در حال پالایش مطالب میباشیم تا اطلاع ثانوی مطلب قرار نخواهد گرفت.
    توجه : تمامی مطالب این سایت از سایت های دیگر جمع آوری شده است. در صورت مشاهده مطالب مغایر قوانین جمهوری اسلامی ایران یا عدم رضایت مدیر سایت مطالب کپی شده توسط ایدی موجود در بخش تماس با ما بالای سایت یا ساماندهی به ما اطلاع داده تا مطلب و سایت شما کاملا از لیست و سایت حذف شود. به امید ظهور مهدی (ع).

    دو عامل مهم در علم جغرافیا

    1 بازدید

    دو عامل مهم در علم جغرافیا را از سایت پست روزانه دریافت کنید.

    سئوالات درس یکم جغرافیای پایه دهم

    بین جغرافیا و سایرمطالعات ارتباط وجود دارد. جغرافیا با کمک گرفتن از سایر علوم به سؤالات
    خود پاسخ می دهد.
    بنابراین برخی جغرافیا را پلی بین رشته های مختلف علوم می دانند که علوم طبیعی را به علوم
    انسانی پیوند می دهد.
    9-سه شاخه اصلی دانش جغرافیا را نام ببرید.
    الف-جغرافیای طبیعی
    ب-جغرافیای انسانی
    پ-فنون جغرافیایی
    10-شاخه های اصلی جغرافیای طبیعی را نام ببرید.
    الف-ژئومورفولوژی
    ب-جغرافیای آب ها
    پ-آب وهوا شناسی
    ت-جغرافیای خاک ها و....
    11-شاخه های جغرافیای انسانی را نام ببرید.
    الف-جغرافیای جمعیت
    ب-جغرافیای سیاسی
    پ-جغرافیای اقتصادی
    ت-جغرافیای شهری و....
    12-مهم ترین فنون جغرافیایی را نام ببرید.
    الف-سنجش از دور
    ب-سیستم اطاعات جغرافیایی(gis)

    پ-نقشه کشی یا کارتوگرافی
    13-هریک از شاخه های جغرافیا از کدام علم بهره می برد؟
    ژِئومورفولوژی(زمین شناسی)
    آب وهوا شناسی(هواشناسی)
    کارتوگرافی(هندسه)
    جغرافیای سیاسی(علوم سیاسی)
    14-مفاهیم اساسی دانش جغرافیا رانام ببرید.
    مکان و روابط انسان ومحیط
    15-تعریف مکان رابنویسید.

    سیاری از فعالیت های انسان در جا و محل معیّنی انجام می شود. این جا و محل را مکان می
    نامند؛ به طورمثال: خانه، مزرعه، مدرسه و کارخانه هر کدام، مکان است.
    16-نحوه تغییرشکل مکان ها چگونه انجام می شود؟
    در هر مکان، پدیده های مختلفی هستند که بر یکدیگر تأثیر گذاشته و به نوبه خود از هم تأثیر می
    پذیرند؛ به طورمثال یک روستا را در نظر بگیرید که خاک، آب، سرمایه و نیروی انسانی آن بر نوع
    اشتغال آن تأثیر می گذارد. این روند تأثیرگذاری و تأثیرپذیری به صورت جریانی پیوسته در مکان
    ادامه دارد و سبب تغییر شکل مکان ها می شود.
    17-دوعامل مهم درجغرافیا را نام ببرید.
    انسان ومحیط
    18-محیط طبیعی متعادل است یا نامتعادل؟
    متعادل
    19-انسان چگونه توانست تا ازمحیط خود بهرمند شود؟
    با ورود انسان، زمینه های تغییر در محیط فراهم می شود. هوش و استعداد انسان به او در جهت
    تغییر کمک میکند تا از محیط خود بهره مند شود.
    20-چه عواملی موجب گسترش دسترسی انسان برمحیط شود؟
    دردهه های اخیر، فناوری به کمک انسان آمدهو سبب شدهاست که انسان درمحیط، تأثیر بسیاری
    بگذارد. فناوری های جدید، انسان را قادر به بهره برداری از اعماق زمین کرده و میزان دسترسی
    انسان را گسترش داده است.
    21-محیط جغرافیایی چیست وچگونه به وجود می آید؟
    انسان برای رفع نیازهای خود به تغییر محیط دست می زند و درنتیجه محیط طبیعی به محیط
    جغرافیایی تبدیل می شود.
    22-دوگونه عملکرد انسان در ارتباط با محیط طبیعی را بنویسید.

