکی از فضایل عظیم امیر مؤمنان (ع) درجه‌ای از امامت است که طی آن علم تمام اشیای عالم در وجود ایشان به‌ودیعه نهاده شده است، لذا تبعیت از چنین امامی قطعاً بشریت را به سرمنزل مقصود خواهد رساند، از این جهت است که پیامبر (ص) در ادامه توصیه فرمود:‌ای مردم، از علی رو برنتابید و از امامتش نگریزید و از ولایتش رو برنگردانید. او [شما را]به درستی و راستی خوانده و [خود نیز]به آن عمل کند. او نادرستی را نابود کند و از آن بازدارد؛ مَعاشرَالنَّاس، لاتَضِلُّوا عَنْهُ وَلاتَنْفِرُوا مِنْهُ، وَلاتَسْتَنْکِفُوا عَنْ وِلایَتِهِ، فَهُوَ الَّذی یَهدی إِلَی الْحَقِّ وَیَعْمَلُ بهِ، وَیُزْهِقُ الْباطِلَ وَیَنْهی عَنْهُ».

    پیامبر (ص) در فراز بعدی این خطبه در معرفی دیگر ویژگی قرآنی امیرالمؤمنین (ع) فرمود: «در راه خدا نکوهش نکوهش‌گران او را از کار بازندارد. او نخستین مؤمن به خدا و رسول اوست و کسی در ایمان، به او سبقت نگرفته است؛ و همو جان خود را فدای رسول اللّه کرده و با او همراه بوده است تنها اوست که همراه رسول خدا عبادت خداوند می‌کرد و جز او کسی چنین نبود؛ وَ لاتَأْخُذُهُ فِی اللّه لَوْمَةُ لائِمٍ. أَوَّلُ مَنْ آمَنَ بالله وَ رَسُولِهِ (لَمْ‌یَسْبقْهُ إِلَی الْایمانِ بی أَحَدٌ)، وَالَّذی فَدی رَسُولَ اللّه بنَفْسهِ، وَالَّذی کانَ مَعَ رَسُولِ اللّه وَلا أَحَدَ یَعْبُدُ اللّه مَعَ رَسُولِهِ مِنَ الرِّجالِ غَیْرُهُ».

    پیامبر (ص) در عبارت ابتدایی این فراز از خطبه غدیریه، امیرالمؤمنین (ع) را مصداق بارز مؤمنانی معرفی می‌کند که در راه خدا سرزنش سرزنش‌کننده‌‏ای آن‌ها را در بر نمی‌گیرد و از مسیر حق بازنمی‌دارد. این عبارت می‌تواند اشاره به آیه ۵۴ سوره مائده داشته باشد که درباره ویژگی مؤمنانی است که خداوند آنان را با ویژگی‌هایی خاص معرفی کرده است، آنجا که فرمود: «یا أَیُّهَا الَّذینَ آمَنُوا مَنْ یَرْتَدَّ مِنْکُمْ عَنْ دینِهِ فَسَوْفَ یَأْتِی اللَّهُ بقَوْمٍ یُحِبُّهُمْ وَ یُحِبُّونَهُ أَذلَّةٍ عَلَی الْمُؤْمِنینَ أَعِزَّةٍ عَلَی الْکافِرینَ یُجاهِدُونَ فی‏ سَبیلِ اللَّهِ وَلایَخافُونَ لَوْمَةَ لائِمٍ ذلِکَ فَضْلُ اللَّهِ یُؤْتیهِ مَنْ یَشاءُ وَ اللَّهُ واسعٌ عَلیمٌ؛ ای اهل ایمان، هر کس از شما از دینش برگردد [زیانی به خدا نمی‌‏رساند]، خدا به‌زودی گروهی را می‌‏آورد که آنان را دوست دارد و آنان هم خدا را دوست دارند؛ در برابر مؤمنانْ فروتن و در برابر کافرانْ سرسخت و قدرتمندند؛ همواره در راه خدا جهاد می‌‏کنند و از سرزنش هیچ سرزنش‌کننده‌‏ای نمی‏‌ترسند. این فضل خداست که به هر کس بخواهد می‏‌دهد و خدا بسیار عطاکننده و داناست‏».

    منبع: تسنیم

    انتهای پیام/

    سیمای امیرالمؤمنین (ع) در آیینه دو آیه از قرآن

    منبع مطلب : www.yjc.ir

    مدیر محترم سایت www.yjc.ir لطفا اعلامیه بالای سایت را مطالعه کنید.

    صفات محبین امیرالمؤمنین (علیه السلام) در پرتو خطبه غدیر | سامانه اشتراک محتوای حرم مطهر رضوی

    صفات محبین امیرالمؤمنین (علیه السلام) در پرتو خطبه غدیر | سامانه اشتراک محتوای حرم مطهر رضوی

    مریم بلوچیان طرقی، طلبه سطح 4 و مدرس حوزه و دانشگاه

    چکیده:
    مسئله ولایت و اعتقاد به آن جزء اصول اساسی دین اسلام است. خداوند از انسان ها بندگی می خواهد و بندگی زمانی معنا پیدا می کند که ولایت امیرالمؤمنین (علیه السلام) را بپذیریم و به دستوراتی که از جانب خدا در پذیرش این امر آمده است، گردن نهیم. برای محبین امیرالمؤمنین (علیه السلام) در خطبه غدیر صفاتی از لسان مبارک رسول الله (صلی الله علیه و آله و سلم) بیان شده است. از جمله این که: آنان به خدا ایمان دارند، هیچ شک و تردیدی در دل نسبت به کلام رسول الله (صلی الله علیه و آله و سلم) ندارند، تنها از خدا می ترسند و مطیع اوامر خدا و پیامبر و اولیاء اش هستند و در برابر این اطاعت برای آنها پاداش هایی است.
    کلیدواژه: صفات محبین، امیرالمؤمنین (علیه السلام)، رسول الله (صلی الله علیه و آله و سلم)، خطبه غدیر.

    مقدمه:
    این مقاله با عنوان شاخصه های محبین امیرالمؤمنین (علیه السلام) در پرتو خطبه غدیر خم، به تبیین ویژگی های محبین حضرت می پردازد. یکی از نشانه های بارز جامعه امروز ما، محبت به اهل بیت عصمت و طهارت (علیهم السلام) به ویژه علاقه خاص مردم به مولا امیرالمؤمنین (علیه السلام) می باشد؛ ولی آن چه در عمل دیده می شود، خلاف آن چیزی است که در دستورات دینی به آن اشاره شده است. لذا ضرورت ایجاب می کند تا با معرفی شاخصه های واقعی محبین حضرت که در متن خطبه غدیر از خدا و رسول گرامیش برای تمام زمان ها به یادگار مانده است بپردازیم، باشد تا در پرتو این سخنان نورانی و عمل به آن ها ما نیز از محبین واقعی آن حضرت محسوب شویم.

    صفات محبین امیرالمؤمنین علیه السلام
    صفات دوست داران امیرالمؤمنین (علیه السلام) از لسان مبارک نبی اکرم (صلی الله علیه و آله و سلم) این گونه در متن خطبه غدیرآمده است:

    1. مؤمن و عاری از ظلم
    رسول خدا (صلی الله علیه و آله و سلم) در ضمن خطبه غدیر با استناد به کلام وحی، اولین صفت محبین امیرالمومنین (علیه السلام) را این گونه بیان می فرماید:
    بدانید که دوستان و پیروان اهل بیت من، کسانی هستند که خدا درباره ی آنان فرموده است: آن ها کسانی هستند که ایمان آورده، و ایمانشان را به ظلم و ستم آلوده نکرده اند، آسیبی به آنان نمی رسد و هدایت شده اند.»[1] (خراسانی، نهج الخطابه، ج1، ص139)

    آنها کسانی هستند که ایمان آورده و ایمانشان را به ظلم و ستم آلوده نکرده اند.

    1 -1. ایمان به خدا
    شرط اول محب حضرت علی (علیه السلام) این است که به خدا ایمان داشته باشد. زیرا در احادیث صحیح از طریق شیعه و سنی وارد شده است که پیامبر (صلی الله علیه و آله و سلم) خطاب به حضرت علی (علیه السلام) فرمودند: «همانا دوست ندارد تو را مگر مؤمن و دشمن ندارد تو را مگر منافق.»[2] (شیخ مفید، الارشاد فی معرفه حجج الله علی العباد، ج1، ص 39)
    امیرالمؤمنین (علیه السلام) نیز بر فراز منبر می فرمود: «سوگند به خدائی که دانه را شکافته و ماسوی را ایجاد کرده، پیامبر اکرم (صلی الله علیه و آله و سلم) پیمان گرفته که جز مؤمن پرهیزگار، دیگری تو را دوست نمی دارد و به غیر از منافق بدکار، دیگری تو را دشمن نمی دارد.‏»[3] (همان، ج1، ص40)
    ایمان تنها یک کلمه نیست، بلکه یک باور قلبی است. باوری که به زندگی انسان جهت می دهد و در چگونه زیستن او نقش مهمی دارد و محور ارزش گذاری برای اندیشه ها و عملکردهای مردم است.

    1 -2 . آلوده نبودن ایمان به ظلم
    این ایمان نیز نباید آلوده به ظلم گردد در تفسیر قمی ذیل آیه 82 سوره انعام آمده است: «کسانی که راست می گویند و گناه نمی کنند و در گناه و معصیت داخل نمی شوند تا ایمان آنها از بین برود».[4] (قمی، تفسیر قمی، ج1، ص 208)

    2. عدم شک و تردید
    یکی دیگر از صفات محبین امام علی (علیه السلام) در کلام رسول الله (صلی الله علیه و آله و سلم) این چنین آمده است: «هشدار! یاران پیشوایان، کسانی هستند که به باور رسیده و از تردید و انکار دور خواهند بود.»[5] (نیشابوری، روضة الواعظین و بصیرة المتعظین، ج1، ص96)
    خداوند می فرماید: «إِنَّمَا الْمُؤْمِنُونَ الَّذینَ آمَنُوا باللهِ وَ رَسُولِهِ ثُمَّ لَمْ یَرْتابُوا؛ مؤمنین تنها آن هایی هستند که به خدا و رسولش ایمان آورده و دیگر شک به خود راه ندادند ... ». (حجرات: 15)
    هر چه را پیامبر (صلی الله علیه و آله و سلم) بیان می کند، می پذیرند و آن را انکار و رد نمی کنند. مؤمنین آن هایی هستند که ایمان به خدا و رسول او بیاورند، و دیگر در حقانیت آن چه ایمان آورده‏اند شک نکنند، و ایمانشان ثابت و آن چنان مستقر باشد که شک آن را متزلزل نکند. (طباطبائی، المیزان فی تفسیر القرآن، ج‏18، ص 492)

    3. ترس از خدا (تقوای الهی)
    صفت دیگر محبین امام علی (علیه السلام) این است که: «دوستان علی (علیه السلام) و عترت من کسانی هستند که در خفا و پنهانی از پروردگار خود می ترسند.»[6] (نیشابوری، همان، ج1، ص97)
    ترس از خداوند مرتبه ای از مراتب دین است و مقامی از مقام های اهل یقین و از والاترین فضیلت های نفسانی انسان می باشد. (نراقی، جامع السعادات، ج 1، ص 294) این صفت در کنار امید به فضل و بخشش بی حد و حساب خداوند متعال سبب می گردد تا انسان به سعادت و کمال خویش که هدف نهایی هر مخلوقی می باشد، دست یابد.
    رسول خدا (صلی الله علیه و آله و سلم) فرمودند: «دوستی با او نمی ورزد مگر کسی که پرهیزگار است.»[7] (ابن طاووس، اقبال الاعمال، ج1، ص457)
    امام موسی کاظم (علیه السلام) در سخنی زیبا درباره ترس از خداوند فرمودند: «از شیعیان ما نیست کسی که در پنهانی ترس از خدا نداشته باشد».[8] (مجلسی، بحارالانوار، ج 48، ص 45)

    هشدار! یاران پیشوایان، کسانی هستند که به باور رسیده و از تردید و انکار دور خواهند بود.

    4. مطیع امر خدا و ائمه معصومین (علیهم السلام)
    محبت داشتن به امیرالمؤمنین (علیه السلام) در تبعیت و پیروی نمودن از پیامبر (صلی الله علیه و آله و سلم) می باشد؛ چرا که محبت داشتن به مولی الموحدین (علیه السلام) از نقطه ایجاد و مبدأ، به طور کامل اطاعت از خدا و حبیب خدا است و جلوه و ثمره ی اطاعت از حبیب خدا، در محبت داشتن به ساحت مقدس امیرالمؤمنین (علیه السلام) می باشد.
    امام باقر (علیه السلام) به زراه فرمود: «اسلام بر پنج چیز استوار است: نماز، زکات، حج، روزه و ولایت و معرفت به امام زمان. زراه می گوید: گفتم کدام یک از این ها، افضل و ارزشمندتر است؟ فرمود: ولایت امام از همه ی آن ها افضل است، چرا که ولایت امام کلید همه ی آن هاست و امام دلیل و راهنمای آنهاست.»[9] (کلینی، الکافی، ج 2، ص 18)
    رسول اکرم (صلی الله علیه و آله و سلم) نیز وجوب اطاعت از امیرالمؤمنین (علیه السلام) را گوشزد کرده و فرمودند: «بدانید ... که خداوند، او (علی (علیه السلام)) را برایتان صاحب اختیار و امام قرار داده، پیروی او را بر مهاجران و انصار و آنان که به نیکی از ایشان پیروی می کنند و بر صحرانشینان و شهروندان، بر عجم و عرب، آزاد و برده، بر کوچک و بزرگ، سفید و سیاه و بر هر یکتاپرست لازم شمرده است.»[10] (نیشابوری، همان، ج1، ص93)
    اعتقاد امامیه بر این است که دوستی امامان اهل بیت (علیهم السلام) واجب و دشمنی با آنان کفر است و امر و نهی آنان، امر و نهی خداست؛ و اطاعت آنان اطاعت خداست؛ و نافرمانی آنان نافرمانی خداست؛ و کسی که آنان را دوست بدارد، خدا را دوست داشته و کسی که دشمن آنان باشد، دشمن خدا خواهد بود. (بهارانچی، واجبات اسلام، ص 44)
    امام صادق (علیه السلام) از پیامبر (صلی الله علیه و آله و سلم) نقل می کند که ایشان فرمودند: خداوند توسط جبرئیل به من فرمود: «هر کس که بداند و دریابد که هیچ خدایی جز من نیست (توحید) و محمد، بنده و رسول من است (نبوت) و علی، ولی و خلیفه و حجت من است و امامان پاکیزه از فرزندان او حجت های من هستند او را، به موجب رحمت خود داخل بهشت می کنم ... .» (احمدبن علی طبرسی، احتجاج، ج1، ص 69-68)

    خداوند، او (علی (علیه السلام) را برایتان صاحب اختیار و امام قرار داده، پیروی او را بر مهاجران و انصار و آنان که به نیکی از ایشان پیروی می کنند و بر صحرانشینان و شهروندان، بر عجم و عرب، آزاد و برده، بر کوچک و بزرگ، سفید و سیاه و بر هر یکتاپرست، لازم شمرده است.

    5- تبری از دشمنان خدا و رسولش
    یکی دیگر از صفاتی که پیامبر در ضمن خطبه غدیر آن را برای محبین امیرالمؤمنین (علیه السلام) بیان می کند، دوستی با دوستان خدا و دشمنی با دشمنان خداست، هر چند که از آباء و اجدادشان باشند.
    رسول خدا (صلی الله علیه و آله و سلم ) در ضمن خطبه غدیر با استناد به کلام وحی می فرماید:
    «بدانید خدا در قرآن درباره دوستان و پیروان اهل بیت من می فرماید: «هیچ قومی را که ایمان به خدا و روز رستاخیز دارند نمی یابی که با دشمنان خدا و رسولش دوستی کنند، هر چند پدران یا فرزندان یا برادران یا خویشاوندانشان باشند.»[11] (نیشابوری، همان، ج1، ص96)
    این که چنین مؤمنینی نخواهی یافت؛ کنایه از این است که ایمان راستین به خدا و روز جزا با چنین صفاتی نمی سازد. آن کس که واقعاً به خدا و رسول خدا و روز جزا ایمان دارد، ممکن نیست با دشمنان خدا دوستی کند. هر چند که همه سبب و انگیزه دوستی در آنان وجود داشته باشد، مثل این که پدرش یا پسرش یا برادرش باشد، و یا قرابتی دیگر داشته باشد، برای این که این چنین دوستی با ایمان به خدا منافات دارد. (طباطبایی، همان، ج 19، ص 340)

    هیچ قومی را که ایمان به خدا و روز رستاخیز دارند نمی یابی که با دشمنان خدا و رسولش دوستی کنند، هر چند پدران یا فرزندان یا برادران یا خویشاوندانشان باشند.

    نتیجه:
    دوستی و محبّت اهل بیت (علیهم السلام) زمانی در وجود یک مسلمان ریشه پیدا می کند و مودّتی راستین به حساب می آید که او به لوازم و شرایط دوستی پای بند باشد و با رفتار و اعمال خود خشنودی خداوند و پیامبر (صلی الله علیه و آله و سلم) و امامان (علیهم السلام) را جلب نماید. در انجام واجبات دینی و تکالیف الهی کوشش و در ترک گناهان همّت نماید و همواره تلاش نماید که معارف قرآنی و مکارم اخلاقی اهل بیت (علیهم السلام) در جامعه بشری گسترش یافته و حاکمیّت یابد؛ و حکومت مادّی و معنوی از آنِ خاندان رسول اکرم (صلی الله علیه و آله و سلم) شود.

    منابع
    * قرآن کریم، ترجمه ناصر مکارم شیرازی.
    1. احتجاج، طبرسی، احمد بن علی، مشهد، مرتضی، 1403ق.
    2. الارشاد فی معرفه حجج الله علی العباد، مفید، محمد بن محمد، قم، کنگره شیخ مفید، 1413ق.
    3. اقبال الاعمال، ابن طاووس، علی بن موسی، دوم، تهران، اسلامیه، 1409ق.
    4. بحارالانوار، مجلسی، محمد باقر، تهران، اسلامیه، بی تا.
    5. تفسیر قمی، قمی، علی بن ابراهیم، سوم، قم، دارالکتاب، 1367.
    6. جامع السعادات، نراقی، مهدی، ترجمه کریم فیضی، قم، قائم آل محمد، بی تا.
    7. روضة الواعظین و بصیرة المتعظین، نیشابوری، فتال، قم، رضی، بی تا.
    8. الکافی، کلینی، محمد، دوم، تهران، اسلامیه، 1362.
    9. المیزان فی تفسیر القرآن، طباطبائی، محمد حسین، ترجمه محمدباقر موسوی همدانی، تهران، محمدی، 1356.
    10. نهج الخطابه، خراسانی، علم الهدی، دوم، هران، صدر، 1374.
    11. واجبات اسلام، بهارانچی، محمد حسین، قم، دفتر تبلیغات اسلامی، بی تا.

    --------------------------------------------------------
    پی نوشت:
    1- الا ان اولیاء هم، الذین وصفهم الله عزوجل، فقال: «الَّذینَ آمَنُوا وَ لَمْ یَلْبسُوا إیمانَهُمْ بظُلْمٍ أُولئِکَ لَهُمُ الأَمْنُ وَ هُمْ مُهْتَدُونَ.» (انعام/82)
    2- لا یُحبُّنی الاّ مؤمنٌّ و لا یُبغِضُنی الاّ مُنافقٌ.
    3- رَأیتُ عَلِیَّ بْنَ أَبی طَالِبٍ عَلَی الْمِنْبَرِ فَسَمِعْتُهُ یَقُولُ وَ الَّذی فَلَقَ الْحَبَّةَ وَ بَرَأَ النَّسَمَةَ إِنَّهُ لَعَهِدَ النَّبیُّ إِلَیَّ أَنَّهُ لا یُحِبُّکَ إِلَّا مُؤْمِنٌ وَ لَا یُبْغِضُکَ إِلَّا مُنَافِق.
    4- اَیُّ صَدَقوا وَ لَم یَنکثوُا وَ لَم یَدخلوا فِی المَعاصی فَیبطُل ایمانَهُم.
    5- أَلا إِنَّ أَوْلِیائَهُمُ الَّذینَ آمَنُوا وَ لَمْ یَرْتابوا.
    6- الا انّ اولیائَهُم اّلذین یَخشَونَ رَبّهم بالغَیب.
    7- وَ لایُوالی عَلیاً الا تَقی.
    8- لَیْسَ مِنْ شیعَتِنَا مَنْ خَلا ثُمَّ لَمْ یَرِعْ قَلْبُه‏.
    9- بُنیَ الاسلام علی خَمسةِ اشیاءٍ: عَلَی الصلاةِ و الزَکاةِ و الحَجِ و الصَومِ و الولایهُ قالَ زراة: فَقلتُ: وَ ایُ شیء من ذلکَ افضَل؟ فقال: الولایهُ افضلُ لِانَها مفتاحُهنَ و الوالِی هوَ الدّلیلُ عَلیهنَّ.
    10- فَاعْلَمُوا مَعاشرَ النّاس ... أَنَّ الله قَدْ نَصَبَهُ لَکُمْ وَلِیّاً وَإِماماً فَرَضَ طاعَتَهُ عَلَی الْمُهاجِرینَ وَالأَنْصارِ وَ عَلَی التّابعینَ لَهُمْ بإِحْسانٍ، وَ عَلَی الْبادی وَ الْحاضِرِ، وَ عَلَی الْعَجَمِی وَ الْعَرَبی، وَ الْحُرِّ وَ الْمَمْلوکِ وَ الصَّغیرِ وَ الْکَبیرِ، وَ عَلَی الْأَبْیَضِ وَ الأَسْوَد، وَ عَلی کُلِّ مُوَحِّدٍ.
    11- الا ان اولیاءهم الذین ذکر هم الله فی کتابه، فقال عزوجل: «لا تَجِدُ قَوْماً یُؤْمِنُونَ باللهِ وَ الْیَوْمِ الْآخِرِ یُوادُّونَ مَنْ حَادَّ اللهَ وَ رَسُولَهُ وَ لَوْ کانُوا آباءَهُمْ أَوْ أَبْناءَهُمْ أَوْ إِخْوانَهُمْ أَوْ عَشیرَتَهُمْ» (مجادله: 22)

    منبع مطلب : haram.razavi.ir

    مدیر محترم سایت haram.razavi.ir لطفا اعلامیه بالای سایت را مطالعه کنید.