    الف-درک توان ها و استفاده از منابع برای رفع نیازها
    ب-نگاه سودجویانه برای رسیدن به خواسته ها
    23-چراجغرافیا علمی برای زندگی بهتر است؟
    از آنجا که جغرافیا توان روابط متقابل انسان را با محیط، مطالعه و بررسی می کند، بنابراین شناخت
    توان ها و ظرفیت های محیطی بدون دانش جغرافیا ممکن نیست؛ پس جغرافیا علمی برای زندگی
    بهتر است.
    24-روش مطالعه درجغرافیا چیست؟
    کلّی نگری یا دیدترکیبی
    25-چرا روش مطالعه درجغرافیا کلی نگری یا ترکیبی است؟
    زیرا اجزاء و عوامل محیط جغرافیایی در ارتباط با یک دیگر عمل می کنند.
    26-اهمیت دید ترکیبی برای جغرافی دان را توضیح دهید.
    دید ترکیبی به جغرافیدان کمک می کند تا به طور همه جانبه و جامع، پدیده ها را با تمام ویژگی
    های آن در یک مکان مورد مطالعه قرار دهد.
    27-اگربخواهیم روستایی را با دیدترکیبی مطالعه کنیم باید به چه عواملی توجه کنیم؟
    الف-میزان شیب روستا
    ب-منابع آب سطحی وزیرزمین روستا
    پ-وضعیت راه ها امکانات زیرساختی روستا
    ت-وضعیت سیل خیزی و زلزله خیزی روستا و......

    منبع مطلب : geography95kkoy.blogfa.com

    مدیر محترم سایت geography95kkoy.blogfa.com لطفا اعلامیه بالای سایت را مطالعه کنید.

    نکات کلیدی جغرافیای عمومی سال دوم دبیرستان به صورت پرسش و پاسخ

    نکات کلیدی جغرافیای عمومی سال دوم دبیرستان به صورت پرسش و پاسخ

     درس اول جغرافیا علمی برای زندگی

    1- جغرافیا را تعریف کنید. علم بررسی رابطه ی متقابل انسان و محیط به منظور بهبود زندگی بشر.

    2- دو عامل اصلی در علم جغرافیا را نام ببرید. انسان و محیط

    3- محیط طبیعی چگونه به محیط جغرافیایی تبدیل می شود؟انسان برای استفاده بیش تر از محیط تغییراتی در آن ایجاد می کند ؛ به این ترتیب محیط طبیعی به محیط جغرافیایی تبدیل می شود.

    4- محیط‌های طبیعی تشکیل دهنده‌ی کره‌ی زمین کدامند؟ هوا کره (اتمسفر) – سنگ کره (لیتوسفر) – آب کره (هیدروسفر)

    5- پیامد های قطع درختان جنگلی را بنویسید. افزایش گاز کربنیک ، آلودگی هوا، افزایش دمای کره ی زمین ، ذوب یخچال های قطبی ، بالا آمدن سطح آب اقیانوس ها و دریا ها

    6- جغرافیا با چه دیدی به بررسی موضوعات می پردازد؟  چرا؟ ترکیبی یا کل نگری زیرا اجزا و عوامل محیطی در ارتباط با یکدیگر عمل می کند.

    7-نقشه های بزرگ مقیاس و کوچک مقیاس را با هم مقایسه نمایید.

     8- کارایی عکس‌های هوایی چه زمانی بهتر معلوم می‌شود؟ زمانی که از یک ناحیه به فاصله چند ماه یا چند سال تصاویر متعددی گرفته شود.

    9- تصاویر ماهواره‌ای چه دیدی را به دست می‌دهند؟ چرا؟ دید ترکیبی – زیرا اجزای گوناگون یک محیط را یک جا و به هم پیوسته به نمایش می‌گذارند.

    10- روش های گرد آوری میدانی اطلاعات کدامند؟ پرسش نامه ، مصاحبه ، مشاهده

    درس دوم نگاهی به جغرافیای طبیعی ایران

    1- ایران در کدام قسمت آسیا و در چه منطقه‌ای واقع شده است؟ در جنوب غربی آسیا و در منطقه‌ی خاورمیانه

    2- به عقیده‌ی زمین شناسان شکل نهایی کوه‌های البرز و زاگرس در چه دوره‌ای و چگونه به وجود آمده است؟ در اواخر دوره‌ی ترشیاری و در اثر فعالیت‌های کوهزایی 

    3- کوه‌های آتش‌فشانی ایران در چه دوره‌ای به وجود آمده‌اند؟ در اوایل کواترنر

    4- چند نمونه از کوه‌های آتشفشانی ایران؟ دماوند – سهند – سبلان - تفتان

    5- کدام فرسایش مهم‌ترین عامل خارجی تغییر شکل ناهمواری‌ها بوده است؟ آب‌های روان

    6- فلات ایران کدام کشورها را در بر می‌گیرد؟ ایران و افغانستان و بخشی از پاکستان

    7- ویژگی کوه‌های زاگرس کدام است؟ منظم و موازی بودن چین‌خوردگی‌ها – فراوانی سنگ‌های رسوبی به ویژه سنگ‌های کمبود سنگ‌های آذرین به جز در اطراف همدان و بروجرد، وجود گسل سراسری از شمال غربی به جنوب شرقی

    8- بیش‌تر رودهای مهم و پرآب زاگرس به سمت کدام جلگه جریان دارد؟ جلگه‌ی خوزستان

    9- دشت را تعریف کنید؟ سرزمینی هموار یا نسبتاً هموار که حصاری کوهستانی آن را فرا گرفته باشد.

    10- جلگه را تعریف کنید؟ سرزمینی پست و هموار که از یک طرف به کوهستان و از طرف دیگر به دریا یا دریاچه ختم می‌شود.