    آیات فضایل مولی الموحدین علی بن ابیطالب (علیه السّلام) درخطبۀ غدیرخم | آستان قدس حسینی

    آیات فضایل مولی الموحدین علی بن ابیطالب (علیه السّلام) درخطبۀ غدیرخم

    این نوشتار درصدد تبیین فضایل حضرت امیرالمومنین (علیه السّلام) در آیات قرآن است که رسول الله (صلی الله علیه و آله) در روز عید غدیر خم در خطبۀ غدیر برای مردم خواندند و به تفسیر آن پرداختند.

    آیات موجود در خطبۀ غدیر محورهای مختلفی دارد که پیامبر خدا (صلی الله علیه و آله) مجموعۀ این بیانات را برای اثبات جانشینی و امامت حضرت امیرالمومنین علی (علیه السّلام)  برای مردم غیر معاند کافی دانستند.

    هر چند که رسول خدا (صلی الله علیه و آله) فضایل بی ­انتهای حضرت امیرالمومنین (علیه السّلام) را بیش از گنجایش این خطبه می دانستند و در انتهای خطبه فرمودند فضایل حضرت علی بن ابی طالب(علیه السّلام) تنها به این آیات قرآن محدود نمی شود که مطرح شد همچنان آیاتی در  فضایل او ناگفته باقی مانده است.

    رسول الله (صلی الله علیه و آله) آیاتی را در فضایل مولی الموحدین (علیه السّلام) انتخاب فرمودند که هم مشتمل بر دستور خداوندی مبنی بر ابلاغ امامت و جانشینی به ایشان بود و هم شایستگی امیرالمومنین (علیه السّلام) را برای این منصب اثبات می کرد.

    در این مجال سعی شده است با مراجعه به منابع تفسیری، به احادیثی از پیامبر اکرم (صلی الله علیه و آله) و ائمه اطهار (علیهم السّلام) در شأن نزول آیات مربوط به فضایل حضرت امیرالمومنین(علیه السّلام) و تفسیر آیات مشتمل بر فضایل ایشان که پیامبر اکرم (صلی الله علیه و آله) در هنگام نزول آیات برای اصحاب تبیین می کردند؛ تصریح شود.

    «خطبه غدیر شامل صد آیه از قرآن است که در بیست و سه سال رسالت پیامبر اسلام (صلی الله علیه و آله) بر ایشان نازل گشته است. شأن نزول و تفسیر آیاتی که دربارۀ فضایل حضرت امیرالمومنین (علیه السّلام) است به طور صریح توسط رسول خدا (صلی الله علیه و آله) برای مردم شرح شد تا حجت بر حاضران و کسانی که این خبر به آنها می رسد، تمام شود و این مسئولیت بر عهدۀ حاضران قرار گرفت که این پیام مهم و سرنوشت ساز را به دیگر مسلمانان برسانند.»(1)

    آیات موجود درخطبه غدیر بر چند محور استوار است:

    1. آیاتی در حمد و ثنای الهی

    2.آیاتی دربارۀ لزوم ابلاغ امامت و جانشینی مولای متقیان علی بن ابیطالب (ع) است.

    3. آیاتی در فضایل و مناقبت حضرت امیرالمومنین علی بن ابیطالب (ع)

    4.آیاتی در وصف منافقین و کارشکنی آنان

    5.آیاتی مربوط به قطعی بودن عذاب الهی برای معاندان و کافران

    6. آیاتی با این مضمون که اگر همۀ روی زمین کافر شوند، ضرری به خداوند نمی­رسد.

    7. آیاتی که به پیمانهای پیامبر در زمانهای مختلف رسالت با مسلمانان اشاره دارد.(2)

    در این مجال به ترتیب از ابتدای خطبه غدیر به بررسی آیاتی که پیامبر (صلی الله علیه و آله) در فضیلت حضرت امام علی (علیه السّلام) در خطبه غدیر ایراد فرمودند تا امامت حضرت امیرالمومنین (علیه السّلام) را ابلاغ و شایستگی ایشان را برای این منصب اثبات فرمایند؛ می ­پردازیم:

    «مَعاشرَالنّاس، ما قَصَّرْتُ فی تَبْلیغِ ما أَنْزَلَ الله تَعالی إِلَی، وَ أَنَا أُبَیِّنُ لَکُمْ سَبَبَ هذهِ الْآیَةِ: إِنَّ جَبْرئیلَ هَبَطَ إِلَی مِراراً ثَلاثاً یَأْمُرُنی عَنِ السَّلامِ رَبّی وَ هُوالسَّلامُ أَنْ أَقُومَ فی هذَا الْمَشْهَد فَأُعْلِمَ کُلَّ أَبْیَضَ وَأَسْوَدَ: «أَنَّ عَلِی بْنَ أَبی طالِبٍ أَخی وَ وَصِیّی وَ خَلیفَتی عَلی أُمَّتی وَالْإِمامُ مِنْ بَعْدی، الَّذی مَحَلُّهُ مِنّی مَحَلُّ هارُونَ مِنْ مُوسی إِلاَّ أَنَّهُ لانَبی بَعْدی وَهُوَ وَلِیُّکُمْ بَعْدَ الله وَ رَسُولِهِ»(3)

    «ای مردم، آنچه بر من فرود آمده است در تبلیغ آن کوتاهی نکرده ام و حال برایتان سبب نزول آیه را بیان می کنم: همانا جبرئیل سه مرتبه بر من نازل شد و از سوی خداوند سلام پروردگارم  که تنها او سلام است فرمانی آورد که در این اجتماع به پا خیزم و به هر سفید و سیاهی اعلام کنم: که «علی بن ابی طالب برادر، وصی و جانشین من در میان امّت و امام پس از من است. جایگاه او نسبت به من بسان هارون نسبت به موسی است، جز این که پیامبری پس از من نخواهد بود و او صاحب اختیارتان پس از خدا و رسولش است.»

    آیۀ 55 سورۀ مبارکۀ مائده در این فراز از خطبه غدیر

    «وَقَدْ أَنْزَلَ الله تَبارَکَ وَ تَعالی عَلیَّ بذلِکَ آیَةً مِنْ کِتابهِ هِی: «إِنَّما وَلِیُّکُمُ الله وَ رَسُولُهُ وَ الَّذینَ آمَنُواالَّذینَ یُقیمُونَ الصَّلاةَ وَ یُؤْتونَ الزَّکاةَ وَ هُمْ راکِعُونَ» وَ عَلِی بْنُ أَبی طالِبٍ الَّذی أَقامَ الصَّلاةَ وَ آتَی الزَّکاةَ وَ هُوَ راکِعٌ یُریدُ الله عَزَّوَجَلَّ فی کُلِّ حالٍ.

     و پروردگارم آیه ای بر من نازل فرموده است که: «همانا ولی و صاحب اختیار شما، خدا و پیامبرش و کسانی هستند که ایمان آورده و نماز را به پا می دارند و در حال رکوع زکات می پردازند. (سوره مبارکه مائده، آیه 55)» و علی بن ابی طالب است که نماز را به پا داشته و در حال رکوع زکات داده و پیوسته خداوند عزّ و جلّ را قصد می ­کند.»

    آیۀ 55 سورۀ مبارکۀ مائده

    «إِنَّما وَلِیُّکُمُ الله وَ رَسُولُهُ وَالَّذینَ آمَنُواالَّذینَ یُقیمُونَ الصَّلاةَ وَیُؤْتونَ الزَّکاةَ وَ هُمْ راکِعُونَ»

    رسول الله (صلی الله علیه و آله) آیۀ 55 سورۀ مبارکۀ مائده را به طور کامل در خطبه غدیر ذکر کرده ­اند. در این باره تفاسیر شیعه اتفاق نظر دارند که این آیه دربارۀ حضرت علی (علیه السّلام) نازل شده است و بر اساس این آیه ولایت و سرپرستی مسلمانان بی ­قید و شرط به حضرت علی (علیه السّلام) تفویض شده است.

    در جلد دوم تفسیر البرهان فی تفسیر القرآن دربارۀ این آیه چنین آمده است:

    الطبرسی قیل هم أمیرالمؤمنین علی (علیه السلام) و أصحابه حین قاتل من قاتله من الناکثین و القاسطین و المارقین قال و روی ذلک عن عمار و حذیفة و ابن عباس. ثم قال و هو المروی عن أبی جعفر و أبی عبد الله (علیهما السلام) الحسن بن محمد الهاشمی قال حدثنی أبی عن أحمد بن عیسی قال حدثنی جعفر بن محمد عن أبیه عن جده (علیه السلام) فی قوله عز و جل: یَعْرِفُونَ نِعْمَتَ اللَّهِ ثُمَّ یُنْکِرُونَها قال: «لما نزلت إِنَّما وَلِیُّکُمُ اللَّهُ وَ رَسُولُهُ وَ الَّذینَ آمَنُوا الَّذینَ یُقِیمُونَ الصَّلاةَ وَ یُؤْتُونَ الزَّکاةَ وَ هُمْ راکِعُونَ اجتمع نفر من أصحاب رسول الله (صلی الله علیه و آله) فی مسجد المدینة فقال بعضهم لبعض: ما تقولون فی هذه الآیة؟ فقال بعضهم: إن کفرنا بهذه الآیة نکفر بسائرها و إن آمنا فهذا ذل حین یسلط علینا ابن أبی طالب.

    فقالوا: قد علمنا أن محمدا صادق فیما یقول و لکن نتولاه و لن نطیع علیا فیما أمرنا قال فنزلت هذه الآیة: یَعْرِفُونَ نِعْمَتَ اللَّهِ ثُمَّ یُنْکِرُونَها یعنی یعرفون ولایة علی بن أبی طالب (علیه السلام)، و أکثرهم الکافرون بالولایة.» (4)

    کلینی از حسین بن محمد از معلّی بن محمد از احمد بن محمد از حسن بن محمد هاشمی از پدرش از احمد بن عیسی از حضرت امام صادق (علیه السلام) از پدرش از جدّش (علیه السلام) نقل کرده است که درباره آیه «نعمت خدا را می شناسند اما آن را انکار می کنند.» فرمود: وقتی آیه ولایت: «ولیّ شما تنها خدا و پیامبر اوست و کسانی که ایمان آورده اند؛ همان کسانی که نماز برپا می‌ دارند و در حال رکوع زکات می ‌دهند.» نازل شد، گروهی از یاران پیامبر (صلی الله علیه و آله) در مسجد مدینه جمع شدند و به یکدیگر گفتند: درباره این آیه چه می‌ اندیشید؟ گفتند: اگر این آیه را انکار کنیم، به کل قرآن کافر می ‌شویم و اگر به آن ایمان بیاوریم و آن را بپذیریم، باید آن هنگام که علی بن ابی طالب (علیه السلام) بر ما مسلّط شد از او اطاعت کنیم. می ‌دانیم که محمد (صلی الله علیه و آله) هر چه می ‌گوید راست و حقیقت است. ما از او اطاعت می‌ کنیم، اما امر او درباره علی (علیه السلام) را نمی پذیریم. سپس این آیه نازل شد «نعمت خدا را می شناسند» منظور ولایت علی بن ابی طالب (علیه السلام) است «و بیشتر آنان کافر شدند.» یعنی ولایت را انکار می کنند.

    آیۀ 12 سورۀ مبارکۀ یس در این فراز از خطبه غدیر

    «مَعاشرَالنّاس فضِّلُوهُ. مامِنْ عِلْمٍ إِلاَّ وَقَدْ أَحْصاهُ الله فِیَّ وَ کُلُّ عِلْمٍ عُلِّمْتُ فَقَدْ أَحْصَیْتُهُ فی إِمامِ الْمُتَّقینَ و َما مِنْ عِلْمٍ إِلاّ وَ قَدْ عَلَّمْتُهُ عَلِیّاً وَ هُوَ الْإِمامُ الْمُبینُ الَّذی ذکَرَهُ الله فی سُورَةِ یس«وَ کُلَّ شَیءٍ أَحْصَیْناهُ فی إِمامٍ مُبینٍ»

    ای مردم، او را برتر بدانید. چرا که هیچ علمی نیست مگر آن که خداوند آن را در من جمع کرده است و هر علمی را که آموخته ­ام در پیشوای پرهیزکاران جمع نمودم و هیچ علمی نیست مگر آنکه به علی آموخته­ ام. او «امام مبین» است که خداوند در سورۀ یاسین ذکر کرده است: و هر چیزی را در امام مبین جمع کردیم.»

    آیۀ 12 سورۀ مبارکۀ یس

    «إِنَّا نَحْنُ نُحْیِ الْمَوْتی‏ وَ نَکْتُبُ ما قَدَّمُوا وَ آثارَهُمْ وَ کُلَّ شَیْ‏ءٍ أَحْصَیْناهُ فی‏ إِمامٍ مُبینٍ»

    قسمتی از آیه 12 سوره مبارکه یس که مربوط به علم امام می باشد، در خطبه غدیر آمده است. رسول الله (صلی الله علیه و آله) در خطبه تاکید می کند که علم امامت نزد علی بن ابیطالب (علیه السّلام) است. درباره این آیه در معانی الاخبار چنین آمده است:

    حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ مُحَمَّد بْنِ الصَّقْرِ الصَّائِغُ‏ قَالَ حَدَّثَنَا عِیسَی بْنُ مُحَمَّدٍ الْعَلَوِیُّ قَالَ حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ سَلَّامٍ الْکُوفِیُّ قَالَ حَدَّثَنَا الْحَسَنُ بْنُ عَبْد الْوَاحِد قَالَ حَدَّثَنَا الْحَارِثُ بْنُ الْحَسَنِ قَالَ حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ إِسْمَاعِیلَ بْنِ صَدَقَةَ عَنْ أَبی الْجَارُود عَنْ أَبی جَعْفَرٍ مُحَمَّد بْنِ عَلِیٍّ الْبَاقِرِ عَنْ أَبیهِ عَنْ جَدِّهِ (ع) قَالَ: لَمَّا أُنْزلَتْ هَذهِ الْآیَةُ عَلَی رَسُولِ اللَّهِ (ص)‏ «وَ کُلَّ شَیْ‏ءٍ أَحْصَیْناهُ فِی إِمامٍ مُبینٍ‏» قَامَ أَبُوبَکْرٍ وَ عُمَرُ مِنْ مَجْلِسهِمَا فَقَالا یَا رَسُولَ اللَّهِ هُوَ التَّوْرَاةُ قَالَ لَا قَالا فَهُوَ الْإِنْجِیلُ قَالَ لَا قَالا فَهُوَ الْقُرْآنُ قَالَ لَا قَالَ فَأَقْبَلَ أَمِیرُ الْمُؤْمِنِینَ عَلِیٌّ (ع) فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ (ص) هُوَ هَذَا إِنَّهُ الْإِمَامُ الَّذی أَحْصَی اللَّهُ تَبَارَکَ وَ تَعَالَی فِیهِ عِلْمَ کُلِّ شَیْ‏ءٍ.(5)

    احمد بن محمد بن الصقر الصائغ با اسنادی از ابوجارود از ابوجعفر نقل شده است که حضرت امام باقر (علیه السّلام) از پدرش از قول جدش (علیهم السّلام) فرمودند: «هنگامی که این آیه «وَ کُلَّ شَیْ‏ءٍ أَحْصَیْناهُ فِی إِمامٍ مُبینٍ» نازل شد، ابو بکر و عمر برخاستند و عرض کردند: ای پیامبر، آیا منظور از آن تورات است؟ پیامبر فرمود: خیر، عرض کردند انجیل است؟ فرمود: خیر، عرض کردند: منظور قرآن است؟ فرمود: خیر، در این حال امیرالمومنین علی (علیه السّلام) به سوی پیامبر (صلی الله علیه و آله) آمد، هنگامی که چشم رسول خدا (صلی الله علیه و آله) بر او افتاد فرمود: «هو هذا انه الامام الذی احصی اللَّه تبارک و تعالی فیه علم کل شی‏ء: امام مبین این مرد است. او است امامی که خداوند متعال علم همه چیز را در او احصاء فرموده است.» (6)

    در تفسیر علی بن ابراهیم از ابن عباس از خود امیرالمومنین علی (علیه السّلام) نیز نقل شده است که فرمودند: ذکر ابن عباس عن أمیر المؤمنین (صلوات الله علیه) أنه قال: «انا و الله الامام المبین أبین الحق من الباطل ورثته من رسول الله صلی الله علیه و آله.»

    «به خدا سوگند من امام مبین هستم که حق را از باطل آشکار می ‏سازم، این علم را از رسول خدا به ارث برده و آموخته‏ ام.»(7)

    اشاره به مضامین آیۀ 54 سورۀ مبارکۀ مائده در این فراز از خطبه غدیر

    «مَعاشرَالنَّاس لاتَضِلُّوا عَنْهُ وَ لاتَنْفِرُوا مِنْهُ وَ لاتَسْتَنْکِفُوا عَنْ وِلایَتِهِ فَهُوَ الَّذی یَهدی إِلَی الْحَقِّ وَ یَعْمَلُ بهِ وَ یُزْهِقُ الْباطِلَ وَ یَنْهی عَنْهُ وَ لاتَأْخُذُهُ فِی الله لَوْمَةُ لائِمٍ. أَوَّلُ مَنْ آمَنَ بالله وَ رَسُولِهِ لَمْ یَسْبقْهُ إِلَی الْایمانِ بی أَحَدٌ و َالَّذی فدی رَسُولَ الله بنَفْسهِ وَ الَّذی کانَ مَعَ رَسُولِ الله وَ لاأَحَدَ یَعْبُدُ الله مَعَ رَسُولِهِ مِنَ الرِّجالِ غَیْرُهُ.

    أَوَّلُ النّاس صَلاةً وَ أَوَّلُ مَنْ عَبَدَالله مَعی. أَمَرْتُهُ عَنِ الله أَنْ یَنامَ فی مَضْجَعی فَفَعَلَ فادیاً لی بنَفْسهِ.

    ای مردم از علی به سوی دیگر گمراه نشوید و از او روی برنگردانید و از ولایت او سرباز نزنید و اوست که به حق هدایت نموده و بدان عمل نماید. او باطل را نابود کند و از آن بازدارد. در راه خدا نکوهش نکوهشگران او را از کار باز ندارد. او نخستین مؤمن به خدا و رسول اوست و کسی در ایمان به او سبقت نجسته است و هم او جان خود را فدای رسول الله نموده و با او همراه بوده است تنها اوست که همراه رسول خدا عبادت خداوند می کرد و جز او کسی چنین نبود.

    اولین نمازگزار و پرستش کننده خدا به همراه من است. از سوی خداوند به او فرمان دادم تا در بستر من بیارامد و او نیز فرمان برد و پذیرفت که جان خود را فدای من کند.