    11- ویژگی‌های دشت‌های وسیعی هم‌چون لوت و کویر کدام‌اند؟ بارش کم، تبخیر زیاد، خاک شور، اختلاف دمای زیاد بین تابستان و زمستان، پوشش گیاهی ضعیف، فرسایش بادی شدید

    12- چرا در غرب کشور دشت‌های حاصل‌خیزی مانند ماهی دشت به وجود آمده است؟ به دلیل رطوبت، شرایط آب و هوایی، جنس خاک

    13- علت عدم فعالیت چشم‌گیر کشاورزی در جلگه‌های سواحل دریای عمان و خلیج فارس کدام است؟ اقلیم خشک، خاک نامناسب، رودهای فصلی و کم‌آب

    14- چه عواملی در حاصل‌خیزی جلگه‌های سواحل دریای مازندران مؤثرند؟ رطوبت کافی، خاک آبرفتی، دمای مناسب

    15- چه عواملی در تنوع آب و هوایی کشور مؤثرند؟ اختلاف در زاویه‌ی تابش آفتاب (عرض جغرافیایی)، ارتفاعات و جهت آن‌ها، دوری و نزدیکی به دریا، توده‌های هوا

    16- دو عنصر تشکیل دهنده‌ی آب و هوا؟ دما و بارش

    درس سوم نگاهی به جغرافیای انسانی ایران

    1- آریایی‌ها از کدام نواحی به فلات ایران آمدند؟ آسیای مرکزی و جنوب سیبری

    2- مهم‌ترین عامل در شکل‌گیری سکونت گاه‌ها در ایران کدام است؟ دسترسی به آب

    3- واحه چیست؟ به آبادی های کوچک در نواحی بیابانی که به دلیل وجود چاه و قنات در آن‌ها کشاورزی امکان‌پذیر شده است.

    4- مشخصات روستاهای متمرکزو پراکنده را بنویسید؟

    -روستاهای متمرکز: فاصله زیاد روستاها از یکدیگر – دور بودن زمین‌های کشاورزی از خانه‌ها – جمع و متمرکز شدن خانه‌ها در یک مکان – گسترش در نواحی خشک و نیمه خشک ایران

    - روستاهای پراکنده: مشخص نبودن مرز روستاها – فاصله کم روستاها از هم – دور بودن مساکن از هم به دلیل فراوانی آب – گسترش در نواحی مرطوب شمال ایران

    5- منظور از روستاهای پلکانی چیست؟ در روستاهای نواحی کوهستانی که برای برخورداری از نور آفتاب ساختمان‌ها را به صورت پلکانی می‌سازند.

    6- دلیل گنبدی شکل بودن سقف خانه‌ها در مناطق گرم و خشک چیست؟ زیرا در این حالت معمولاً روزها به نیمی از سقف خانه آفتاب مستقیم نمی‌تابد و این امر در خنک نگه داشتن داخل خانه‌ها مؤثر است.

    7- عوامل شکل‌گیری شهرهای ایران کدام‌اند؟ آب – ناهمواری – عرض جغرافیایی – عامل ارتباطی و دفاعی

    8- منظور از نقش شهر چیست؟ ویژگی و کارایی خاصی که شهر دارد.

    9- هر یک از شهرهای اصفهان – تهران – قم چه نقشی دارند؟ تهران، سیاسی، اداری، اصفهان: تاریخی و صنعتی، قم: مذهبی

    10- ییلاق و قشلاق عشایر ایران را مشخص کنید؟

    درس چهارم  بیابان ها

    1-ویژگی های بیابان ها را بیان کنید؟ بارندگی کم و نامنظم ، تفاوت بارش در سال های مختلف ، بارش شدید و به صورت رگبار ، وزش باد های شدید و تبخیر و تعرق بیشتر از بارندگی سالیانه.

    2- ملاک های تقسیم بندی مناطق خشک را نام ببرید. میزان بارش ، تبخیر ، درجه حرارت ، پوشش گیاهی

    3- علل ایجاد بیابان ها را بیان کنید.پرفشار جنب حاره ای ، جریان های آب سرد ساحلی اقیانوس ها ، دوری از منابع رطوبتی و وجود کوهستان در مقابل ورود توده های هوا.

    4- علت اصلی بیابان های ایران چیست؟نزدیکی به مدار راس السرطان و تحت تاثیر فشار زیاد جنب حاره قرار داشتن.

    درس پنجم انسان و بیابان

    1- منظور از بیابان‌زایی چیست؟ فرایند تخریب زمین با تغییر منابع گیاهی، خاک و غیره که فعالیت‌های انسانی عامل مهم آن است.

    2- عوامل فرسایش خاک کدامند؟ چرای بی‌رویه دام‌ها، شخم زدن نامناسب خاک، تخریب جنگل‌، بهره‌‌بردای بیش از حد خاک

    3- راه‌های شور شدن خاک کدام‌اند؟ کشاورزی با آب شور، کود شیمیایی شور دادن به زمین، از بین بردن پوشش گیاهی، آتش زدن گیاهان

    4- فرسایش خاک یعنی چه؟ جابه‌جایی افقی ذرات خاک توسط آب یا باد

    5- راه‌های مقابله با ماسه‌های روان چیست؟ با پوشش گیاهی، ایجاد بادشکن و پاشیدن مالچ نفتی روی ماسه

    درس ششم اهمیت و نقش جنگل‌ها

    1- به چه مناطقی زیست بوم گفته می‌شود؟ مناطق عمده و وسیع محیطی که با پوشش گیاهی و جانوری خاصی مشخص هستند.