    آیۀ 54 سورۀ مبارکۀ مائده

    «یا أَیُّهَا الَّذینَ آمَنُوا مَنْ یَرْتَدَّ مِنْکُمْ عَنْ دینِهِ فَسَوْفَ یَأْتِی اللَّهُ بقَوْمٍ یُحِبُّهُمْ وَ یُحِبُّونَهُ أَذلَّةٍ عَلَی الْمُؤْمِنینَ أَعِزَّةٍ عَلَی الْکافِرینَ یُجاهِدُونَ فی‏ سَبیلِ اللَّهِ وَ لا یَخافُونَ لَوْمَةَ لائِمٍ ذلِکَ فَضْلُ اللَّهِ یُؤْتیهِ مَنْ یَشاءُ وَ اللَّهُ واسعٌ عَلیمٌ »

    رسول الله (صلی الله علیه و آله) قسمتی از آیۀ 54 سورۀ مبارکۀ مائده را در خطبه ذکر کرده ­اند «از ائمه هدی (علیهم السّلام) روایت شده است که این آیه در شأن حضرت امیر المؤمنین (علیه السّلام) نازل شده که با اهل بصره قتال نمود و ثعلبی از اعاظم مفسران عامه در تفسیر خود گفته است: این آیه در شأن علی بن ابی طالب (علیه السّلام) نزول یافته است.(8) و مؤید این است که آیه متضمن صفاتی است که اطلاق بر غیر آن حضرت و اهل بیت اطهار او سزاوار نیست.»(9)

    آیۀ 56 سورۀ مبارکۀ زمر در این فراز از خطبه غدیر

    مَعاشرَ النَّاس، إِنَّهُ جَنْبُ الله الَّذی ذَکَرَ فی کِتابهِ العَزیز فَقالَ تعالی مُخْبراً عَمَّنْ یُخالِفُهُ «أَنْ تَقُولَ نَفْسٌ یا حَسْرَتی عَلی ما فَرَّطْتُ فی جَنْب الله»

    ای مردم، همانا علی همجوار و همسایه خداوند است که در کتاب عزیزش ذکر کرده و دربارۀ ستیزندگان با او فرموده است: «ای دریغا بر آنچه دربارۀ جنب خداوند تفریط و کوتاهی کردم.»

    آیۀ 56 سورۀ مبارکۀ زمر

    «أَنْ تَقُولَ نَفْسٌ یا حَسْرَتی‏ عَلی‏ ما فَرَّطْتُ فی‏ جَنْب اللَّهِ وَ إِنْ کُنْتُ لَمِنَ السَّاخِرینَ»

    آیه به صورت کامل در خطبه آمده است. در البرهان فی تفسیر القرآن، روایاتی در شرح این آیه آمده است:

    محمد بن یعقوب عن محمد بن یحیی عن محمد بن الحسین عن محمد بن إسماعیل بن بزیع عن عمه حمزة بن بزیع عن علی بن سوید عن أبی الحسن موسی بن جعفر (علیه السلام) فی قول الله عز و جل: أَنْ تَقُولَ نَفْسٌ یا حَسْرَتی‏ عَلی‏ ما فَرَّطْتُ فِی جَنْب اللَّهِ، قال: «جنب الله أمیرالمؤمنین (علیه السلام) و کذلک ما کان بعده من الأوصیاء بالمکان الرفیع إلی أن ینتهی الأمر إلی آخرهم»(10)

    محمد بن یعقوب با اسنادی از علی بن سوید نقل می کند که حضرت امام موسی بن جعفر (علیه السّلام) از قول خدای عزّ و جلّ فرمودند: «ای دریغا بر آنچه دربارۀ جنب خداوند تفریط و کوتاهی کردم.» فرمودند:«جنب الله امیرالمومنین (علیه السّلام) و همچنین برای اوصیای بعد از ایشان در منزلت والا باشد تا امر الهی به آخر برسد.»

    محمد بن یعقوب عن محمد بن یحیی عن محمد بن الحسین عن أحمد بن محمد بن أبی نصر عن حسان الجمال قال حدثنی هاشم بن أبی عمار الجنبی قال سمعت أمیر المؤمنین (علیه السلام) یقول: «أنا عین الله [و أنا ید الله‏] و أنا جنب الله و أنا باب الله.»(11)

    محمد بن یعقوب با اسنادی از هاشم بن ابوعمار جنبی نقل می کند که گفت: از حضرت امیرالمومنین (علیه السّلام) شنیدم که فرمودند: «من چشم و دست خدا و در قرب و جوار الهی و باب درگاه الهی هستم.»

    پیامبر اکرم (صلی الله علیه و آله) در حدیثی در این باره فرمودند:

    فِی حَدیثِ النَّبیِّ (ص) لِأَبی ذَرٍّ: یَا أَبَا ذَرٍّ یُؤْتَی بجَاحِد حَقِّ عَلِیٍّ وَ وَلَایَتِهِ یَوْمَ الْقِیَامَةِ أَصَمَّ وَ أَعْمَی وَ أَبْکَمَ یَتَکَبْکَبُ فِی ظُلُمَاتِ یَوْمِ الْقِیَامَةِ یُنَادی مُنَادٍ «یا حَسْرَتی‏ عَلی‏ ما فَرَّطْتُ فِی جَنْب اللَّهِ و ألقی [یلقی‏] فی عنقه طوق من نار [النار]...»(12)

    در حدیث پیامبر (صلی الله علیه و آله) به اباذر: ای اباذر، روز قیامت کسی را که از روی علم، حقِّ علی و ولایتش را انکار کرده است؛ می آورند در حالی که کر و لال و کور است و در تاریکیهای قیامت با صورت به زمین می خورد و می غلتد، منادی (از جانب او) صدا می زند: افسوس بر من که در اطاعت فرمان خدا (درباره ولایت علی علیه السّلام) کوتاهی کردم و طوقی از آتش به گردنش انداخته می شود.

    آیۀ 7 سورۀ مبارکۀ آل عمران در این فراز از خطبه غدیر

    مَعاشرَالنّاس، تَدَبَّرُوا الْقُرْآنَ وَ افْهَمُوا آیاتِهِ وَانْظُرُوا إِلی مُحْکَماتِهِ وَلاتَتَّبعوا مُتَشابهَهُ، فَوَالله لَنْ یُبَیِّنَ لَکُمْ زواجِرَهُ وَلَنْ یُوضِحَ لَکُمْ تَفْسیرَهُ إِلاَّ الَّذی أَنَا آخِذٌ بیَدهِ وَمُصْعِدُهُ إِلی وَشائلٌ بعَضُدهِ (وَ رافِعُهُ بیَدَی) وَ مُعْلِمُکُمْ: أَنَّ مَنْ کُنْتُ مَوْلاهُ فَهذا عَلِی مَوْلاهُ، وَ هُوَ عَلِی بْنُ أَبی طالِبٍ أَخی وَ وَصِیّی وَ مُوالاتُهُ مِنَ الله عَزَّوَجَلَّ أَنْزَلَها عَلَی. اشاره به «أَ فَلا یَتَدَبَّرُونَ الْقُرْآن» «هُوَ الَّذی أَنْزَلَ عَلَیْکَ الْکِتابَ مِنْهُ آیاتٌ مُحْکَماتٌ هُنَّ أُمُّ الْکِتاب وَ أُخَرُ مُتَشابهاتٌ فَأَمَّا الَّذینَ فی‏ قُلُوبهِمْ زَیْغٌ فَیَتَّبعُونَ ما تَشابَهَ مِنْهُ ابْتِغاءَ الْفِتْنَةِ وَ ابْتِغاءَ تَأْویلِهِ وَ ما یَعْلَمُ تَأْویلَهُ إِلاَّ اللَّهُ وَ الرَّاسخُونَ فِی الْعِلْمِ یَقُولُونَ آمَنَّا بهِ کُلٌّ مِنْ عِنْد رَبِّنا وَ ما یَذَّکَّرُ إِلاَّ أُولُوا الْأَلْباب»

    ای مردم، در قرآن اندیشه کنید و ژرفی آیات آن را دریابید و بر محکماتش نظر کنید و از متشابهاتش پیروی ننمایید. پس به خدا سوگند که باطنها و تفسیر آن را آشکار نمی کند مگر همین که دست و بازوی او را گرفته و بالا آورده ام و اعلام می دارم هر آن که من سرپرست اویم، این علی سرپرست اوست و او علی بن ابی طالب است؛ برادر و وصی من که سرپرستی و ولایت او حکمی است از سوی خدا که بر من فرستاده شده است.

    رسول الله (ص) در این عبارت به دو آیه از آیات قرآن اشاره می فرمایند:

    آیۀ 82 سورۀ مبارکۀ نساء

    «أَ فَلا یَتَدَبَّرُونَ الْقُرْآنَ وَ لَوْ کانَ مِنْ عِنْد غَیْرِ اللَّهِ لَوَجَدُوا فیهِ اخْتِلافاً کَثیراً »

    پیامبر در خطبۀ غدیر قسمتی از این آیه را آورده اند. مردم را به اندیشه در مفاهیم قرآن فرا می ­خوانند. زیرا اگر مردم در این آیه و آیات دیگر قرآن تدبر کنند و عناد نورزند با آیاتی که در فضیلت حضرت امیرالمومنین (علیه السّلام) در قرآن آمده است، ولایت علی بن ابیطالب(علیه السّلام) مشهود است.

    حضرت رسول اکرم (صلی الله علیه و آله) بلافاصله به آیه ­ای از قرآن اشاره می ­کند که در وصف راسخان در علم است.

    آیۀ 7 سورۀ مبارکۀ آل عمران

    «هُوَ الَّذی أَنْزَلَ عَلَیْکَ الْکِتابَ مِنْهُ آیاتٌ مُحْکَماتٌ هُنَّ أُمُّ الْکِتاب وَ أُخَرُ مُتَشابهاتٌ فَأَمَّا الَّذینَ فی‏ قُلُوبهِمْ زَیْغٌ فَیَتَّبعُونَ ما تَشابَهَ مِنْهُ ابْتِغاءَ الْفِتْنَةِ وَ ابْتِغاءَ تَأْویلِهِ وَ ما یَعْلَمُ تَأْویلَهُ إِلاَّ اللَّهُ وَ الرَّاسخُونَ فِی الْعِلْمِ یَقُولُونَ آمَنَّا بهِ کُلٌّ مِنْ عِنْد رَبِّنا وَ ما یَذَّکَّرُ إِلاَّ أُولُوا الْأَلْباب.»

    حضرت رسول الله (صلی الله علیه و آله) این آیه را به طور کامل در خطبه ذکر می فرمایند چون پیام مهمی دارد. سخن از راسخان در علم  است که از ایمان محکم برخوردار هستند و علم  تاویل آیات متشابه قرآن را خدا به ایشان عطا کرده است. مشخص می شود مردم همواره به رهبری و سرپرستی احتیاج دارند اما آیه تصریح می کند که جز مردم خردمند کسی پند نمی­گیرد. تفسیر نور الثقلین دربارۀ این آیه به حدیثی از اصول کافی استناد کرده است.

    الْحُسَیْنُ بْنُ مُحَمَّدٍ عَنْ مُعَلَّی بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ مُحَمَّد بْنِ أُورَمَةَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ حَسَّانَ عَنْ عَبْد الرَّحْمَنِ بْنِ کَثِیرٍ عَنْ أَبی عَبْد اللَّهِ ع قَالَ: «الرَّاسخُونَ فِی الْعِلْمِ» أَمِیرُ الْمُؤْمِنِینَ وَ الْأَئِمَّةُ مِنْ بَعْدهِ(ع). (13)

    حسین بن محمد با اسنادی از عبدالرحمن بن کثیر نقل می کند که حضرت امام صادق (علیه السّلام) فرمودند: راسخون در علم حضرت امیر المؤمنین و امامان پس از وی (علیهم السلام) می باشند.

    اشاره به مضمون آیۀ 6 سورۀ مبارکۀ احزاب در این فراز از خطبه غدیر

    ثم قال: «ایها النَّاسُ، مَنْ اَوْلی بکُمْ مِنْ اَنْفُسکُمْ؟ قالوا: الله و رَسُولُهُ. فَقالَ: اَلا من کُنْتُ مَوْلاهُ فَهذا عَلی مَوْلاهُ، اللهمَّ والِ مَنْ والاهُ و عاد مَنْ عاداهُ وَ انْصُرْ مَنْ نَصَرَهُ و اخْذُلْ مَنْ خَذَلَهُ.

    سپس فرمود: ای مردم، کیست سزاوارتر از شما به شما؟ گفتند خداوند و پیامبر او. سپس فرمود آگاه باشید آن که من صاحب اختیار اویم، پس این علی صاحب اختیار اوست. خداوندا دوست بدار آن را که سرپرستی او را بپذیرد و دشمن بدار هر آن که او را دشمن دارد و یار او را یاری کن و تنها گذار آن را که او را تنها بگذارد.

    سورۀ احزاب آیۀ 6

    «النَّبیُّ أَوْلی‏ بالْمُؤْمِنینَ مِنْ أَنْفُسهِمْ وَ أَزْواجُهُ أُمَّهاتُهُمْ وَ أُولُوا الْأَرْحامِ بَعْضُهُمْ أَوْلی‏ ببَعْضٍ فی‏ کِتاب اللَّهِ مِنَ الْمُؤْمِنینَ وَ الْمُهاجِرینَ إِلاَّ أَنْ تَفْعَلُوا إِلی‏ أَوْلِیائِکُمْ مَعْرُوفاً کانَ ذلِکَ فِی الْکِتاب مَسْطُوراً»

    رسول خدا با آوردن قسمتی از این آیه در فرمایشات خود برای مردم تبیین می کند که حضرتش «اولی به انفس» است.«به این معنی که حق ولایت پیامبر (ص) و اعمال تصرف از ناحیۀ آن بزرگوار در کلیّۀ امور مردم مقدم بر حق مردم می باشد و پس از گرفتن این اقرار جملات چون «فمن کنت مولاه» «فمن کنت ولیُّهُ فَعلیٌّ ولیُّهُ» و «فمن کنت أمیرُه فَعلیٌّ  أمیرُه» متفرع بر اخذ اقرار نمودند.»(14)

    آیۀ 3 سورۀ مبارکۀ مائده در این فراز از خطبه غدیر

    اللهمَّ إِنَّکَ أَنْزَلْتَ الْآیَةَ فی عَلِی وَلِیِّکَ عِنْدَ تَبْیینِ ذالِکَ وَنَصْبکَ إِیّاهُ لِهذَا الْیَوْمِ : «الْیَوْمَ أَکْمَلْتُ لَکُمْ دینَکُمْ وَأَتْمَمْتُ عَلَیْکُمْ نِعْمَتی وَ رَضیتُ لَکُمُ الْإِسْلامَ دیناً»، «وَ مَنْ یَبْتَغِ غَیْرَالْإِسْلامِ دیناً فَلَنْ یُقْبَلَ مِنْهُ وَهُوَ فِی الْآخِرَةِ مِنَ الْخاسرینَ» اللهمَّ إِنِّی أُشْهِدُکَ أَنِّی قَدْ بَلَّغْتُ.

    پروردگارا، تو خود در هنگام روشن شدن مطلب و منصوب نمودن علی در این روز این آیه را دربارۀ او نازل فرمودی که: «امروز دین شما را به کمال، و نعمت خود را بر شما به اتمام رساندم، و اسلام را به عنوان دین شما پسندیدم.» و فرمودی «دین نزد خدا اسلام است.» و فرمودی «هر کس دینی غیر از اسلام انتخاب کند، از او پذیرفته نخواهد شد، او در آخرت از زیانکاران خواهد بود.» خداوندا، تو را گواه می گیرم که پیام تو را به مردمان رساندم.

    در این فراز از خطبه رسول الله به دو آیه مهم و کلیدی اشاره می فرمایند:

     آیۀ 3 سورۀ مبارکۀ مائده

    «...الْیَوْمَ أَکْمَلْتُ لَکُمْ دینَکُمْ وَ أَتْمَمْتُ عَلَیْکُمْ نِعْمَتی‏ وَ رَضیتُ لَکُمُ الْإِسْلامَ دیناً فَمَنِ اضْطُرَّ فی‏ مَخْمَصَةٍ غَیْرَ مُتَجانِفٍ لِإِثْمٍ فَإِنَّ اللَّهَ غَفُورٌ رَحیمٌ»

    قسمتی از این آیه در خطبه غدیر ذکر شده است. «الْیَوْمَ أَکْمَلْتُ لَکُمْ دینَکُمْ وَ أَتْمَمْتُ عَلَیْکُمْ نِعْمَتی» در تفسیر نمونه ذیل این آیه چنین آورده که در پاره ‏ای از روایات آمده است که بعضی از یهود و نصاری با شنیدن این آیه گفتند اگر چنین آیه ‏ای در کتب آسمانی ما نقل شده بود، ما آن روز را روز عید قرار می ‏دادیم.

    در روایات اسلامی می بینیم روز عید غدیر عیدالله اکبر معرفی شده است. خداوند نعمت را با امامت علی بن ابیطالب بر خلق تمام کرد و نعم المولی.

     هرچند که برخی از تفاسیر شأن نزول این آیه را در روز عرفه ذکر کرده اند اما احادیث و استدلات محکمی برای نزول این آیه در روز غدیر خم در تفاسیر وجود دارد.

    در تفسیر نور الثقلین به حدیثی از کتاب کافی استناد کرده است: « فی روضة الکافی خطبة لأمیر المؤمنین (علیه السلام) و هی خطبة الوسیلة یقول فیها علیه السلام بعد أن ذکر النبی (صلی الله علیه و آله) و قوله حین تکلمت طائفة فقالوا: نحن موالی رسول الله (صلی الله علیه و آله) فخرج رسول الله (صلی الله علیه و آله و سلم) الی حجة الوداع ثم صار الی غدیر خم فأمر فأصلح له شبه المنبر ثم علاه و أخذ بعضدی حتی رأی بیاض إبطیه رافعا صوته قائل فی محفله: من کنت مولاه فعلی مولاه اللهم وال من والاه و عاد من عاداه، و کانت علی ولایتی ولایة الله و علی عداوتی عداوة الله و أنزل الله عز و جل فی ذلک: «الْیَوْمَ أَکْمَلْتُ لَکُمْ دینَکُمْ وَ أَتْمَمْتُ عَلَیْکُمْ نِعْمَتِی وَ رَضِیتُ لَکُمُ الْإِسْلامَ دیناً» فکانت ولایتی کمال الدین و رضا الرب جل ذکره.» (15)

    در کتاب روضه کافی، خطبه ای از حضرت امیرالمؤمنین (علیه السلام) نقل شده است به نام خطبه وسیله. آنجا می فرمایند: گروهی می گفتند ما جانشینان پیامبر هستیم. پس از اظهارات آنان، پیامبر برای آخرین بار به حج رفتند. هنگام برگشتن به محل «غدیر خم» رسیدند. سپس دستور دادند چیزی شبیه منبر برای آن حضرت ترتیب دادند. آنگاه بالای آن قرار گرفتند و بازوی مرا گرفتند و تا حدی بلند نمودند که سفیدی زیر بغل نمایان شد. سپس با صدای بلند و رسا در آن محفل فرمودند: «هر که من مولای او هستم، پس علی مولای اوست. بار خدایا دوست بدار هرکه او را دوست می ‌دارد و دشمن بدار هر که او را دشمن می‌ دارد.» پس میزان ولایت و دوستی خدا، ولایت و دوستی من مقرر گردید و معیار دشمنی خدا، دشمنی من قرار گرفت و خداوند در ارتباط‍‌ با این جریان این آیه را فرستاد: «امروز دینتان را برایتان کامل نمودم و نعمتم را بر شما اتمام نمودم و پسندیدم که اسلام دین شما باشد.» پس با ولایت من دین به کمال رسید و موجب رضای پروردگار گردید.

    تفسیر کنز الدقائق و بحر الغرائب از جلد دوم مجمع البیان صفحۀ 159چنین نقل کرده است: إنّما نزل بعد أن نصّب النّبیّ (صلّی اللّه علیه و آله) علیّا (علیه السّلام) علما للأنام یوم غدیر خمّ عند منصرفه عن حجّة الوداع. قالا: و هی آخر فریضة أنزلها اللّه تعالی ثمّ لم ینزل بعدها فریضة.(16)

    پس از آنکه پیامبر اکرم (صلی الله علیه و آله) در حجة الوداع، علی (علیه السلام) را در روز غدیر برای همه مردم به عنوان نشانه و اصل دین نصب و معرفی نمودند؛ فرمودند: ولایت علی آخرین امر واجبی بود که خدا آن را نازل کرد، در حالی که دیگر بعد از آن واجبی نازل نمی شود.

    در تفسیر احسن الحدیث ذیل این آیه، روزی که کفار ناامید شدند و روزی که دین کامل شد گفتنی ها همه گفته و دیگر نقصانی نماند. نعمت دین است به اتمام رسید و دین کامل شد و مورد رضایت خداوند قرار گرفت را همان روز غدیر دانسته است و شأن نزول آیه را در روز غدیر خم به هنگام اعلام خلافت حضرت علی (علیه السّلام) یاد کرده است.(17)

    آیۀ 85 سورۀ مبارکۀ آل عمران

    «و مَنْ یَبْتَغِ غَیْرَ الْإِسْلامِ دیناً فَلَنْ یُقْبَلَ مِنْهُ وَ هُوَ فِی الْآخِرَةِ مِنَ الْخاسرین‏»

    در این آیه دین مورد رضایت خداوند تنها دین اسلام معرفی شده است و هر کس غیر این دین معرفی شده و تکمیل شده در روز غدیر دینی برگزیند از وی قبول نخواهد شد و از زیانکاران خواهد بود.

    توجه به این موضوع که پیامبر (صلی الله علیه و آله) ابتدا از اکمال دین و نعمت سخن می­گوید و سپس می­ فرماید این دین مورد رضایت خداوند است و جز این دینی که امروز بر شما عرضه شد دین دیگری از کسی پذیرفته نمی شود و او از زیانکاران خواهد بود.