    2- کدام زیست بوم‌ها کم‌تر مورد دخالت و دست‌کاری قرار گرفته‌اند؟ چرا؟ زیست بوم‌های توندرا و قطبی به دلیل جمعیت کم ناشی از شرایط سرد آب و هوایی.

    3- دلایل انهدام زیست بوم‌ها کدامند؟ سوزاندن و قطع درختان به منظور تهیه زغال و هیزم برای سوخت منازل و پخت غذا، قطع درختان برای تولید الوار و مصالح ساختمانی، گسترش بی‌رویه شهرها و کارخانه‌ها.

    4- چه عواملی موجب تخریب جنگل‌های آمازون گردیده است؟ احداث بزرگ راه سراسری – پرورش گام – قطع درختان برای بهره‌برداری معدنی و دادن زمین جنگلی به افراد فقیر و بی‌مسکن

    5- به کدام جنگل‌ها، ریه تنفسی جهان می‌گویند؟ چرا؟ جنگل‌های آمازون به دلیل تأمین اکسیژن جهان

    6- پیامدهای تخریب جنگل‌های آمازون کدام‌اند؟ افزایش دی‌اکسید کربن و کاهش اکسیژن – گرم شدن زمین و تغییر آب و هوای جهان – از بین رفتن گونه‌های گیاهی و جانوری – از دست رفتن منبع درآمد مردم

    درس هفتم پراکندگی و انواع جنگل‌ها و مراتع در ایران

    1- دلایل دشواری رشد درخت در ایران را بیان کنید. واقع شدن ایران درعرض‌های جغرافیایی جنوب حاره و نامنظم بودن و کم‌بارشی

    2- دلیل اهمیت جنگل‌های شمال کشور را نام ببرید. تجارتی و صنعتی بودن این جنگل‌ها

    3- اهمیت جنگل‌های زاگرس را بیان کنید . حفاظت خاک و آب‌های جاری – تعدیل آب و هوا- گذراندن اوقات فراغت

    4- اهمیت مراتع ایران را بنویسید؟ جلوگیری از فرسایش خاک – تأمین علوفه مورد نیاز دام‌ها – استفاده در صنایع یا داروسازی

    5- مهم‌ترین عوامل تخریب جنگل‌ها و مراتع ایران کدامند؟ چرای بیش از حد دام‌ها – کندن بوته‌ها برای مصارف سوخت روستائیان – قطع درختان برای تبدیل آن به زمین کشاورزی، مسکونی و کارخانه‌ها

    درس هشتم آلودگی هوا

    1- علل آلودگی هوا را نام ببرید. فوران های آتشفشانی ، وزش طوفان و باد های شدید ، صنعت ، کشاورزی ، شهر سازی.

    2- اثر گل‌خانه‌ای جو را توضیح دهید؟ جلوگیری از سرد شدن زیاد زمین در طول شب و گرم شدن زیاد آن در طول روز

    3- عوامل افزایش دی اکسید کربن کدامند؟ افزایش کارخانه ها و فعالیت های صنعتی ، سوخت های فسیلی ، استفاده از وسایل نقلیه و از بین رفتن جنگل ها و مراتع.

    4- پیامدهای گرم شدن کره زمین کدامند؟ ذوب شدن توده‌های یخ قطب شمال و جنوب – بالا آمدن آب دریاها و به زیر آب رفتن سواحل پست – افزایش طول دوره‌های خشک‌سالی و کاهش میزان محصولات کشاورزی- بروز سیل در اثر بالا آمدن آب دریا

    5- وارونگی دما چیست؟و در چه شرایطی رخ می‌دهد؟ در حالت عادی در تروپوسفر با افزایش ارتفاع دما کاهش می‌یابد، اما در بعضی از مواقع سال به ویژه در زمستان با افزایش ارتفاع، دما نیز افزایش یافته و هوای سرد در مجاورت زمین قرار می‌گیرد، که این امر مانع از جابه‌جایی هوا می‌گردد که به آن وارونگی دما می‌گویند.

    -در شب‌های آرام و بدون ابر زمستان.

    6- منظور از باران اسیدی چیست؟و پیامدهای آن را بنویسید؟ بر اثر فعالیت کارخانه‌ها میزان دی‌اکسید گوگرد و دی‌اکسید ازت در هوا افزایش می‌یابد که این ماده در جو با اکسیژن و بخار آب واکنش نشان داده و به صورت اسید سولفوریک و اسید نیتریک درمی‌آید که وقتی به سطح زمین می‌رسد به آن باران اسیدی می‌گویند.

    - پیامدهای باران اسیدی:کاهش حاصل‌خیزی خاک، وارد شدن مواد سمی به خاک – از بین رفن بناهای تاریخی به ویژه بناهای مرمری و آهکی- نابودی درختان و کاهش مقاومت آن‌ها در برابر سرما.