    سوره مبارکه انسان در فضایل امیرالمومنین در این فراز از خطبه غدیر

    مَعاشرَالنّاس هذا عَلِی، أَنْصَرُکُمْ لی وَأَحَقُّکُمْ بی وَأَقْرَبُکُمْ إِلَی وَأَعَزُّکُمْ عَلَی، وَالله عَزَّوَجَلَّ وَأَنَاعَنْهُ راضِیانِ. وَ مانَزَلَتْ آیَةُ رِضاً فی الْقُرْآنِ إِلاّ فیهِ، وَلا خاطَبَ الله الَّذینَ آمَنُوا إِلاّ بَدَأ بهِ، وَلانَزَلَتْ آیَةُ مَدْحٍ فِی الْقُرْآنِ إِلاّ فیهِ، وَلاشَهِدَ الله بالْجَنَّةِ فی «هَلْ أَتی عَلَی الْاِنْسانِ» إِلاّ لَهُ، وَلا أَنْزَلَها فی سواهُ وَلامَدَحَ بها غَیْرَهُ.

    ای مردم، این علی است که از همه بیشتر مرا یار نمود، سزاوارترین و نزدیکترین و عزیزترین شما نزد من است. خداوند عزّوجلّ و من از او خشنودیم. هیچ آیه رضایتی در قرآن نیست مگر این که درباره اوست و خدا هیچگاه مومنان را خطابی نموده مگر آن که ابتدا او مخاطب بوده است و آیه ستایشی نازل نگشته مگر درباره او و خداوند در سوره «هل أتی علی الإنسان» گواهی بر بهشت رفتن نداده مگر برای او و آن را در حق غیر او نازل نکرده و به آن جز او را نستوده است.

    حضرت رسول الله (صلی الله علیه و آله) در این فراز از خطبه غدیر به بهترین صورت بیان بشری حضرت امیرالمومین (علیه السّلام) را می­ستاید و او را شایستۀ جانشینی خود و امام امّت معرفی می­فرماید.

    اگر تا این فراز حضرت رسول اکرم (صلی الله علیه و آله) آیه آیه قرآن را بر می­شمرد تا فضایل علی را گوشزد کند. حال سوره سوره بر می­شمارد. در این فراز سوره هل أتی، در فراز دیگر سورۀ عصر و در فراز دیگر سورۀ حمد .

    سوره مبارکه عصر در این فراز از خطبه غدیر

    «وَ فی عَلِی  وَالله نَزَلَتْ سُورَةُ الْعَصْر: «بسْمِ الله الرَّحْمنِ الرَّحیمِ، وَالْعَصْرِ، إِنَّ الْإِنْسانَ لَفی خُسْرٍ» إِلاّ عَلیّاً الّذی آمَنَ وَ رَضِی بالْحَقِّ وَالصَّبْرِ »

    مَعاشرَالنّاس، قَد اسْتَشْهَدْتُ الله وَبَلَّغْتُکُمْ رِسالَتی وَ ما عَلَی الرَّسُولِ إِلاَّالْبَلاغُ الْمُبینُ. مَعاشرَالنّاس، «إتَّقُوالله حَقَّ تُقاتِهِ وَلاتَموتُنَّ إِلاّ وَأَنْتُمْ مُسْلِمُونَ»

    و سوگند به خدا که سوره والعصر درباره علی است: «به نام خداوند بخشنده مهربان. قسم به زمان که انسان در زیان است.» مگر علی که ایمان آورده و به درستی و شکیبایی آراسته است.

    ای مردم، خدا را گواه گرفتم و پیام او را به شما رسانیدم. و بر فرستاده وظیفه جز بیان و ابلاغ روشن نباش. ای مردم، تقوا پیشه کنید همان گونه که شایسته است و نمیرید مگر آنکه مسلمان باشید.

    تفسیر نورالثقلین با ذکر حدیثی ارتباط سوره والعصر را با روز غدیر خم و ولایت علی بن ابیطالب روشن می نماید:

    «حدثنا محمد بن جعفر قال أبی عبد الله علیه السلام فی قوله: «إِلَّا الَّذینَ آمَنُوا وَ عَمِلُوا الصَّالِحاتِ وَ تَواصَوْا بالْحَقِّ وَ تَواصَوْا بالصَّبْرِ» فقال: استثنی أهل صفوته من خلقه، حیث قال: «إِنَّ الْإِنْسانَ لَفِی خُسْرٍ إِلَّا الَّذینَ آمَنُوا وَ عَمِلُوا الصَّالِحاتِ» یقول آمنوا بولایة أمیر المؤمنین «وَ تَواصَوْا بالْحَقِّ» ذریاتهم و من خلقوا بالولایة و تواصوا بها و صبروا علیها.» (18)

    محمد ابن جعفر می گوید حضرت امام صادق (علیه السلام) درباره این کلام خداوند متعال «مگر کسانی که ایمان آورده و کارهای شایسته کرده و همدیگر را به حق سفارش و به شکیبایی توصیه کرده ‏اند.» فرمودند: خداوند برگزیدگان خود را از آفریدگانش استثنا کرد، در آنجا که فرمود: «همانا انسان در معرض زیان است، مگر آنان که ایمان آورده اند.» یعنی به ولایت امیرمؤمنان (علیه السلام) ایمان آورده اند. «و سفارش به حق کرده اند.» آیندگان و فرزندان خود و کسانی را که بر جا گذاشتند سفارش به ولایت کردند. «و سفارش به صبر کرده اند.» یعنی دیگران را به ولایت وصیت کردند و آنان را به ولایت و شکیبایی در راه آن سفارش کردند.

    سوره مبارکه حمد در این فراز از خطبه غدیر

    مَعاشرَالنّاس، أَنَا صِراطُ الله الْمُسْتَقیمُ الَّذی أَمَرَکُمْ باتِّباعِهِ ثُمَّ عَلِی مِنْ بَعْدی. ثُمَّ وُلْدی مِنْ صُلْبهِ أَئِمَّةُ (الْهُدی) یَهْدونَ إِلَی الْحَقِّ وَ بهِ یَعْدلونَ ثُمَّ قَرَأَ: «بسْمِ الله الرَّحْمنِ الرَّحیمِ الْحَمْدُلِلَّهِ رَب الْعالَمینَ...»

    ای مردم، من راه صراط مستقیم خداوند هستم که شما را به پیروی آن امر نموده و پس از من علی است و سپس فرزندانم از نسل او که امامان هدایت هستند، به حق هدایت می کنند و به یاری حق به عدالت رفتار می­کنند. سپس پیامبر (صلّی الله علیه و آله) قرائت فرمود: بسم الله الرّحمن الرّحیم الحمدللّه ربّ العالمین الرّحمن الرّحیم تا آخر سوره.

    حضرت رسول الله (صلی الله علیه و آله) خود تفسیر سورۀ حمد را برای مردم بازگو می کند و حضرت امیرالمومنین (علیه السّلام) را چون خود و فرزندانش صراط مستقیم می خواند. بدین ترتیب سورۀ حمد با تفسیر پیامبر اسلام (صلی الله علیه و آله) دربرگیرندۀ فضایل حضرت رسول الله (صلی الله علیه و آله) و حضرت امیرالمومنین (علیه السّلام) و اهل بیت (علیهم السّلام) می باشد و خواندن این سوره در تمام نمازها گویی یادآوری است برای مسلمین تا از راه علی (علیه السّلام) و خاندانش منحرف نشوند و در واقع همان پیام غدیر است.

    آیۀ 28 سورۀ مبارکۀ زخرف در این فراز از خطبه غدیر

    مَعاشرَالنّاس، الْقُرْآنُ یُعَرِّفُکُمْ أَنَّ الْأَئِمَّةَ مِنْ بَعْدهِ وُلْدُهُ، وَعَرَّفْتُکُمْ إِنَّهُمْ مِنِّی وَمِنْهُ، حَیْثُ یَقُولُ الله فی کِتابهِ: « وَ جَعَلَها کَلِمَةً باقِیَةً فی عَقِبهِ» وَقُلْتُ: «لَنْ تَضِلُّوا ما إِنْ تَمَسَّکْتُمْ بهِما.»

    ای مردم، قرآن بر شما روشن می کند که امامان پس از علی فرزندان او هستند و من به شما شناساندم که آنان از نسل من  و از نسل اویند. چرا که خداوند در کتاب خود می گوید: «آن (امامت) به عنوان کلمۀ باقی در نسل او قرار داد.» و من نیز به شما گفته ام که: «مادام که به قرآن و امامان تمسک کنید، گمراه نخواهید شد.»

    آیۀ 28 سورۀ مبارکۀ زخرف

    «وَ جَعَلَها کَلِمَةً باقِیَةً فی‏ عَقِبهِ لَعَلَّهُمْ یَرْجِعُونَ »

    حضرت رسول الله (صلی الله علیه و آله) قسمتی از آیه 28 زخرف را به انضمام حدیث ثقلین مطرح می کنند. با مراجعه به  تفاسیر همنشینی این آیه و حدیث گویای تفسیری آیه است که از راسخان علم به دست ما رسیده است.

    در تفسیر کنز الدقائق و بحر الغرائب از کتاب المناقب جلد 4 صفحۀ 46 نقل می­کند:

    «لابن شهر آشوب: الأعرج عن أبی هریرة قال: سألت رسول اللَّه (صلّی اللَّه علیه و آله) عن قوله: وَ جَعَلَها کَلِمَةً باقِیَةً فِی عَقِبهِ. قال: جعل الإمامة فی عقب الحسین (علیه السّلام) یخرج من صلبه تسعة من الأئمة منهم مهدیّ هذه الأمّة.» (19)

    حضرت پیامبر اکرم (صلی الله علیه و آله) به صراحت اعلام می ­دارد که جانشینانش امیرالمومنین (علیه السّلام) و اولاد ایشان (علیهم السّلام) است در فرازهای پایانی از راهنمایان امت پس از خویش سخن می گوید.

    مَعاشرَالنّاس، فَبایِعُوا الله وَ بایِعُونی وَبایِعُوا عَلِیّاً أَمیرَالْمُؤْمِنینَ وَ الْحَسَنَ وَ الْحُسَیْنَ وَ الْأَئِمَّةَ مِنْهُمْ فِی الدُّنْیا وَالْآخِرَةِ «کَلِمَةً باقِیَةً».

    ای مردم، اینک با خداوند بیعت کنید و با من پیمان بندید و با علی امیرالمؤمنین و حسن و حسین و امامان از ایشان در دنیا و آخرت به عنوان امامتی که در نسل ایشان باقی است، بیعت کنید.

    پس از آن که پیامبر از مردم بیعت لسانی گرفتند دوباره آنها را به اطاعت از حضرت علی (علیه السّلام) و فرزندانش فراخواندند و آیه دهم سورۀ مبارکۀ فتح: إِنَّ الَّذینَ یُبایِعُونَکَ إِنَّما یُبایِعُونَ اللَّهَ یَدُ اللَّهِ فَوْقَ أَیْدیهِمْ فَمَنْ نَکَثَ فَإِنَّما یَنْکُثُ عَلی‏ نَفْسهِ وَ مَنْ أَوْفی‏ بما عاهَدَ عَلَیْهُ اللَّهَ فَسَیُؤْتیهِ أَجْراً عَظیماً: در حقیقت، کسانی که با تو بیعت می ‏کنند، جز این نیست که با خدا بیعت می‏ کنند دست خدا بالای دستهای آنان است. پس هر که پیمان‏ شکنی کند، تنها به زیان خود پیمان می‏ شکند و هر که بر آنچه با خدا عهد بسته وفادار بماند، به زودی خدا پاداشی بزرگ به او می‏بخشد و آیه بیست و هشتم سورۀ مبارکۀ زخرف را به منظور تاکید بر بیعت مردم با حضرت امیرالمومنین (علیه السّلام) و فرزندانش مطرح کردند.

    تأکید بر فضایل بی انتهای حضرت امیرالمومنین (ع) در فرازهای پایانی خطبه غدیر

    مَعاشرَالنّاس، إِنَّ فَضائِلَ عَلی بْنِ أَبی طالِبٍ عِنْدَالله عَزَّوَجَلَّ وَ قَدْ أَنْزَلَها فِی الْقُرْآنِ أَکْثَرُ مِنْ أَنْ أُحْصِیَها فی مَقامٍ واحِدٍ فَمَنْ أَنْبَاَکُمْ بها وَ عَرَفَها فَصَدِّقُوهُ.

    مَعاشرَالنّاس، مَنْ یُطِعِ الله وَ رَسُولَهُ وَ عَلِیّاً وَ الْأَئِمَةَ الَّذینَ ذَکرْتُهُمْ فَقَدْ فازَفَوْزاً عَظیماً.

    ای مردم، فضایل علی بن ابی طالب نزد خداوند عزّوجل که در قرآن نازل فرموده است بیش از آن است که من در یک مجلس برشمارم. پس هر کس از مقامات او خبر داد و معرفت آن را داشت او را تصدیق و تأیید کنید.

    ای مردم، هر کس که از خدا و رسولش و علی و امامانی که نام بردم پیروی کند، به رستگاری بزرگی دست یافته است.

    در این قسمت خطبه به صراحت بیان می شود که کامیابی بزرگی که در آیۀ 71 سوره مبارکه احزاب «یُصْلِحْ لَکُمْ أَعْمالَکُمْ وَ یَغْفِرْ لَکُمْ ذُنُوبَکُمْ وَ مَنْ یُطِعِ اللَّهَ وَ رَسُولَهُ فَقَدْ فازَ فَوْزاً عَظیماً» خداوند به بندگانش نوید داده است اطاعت از خدا و رسول (صلی الله علیه و آله) و حضرت امیرالمومنین (علیه السّلام) و فرزندان ایشان است.

    پیامبر خدا در فرازهای پایانی خطبه می ­فرمایند که مقام حضرت امیرالمومنین (علیه السّلام) شناخته شدنی نیست و این چند آیه ای که برایتان از قرآن در فضایل امیرالمومنین برشمردم، قطره ­ای بود از دریای بیکران فضایل حضرت که در قرآن آمده است. پس هر گاه فضایل علی برای شما گفته شد تصدیق نمایید.

    مَعاشرَالنَّاس، السّابقُونَ إِلی مُبایَعَتِهِ وَ مُوالاتِهِ وَ التَّسْلیمِ عَلَیْهِ بإِمْرَةِ الْمُؤْمِنینَ أُولئکَ هُمُ الْفائزُونَ فی جَنّاتِ النَّعیمِ.

    ای مردم، کسانی که برای بیعت با او و قبول ولایت او و سلام کردن با لقب «امیرالمومنین» با او سبقت بگیرند، آنان رستگارانند و در باغهای نعمت خواهند بود.

    در این فراز از خطبۀ غدیر حضرت رسول الله (صلی الله علیه و آله) لقب «امیرالمومنین» را که توسط جبرئیل در روز چهاردهم ذی الحجه آورده شده بود و رسول الله به اصحاب دستور دادند تا به نزد حضرت علی (علیه السّلام) روند خطاب به حضرت «السلام علیک یا امیرالمومنین» بگویند؛ فرا یاد مردم می آورد و پیامبر با اشاره به آیات 20 و 21 سورۀ مبارکۀ توبه «الَّذینَ آمَنُوا وَ هاجَرُوا وَ جاهَدُوا فی‏ سَبیلِ اللَّهِ بأَمْوالِهِمْ وَ أَنْفُسهِمْ أَعْظَمُ دَرَجَةً عِنْدَ اللَّهِ وَ أُولئِکَ هُمُ الْفائِزُونَ* یُبَشِّرُهُمْ رَبُّهُمْ برَحْمَةٍ مِنْهُ وَ رِضْوانٍ وَ جَنَّاتٍ لَهُمْ فیها نَعیمٌ مُقیمٌ » تصریح می ­فرمایند بیعت کنندگان با حضرت امیرالمومنین (علیه السّلام) و کسانی که ایشان را به عنوان امیر و سرپرست مومنان می پذیرند از رستگاران هستند و در بهشت جاودان خواهند بود.

    در نتیجه می بینیم راه الهی روشن است و حضرت رسول اکرم (صلی الله علیه و آله) بارها و بارها با نزول آیاتی در فضیلت امیرالمومنین (علیه السّلام) در میان اصحاب و معاندان، جانشین خویش را معرفی کرده است اما باز هم به صورت رسمی در روز غدیر هجدهم ذی الحجه سال دهم هجری جانشینی خویش و امامت امت مسلمین به دست امیرالمومنین علی بن ابیطالب (علیه السّلام) می سپارد تا صراط مستقیم برای حق باوران و حق جویان باقی بماند.

    پانویسها

    (1) ر.ک. واقعه قرآنی غدیر

    (2) ر.ک. ندای آسمانی غدیر، صفحه 70 – 13

    (3) فرازهای خطبه غدیر در این مقاله بر اساس نسخه چاپ شده در کتاب ندای آسمانی غدیر می باشد.

    (4) البرهان فی تفسیر القرآن، جلد‏2، صفحه 316 – 315

    (5) معانی الأخبار، صفحه 95

    (6)معانی الاخبار ، صفحه 225 – 224

    (7)ر. ک. تفسیر نور الثقلین، جلد 4 ، صفحه 379

    (8)مجمع البیان، جلد 2، صفحه 208- احقاق الحق، جلد 3، صفحه 197 تا 199- غایة المرام، فصل دوّم، باب 75 و76 ، صفحه 374 به نقل از تفسیر اثنا عشری، جلد ‏3، صفحه 110

    (9)تفسیر اثنا عشری، جلد‏3، صفحه 110

    (10)البرهان فی تفسیر القرآن، جلد4، صفحه ‏717

    (11)البرهان فی تفسیر القرآن، جلد4، صفحه ‏717

    (12)تفسیر فرات الکوفی، صفحه ۳۷۲ - تفسیر فرات الکوفی، صفحه 366 – با اندکی تغییر: مناقب آل أبی طالب علیهم السلام، جلد‏3، صفحه 273

    (13) الکافی، جلد‏1، صفحه 213

    (14)جلوه­ ای از امامت ، صفحه 62

    (15)تفسیر نور الثقلین، جلد‏1، صفحه 588

    (16)تفسیر کنز الدقائق و بحر الغرائب، جلد ‏4، صفحه 32

    (17) تفسیر احسن الحدیث، جلد3، صفحه 19

    (18)تفسیر نور الثقلین، جلد‏5، صفحه 667

    (19)تفسیر کنز الدقائق و بحر الغرائب، جلد‏12، صفحه 49

    مآخذ

    - قرآن کریم

    - البرهان فی تفسیر القرآن، بحرانی سید هاشم‏، تهران، بنیاد بعثت، ‏1416ق.

    - تفسیر اثنا عشری، حسین بن احمد حسینی شاه عبدالعظیمی، تهران، میقات‏، 1363 ش.

    - تفسیر احسن الحدیث، قرشی سید علی اکبر، تهران، بنیاد بعثت‏، ‏1377ش. 

    - تفسیر فرات الکوفی‏، ابوالقاسم فرات بن ابراهیم فرات کوفی‏، تحقیق محمد کاظم محمودی، ‏تهران‏، سازمان چاپ و انتشارات وزارت ارشاد اسلامی‏، 1410 ق‏.

    - تفسیر کنز الدقائق و بحر الغرائب‏، قمی مشهدی محمد بن محمدرضا ، سازمان چاپ و انتشارات وزارت ارشاد اسلامی، تهران‏، 1368 ش‏.

    - تفسیر نورالثقلین‏، عروسی حویزی عبد علی بن جمعه، قم، اسماعیلیان‏، 1415 ق‏.

    - جلوه­ ای از امامت، کریمی محمدرضا، دلیل ما، قم، 1384 ش.

    - الکافی، محمد بن یعقوب بن اسحاق کلینی، تهران، دار الکتب الإسلامیه، چاپ چهارم، 1407ق.

    ‏- معانی الأخبار، محمد بن علی ابن بابویه‏، محقق و مصحح  غفاری، علی اکبر دفتر انتشارات اسلامی وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم‏: قم‏1403 ق‏.

    - مناقب آل أبی طالب(علیهم السلام)، محمد بن علی ابن شهر آشوب مازندرانی، قم، علامه، 1379ق.

    - ندای آسمانی غدیر، محمدباقر انصاری، تک، تهران، 1383ش.

    - واقعۀ قرآنی غدیر، محمدباقر انصاری، دلیل ما، قم، 1389ش.         

    منبع مطلب : imamhussain.org

    مدیر محترم سایت imamhussain.org لطفا اعلامیه بالای سایت را مطالعه کنید.

    جواب کاربران در نظرات پایین سایت

    مهدی : نمیدونم, کاش دوستان در نظرات جواب رو بفرستن.

    میخواهید جواب یا ادامه مطلب را ببینید ؟
    مهدی 2 ماه قبل
    0

    نمیدونم, کاش دوستان در نظرات جواب رو بفرستن.

    برای ارسال نظر کلیک کنید