    درس نهم آلودگی دریاها و رودها

    1- عوامل آلوده کننده رودها را نام ببرید. صنایع ، فضلاب ها ، زباله ها ، کشاورزی

    2- راه حل‌های موجود برای مقابله با آلودگی آب رودها کدامند؟ کاهش ورود مواد آلاینده به داخل آب – انتقال منابع آلوده کننده به نقاط دورتر – پاک‌سازی رودهای آلوده از مواد مضر

    3- منابع آلوده کننده دریای مازندران را نام ببرید؟ رودها به ویژه ولگا – سموم کشاورزی – نفت – افزایش جمعیت

    4- اهمیت خلیج فارس را بیان کنید؟ صید ماهی و مروارید – داشتن جزایر مهم نظامی و اقتصادی – استخراج نفت

    5- تأثیرات ناشی از آلودگی خلیج‌فارس کدام است؟ نابودی و مهاجرت هزاران پرنده از این ناحیه – تغییر رنگ و کیفیت و کاهش آب آشامیدنی در کویت و قطر – تشکیل لایه نفتی بر روی سطح آب که مانع رسیدن نور خورشید و اکسیژن می‌گردد.

    درس دهم مخاطرات طبیعی چیست؟

    1- مخاطرات طبیعی از نظر محل شکل گیری چند منشأ دارند؟ دو منشأ درونی مانند زلزله و آتشفشان بیرونی مانند سیل و خشک‌سالی

    2- انواع حرکات پوسته زمین؟ دورشونده – نزدیک شونده – لغزنده در امتداد هم

    3- زلزله چه زمانی رخ می‌دهد؟ زمانی که سنگ‌های ناحیه‌ای از پوسته زمین مقاومت خود را در برابر نیروهایی که از درون زمین به آن‌ها وارد می‌آید از دست می‌دهند و به طور ناگهانی شکسته و انرژی زیاد آزاد می‌شود.

    4- میزان ویرانی زلزله تحت تأثیر چه عواملی است؟ شدت و سرعت زلزله – عمق زلزله – دوری و نزدیکی به مرکز زلزله

    5- بزرگی و شدت با چه مقیاس‌هایی اندازه‌گیری می‌شود؟ شدت زلزله ( خسارت و خرابی زلزله) که با مقیاس مرکالی اندازه‌گیری می‌شود و بزرگی زلزله ( خروج انرژی از درون زمین ) که با مقیاس ریشتر اندازه‌گیری می‌شود.

    6- مهم‌ترین مناطق زلزله‌خیز جهان کدام است؟ کمربند کوهستانی آلپ – هیمالیا – کمربند اطراف اقیانوس آرام – کمربند میانی اقیانوس اطلس

    7- علائم پیش‌بینی زلزله را بیان کنید.  کاهش لرزش‌های کوچک زمین در نواحی مستعد زلزله – تغییر در مقاومت الکتریکی پیوسته زمین در محل گسل‌ها – تغییر در سطح آب چاه‌ها – بیش‌تر شدن فاصله پوسته زمین در محل شکستگی‌ها وگسل‌ها

    8- سیل چیست؟ جریان بسیار شدید آب که در بیرون از بستر اصلی رود جریان می‌یابد.

    9- عوامل اصلی بروز سیل کدام است؟ ریزش باران‌های شدید و طولانی – ذوب ناگهانی برف

    10- نکات مورد توجه برای بررسی امکان وقوع سیل در یک منطقه کدامند؟ وضعیت پوشش گیاهی – جنس خاک – شیب دامنه – وضعیت شبکه آبراهه

    11- دلایل وقوع سیل در بنگلادش چیست؟ ریزش باران‌های موسمی و قرار گرفتن این کشور بر روی دلتای رودهای گنگ و براهماپوترا

    12- بهمن چیست؟ سقوط ناگهانی مواد از روی دامنه‌ها به سمت پایین

    13- دلایل سقوط بهمن کدام است؟ نیروی جاذبه زمین – وزن مواد روی دامنه – استفاده نادرست از محیط طبیعی

    14- کدام مناطق در ایران بهمن خیزند؟ جاده هراز و چالوس در رشته کوه البرز – چهارمحل و بختیاری در زاگرس

    15- خشک‌سالی را تعریف کنید؟ کمبود ریزش‌های جوی کم‌تر از انتظار در یک سال

    16- مشکلات ناشی از خشک‌سالی؟ کمبود آب مورد مصرف – ترک برداشتن خاک‌های رسی و فرسایش آن‌ها به وسیله باد – کاهش میزان محصولات کشاورزی و مواد غذایی، کاهش ذخیره آب‌رودها و تولید برق – بروز پدیده آتش‌سوزی در جنگل‌ها

    درس یازدهم انسان و مخاطرات طبیعی

    1- فواید حوادث طبیعی را بیان کنید؟ ایجاد دریاچه طبیعی از طریق فوران مواد مذاب یا ریزش کوه – حاصل‌خیز شدن خاک کشاورزی از طریق رسوبات سیلابی یا خاکسترهای آتشفشان

    2- انسان چگونه پوشش گیاهی دامنه‌ها را در یک حوضه آبریز از بین می‌برد؟ با به زیر کشت بردن مراتع، قطع یکسره درختان جنگل، بوته کنی از روی دامنه‌ها و چرای دام بیش از حد ظرفیت مراتع

    3- حوادث طبیعی چه زمانی خطر محسوب می‌گردد؟ زمانی که خسارت‌های جانی و مالی به انسان‌های ساکن در آن محل وارد کند.

    4- مهم‌ترین فایده پوشش گیاهی چیست؟ کاهش احتمال وقوع سیل

    5- چگونه پوشش گیاهی مانع وقوع سیل می‌گردد؟ آب‌های جاری بر روی دامنه‌ها در برخورد با بوته‌ها و گیاهان مختلف سرعت اولیه خود را از دست داده و با نفوذ در درون زمین مانع بروز سیل می‌شوند.

    6- راه‌های پیش‌بینی سیل کدامند ؟ اعلام خطر بالا آمدن سطح آب رود – اندازه‌گیری باران در یک دوره طولانی در حوضه یک رود

    7- راه‌های مقابله با خطر بهمن را بنویسید؟ شناسایی نقاط بهمن‌خیز – ساختن مانع منحرف کننده بهمن – ساختن بهمن‌گیر – جلوگیری از قطع درختان و نابودی پوشش گیاهی روی دامنه‌ها

    8- دلایل خشک‌سالی را بیان کنید. تغییرات وضع آب و هوا – پدید آمدن لکه‌های خورشیدی – دخالت انسان در طبیعت

    9- چگونگی پیش‌بینی آتشفشان را بنویسید؟ مطالعه مداوم عکس‌های ماهواره‌ای و تغییر دمای سطح زمین و هوای اطراف آن – ذوب شدن یخ و برف دهانه آتشفشان

    10- انسان چگونه می تواند از خسارت های شدید حوادث طبیعی بکاهد؟ با افزایش دانش خود در محیط طبیعی ، قدرت طبیعت را به درستی ارزیابی کرده و متناسب با آن اقدام نماید.

    درس دوازدهم گردشگری چیست؟ گردشگر کیست؟

    1- اوقات فراغت یعنی چه؟ یعنی آن بخش از زمان بیداری که انسان از تعهدات شغلی و کار تولیدی آزاد است و به طور دل‌خواه به استراحت و رفع خستگی جسمی و روحی می‌پردازد.

    2- چرا دانش جغرافیا به مبحث اوقات فراغت توجه می‌کند؟ زیرا در گذراندن اوقات فراغت از یک سو انسان و از سوی دیگر محیطی که انسان اوقات فراغت خود را در آن سپری می‌کند وجود دارد.

    3- چرا در گذشته سفرهای خارجی کم و محدود بود؟ زیرا مسافرت اغلب طولانی و ناراحت کننده بودند و وسایل حمل و نقل سریع و راحت وجود نداشت و مسافرت بسیار گران تمام می‌شد.

    4- چه عواملی موجب رشد و گسترش صنعت جهانگردی در قرن بیستم شده است؟ ظهور و توسعه‌ی وسایل نقلیه‌ی موتوری – توسعه‌ی شهرنشینی – بهبود شرایط کار – بهبود درآمد مردم – توسعه‌ی ارتباطات و افزایش سطح فرهنگ – پیدایش مؤسسات و دفاتر جهانگردی

    5- اصطلاح توریست از چه زمانی متداول شد؟ از قرن نوزدهم

    6- اولین وسیله‌ی نقلیه‌ای که موجب تحول حمل و نقل و رونق جهانگردی شدچه بود؟راه‌آهن

    7- گردشگران به چند گروه تقسیم می شوند نام ببرید .افرادی که از خارج وارد یک کشور شده یا از آن کشور به خارج می روند – افرادی که در داخل کشور خودشان به مسافرت می‌روند.

    8- اهمیت اجتماعی و فرهنگی گردشگری را بیان کنید؟ تبادل فرهنگی میان کشورها و افزایش بینش اجتماعی و تفاهم بین‌المللی

    9- دلایل اقتصادی اهمیت گردشگری را نام ببرید .کسب درآمد ارزی – ایجاد اشتغال

    10- مهم‌ترین مراکز گردشگری زمستانی اروپاکدامند؟ اتریش و سوئیس

    11- شهرهای جهانگردی مذهبی منطقه خاورمیانه را نام ببرید. مکه ، مدینه ، قم ، مشهد ، کربلا ، نجف ، دمشق.

    12- آثار و پیامدهای جهانگردی بر روی محیط چیست؟ تغییر چشم‌اندازهای طبیعی – تخریب محیط زیست و ابنیه تاریخی – آثار نامطلوب فرهنگی و اجتماعی

    13- چرا به صنعت جهانگردی صادرات نامرئی می‌گویند؟ زیرا بدون این که کالا یا خدماتی از کشور خارج می شود، ارز وارد کشور می‌گردد.

    14- پارک‌های ملی به چه منظوری تاسیس می شوند و چه مقرراتی در آن ها حکم فرماست ؟به منظور حفاظت از اراضی، حیات وحش – جنگل‌ها، چمن‌زارها و مراتع و چشم اندازهای طبیعی

    - مقررات حاکم بر پارک‌های ملی: ممنوع بودن بوته‌کنی – شکار حیوانات – سوزاندن چوب و چرای دام

    درس سیزدهم ایران‌گردی

    1- چرا سواحل دریای مازندران محل مساعدی برای جهانگردی است؟ آب و هوای معتدل – آب و دریا با املاح کم‌عمق و مناسب – جنگل های انبوه

    2- چهار منطقه دیدنی سواحل دریای مازندران را نام ببرید .کلاردشت- تالاب انزلی – دریاچه ولشت – ماسوله

    3-چرا سواحل جنوبی ایران برای گذران اوقات فراغت مناسب است؟ به دلیل اب و هوای معتدل

    4- گردشگر پذیر ترین ناحیه در سواحل جنوبی کشور کجاست؟ جزیره کیش

    5- چرا چشمه های آب معدنی از جاذبه های مهم توریستی است؟ زیرا برخی از این آب ها دارای خواص بهداشتی و درمانی اند و در معالجه امراض پوستی و سایر بیماری ها موثر می افتد و به آن ها آب های درمانی هم گفته می شود.

    6- مهم ترین حوزه های ورزش زمستانی در ایران را نام ببرید. آبعلی ، دیزین ، شمشک ، توچال

    7- دو مرکز مهم گردشگری تاریخی در ایران کدامند؟ فارس و اصفهان

    8- مهم ترین مراکز گردشگری مذهبی ایران را نام ببرید. مشهد – قم – ری – شیراز

    4- عوامل رکورد گردشگری پس از پیروزی انقلاب چیست؟ جنگ تحمیلی ایران و عراق – تبلیغات استکبار جهانی – ارزش های انقلاب اسلامی

    درس چهاردهم پراکندگی و رشد جمعیت

    1- عوامل دفع جمعیت یعنی چه؟ به عواملی که مانع زندگی از زندگی انسان در یک ناحیه می شود «عوامل دفع جمعیت» گویند.

    2- منظور از عوامل جذب جمعیت چیست؟ عواملی هستند که انسان‌ها را تشویق به زندگی در یک ناحیه می‌کنند.

    3- عوامل دافعه و جاذبه جمعیت به چند گروه از عوامل تقسیم می‌شوند؟ دو گروه: 1- عواملی طبیعی 2- عوامل انسانی

    4- چهار مورد از عوامل طبیعی دفع جمعیت را نام ببرید؟ شرایط بد آب و هوایی – جنگل‌های انبوه – نواحی مرتفع با شیب تند – مناطق آتشفشانی یا زلزله‌خیز.

    5- چهار مورد از عوامل انسانی دفع جمعیت را نام ببرید ؟عدم دسترسی به حمل و نقل مناسب – دور بودن از دریاها و اقیانوس‌ها، فقدان سرمایه و ثروت – تصمیمات حکومتی

    6- دلایل اقتصادی کمی تراکم جمعیت در یک ناحیه چیست؟ فقدان سرمایه و ثروت – تصمیمات حکومتی

    7- عوامل طبیعی و انسانی جاذبه جمعیت را نام ببرید. طبیعی : منابع طبیعی ، خاک ها ، پوشش گیاهی ، ناهمواری ، آب و هوا

    8- عوامل کمی رشد  جمعیت قبل از انقلاب صنعتی کدامند؟ قحطی و کمبود غذا- جنگل‌ها – بیماری‌های واگیردار

    9- عوامل رشد سریع جمعیت در بعد از انقلاب صنعتی را بنویسید.  پیشرفت چشم‌گیر پزشکی و بهداشت – توسعه‌ی ابزار آلات و شیوه‌های کشاورزی – توسعه‌ی حمل و نقل ارتباطات

    10- منظور از انفجار جمعیت چیست؟به رشد زیاد و سریع جمعیت در کوتاه مدت  در قاره‌ی آسیا، آفریقا و آمریکای لاتین گفته می‌شود.

    11- چه عواملی موجب رشد جمعیت در یک کشور یا کل جهان می‌گردد ؟ تغییرات مربوط به نرخ موالید و نرخ مرگ و میر

    12- منظور از رشد طبیعی جمیعت چیست؟ تفاوت بین نرخ موالید و نرخ مرگ و میر

    14- در کشور عربستان در سال 1990 نرخ موالید 36 در هزار و نرخ مرگ و میر 5 در هزار بوده است . رشد جمعیت را محاسبه نموده و به صورت درصد بنویسید.              31=5-36  به صورت درصد 1/3 %

    15- ساختمان‌ سنی جمعیت را با چه نشان می‌دهند؟ هرم سنی جمیعت روی یک محور تعداد یا درصد جمعیت و روی محور دیگر زنان و مردان و گروه های مختلف سنی

    16- طبقه‌بندی گروه‌های سنی را بنویسید. 14-10 (کودکان و نوجوانان)-  65-15 سالگی(بزرگ‌سالان)-  65+ (کهن‌سالان)

    17- جوانی جمعیت یعنی چه و چه مشکلاتی در پی دارد؟ یعنی درصد زیادی از جمعیت کمتر از 15 سال سن دارند (قاعده هرم سنی پهن است). مشکلات در زمینه آموزش و پرورش و ایجاد شغل

    18- قاعده‌ی هرم در کشورهای توسعه یافته چگونه است و چرا؟ قاعده‌ی هرم باریک و هرم به شکل یک زنگ است به دلیل پایین بودن نرخ موالید و مرگ و میر و بالا بودن امید به زندگی

    19- توزیع جمعیت در ایران چگونه است؟ بسیار ناهمگون است

    20- چهارمورد از عوامل طبیعی مؤثر در توزیع جمعیت ایران: آب و هوا –دسترسی به آب – خاک مساعد – شکل ناهمواری‌ها

    21- در 80 سال اخیر چه عواملی موجب رشد سریع جمعیت ایران شده است؟ گسترش بهداشت و واکسیناسیون – لوله‌کشی و بهبود آب آشامیدنی– رونق صادرات نفت- واردات مواد غذایی

    22- ساخت سنی جمعیت ایران چگونه است و چه تاثیری در آینده جمعیتی ایران خواهد داشت؟ جوان است و بر بالا ماندن رشد جمعیت در آینده تاثیر دارد.

    23- عوامل مؤثر بر رشد جمعیت را نام ببرید؟ سطح به کارگیری تکنولوژی – سطح درآمد – سطح شهرنشینی – سیاست‌های جمعیتی و دولت‌ها – میزان سواد – میزان اشتغال زنان – نوع آداب و رسوم و فرهنگ

    درس پانزدهم جمعیت و مهاجرت، جمعیت و منابع طبیعی

    1- مهاجرت را تعریف کنید .جابه‌جایی مردم از مکانی به مکان دیگر به منظور کار یا زندگی.

    2- دلایل مهاجرت را بیان کنید. دو دلیل: الف – دور شدن از شرایط و عوامل نامساعد (عوامل دافعه) ب- جذب شدن به شرایط یا چیزهای دوست‌داشتنی (عوامل جاذبه)

    3- عوامل دافعه‌ی مهاجرت را نام ببرید .فقر – کمبود غذا – جنگ – بیکاری – بالای طبیعی

    4- عوامل جاذبه‌ مهاجرت را نام ببرید .آموزش بهتر – درآمد بیش‌تر – مسکن بهتر – وابستگی فامیلی – امکانات بهداشتی بهتر

    5- چهار مورد از اثرات مهاجرت روستا به شهر را بنویسید. تغییر در ساختار اشتغال – تغییر در ساختار سنی و جنسی جمعیت – تغییر در تعداد جمعیت شهر و روستا- ایجاد مشاغل کاذب در شهرها

    6- بیش‌ترین و پرحجم‌ترین نوع مهاجرت در دهه‌های اخیر در ایران چه بوده است. روستا به شهر

    7- هریک از موارد زیر کدام نوع مهاجرت ها ست؟

    8- ویژگی های منابع طبیعی را بنویسید.

    9- سه نوع انرژی حاصل از آب عبارتند از امواج ، جزر و مد و آب پشت سد ها

    10 – سه نوع سوخت فسیلی که برای ما انرژی فراهم می کنند کدامند؟ نفت ، گاز ، زغال سنگ

    11- منظور از حد متناسب جمیعت چیست؟ بهترین تعادل ممکن بین منابع و تعداد افراد یک سرزمین

    16- عوامل اقتصادی و اجتماعی(انسانی) موثر بر دسترسی به غذا و گرسنگی را بیان کنید . توزیع غیر عادلانه‌ی غذا – ارتباطات نامناسب – احتکار غذا – افزایش قیمت مواد غذایی – ناآرامی‌های سیاسی و جنگ

    17- چرا جنوب صحرای افریقا از نظر دسترسی به غذا دچار مشکل شده است ؟کاهش بارندگی و خشک‌سالی

    درس شانزدهم آب‌ها

    1- چرا نمی‌توان از تمامی آب‌های شیرین بهره‌برداری نمود؟ زیرا مقدار زیادی از این آب‌ها به صورت یخ در یخچال‌های قطبی و کوهستانی قرار دارد.

    2- مشکلات آب در ایران کدام است؟ کمبود بارندگی، بالا بودن تبخیر

    3- تبخیر واقعی چیست؟ عبارت است از بخار شدن مقداری از آب‌ها ناشی از بارندگی طی فرآیند تبخیر

    4- تبخیر بالقوه چیست؟ مقدار آبی که اگر در دسترس باشد به وسیله‌ی خورشید تبخیر می‌گردد.

    5- چرا میزان تبخیر بالقوه از تبخیر واقعی بیش‌تر است؟ زیرا معمولا آبی که برای تبخیر در محیط وجود دارد ، کم تر از توانایی محیط برای تبخیر است.

    6- قنات یا کاریز در کدام استان‌ها بیش‌تر رایج است؟چرا؟ خراسان رضوی – خراسان جنوبی– یزد – کرمان – اصفهان به دلیل کمی بارندگی.

    7- بیش‌ترین میزان آب در کدام بخش مورد استفاده قرار می‌گیرد؟ در بخش کشاورزی

    8- محدودیت های منابع آب در ایران کدامند؟ کمبود بارش ، پراکندگی نامناسب مکانی بارش ، توزیع نامناسب زمانی بارش.

    درس هفدهم بهره برداری از منابع آب

    1- عوامل به هر رفتن آب در بخش کشاورزی چیست؟ آبیاری مزارع در زمان نامناسب ، غرقابی کردن زمین زراعی، آلودگی آبها

    2- چرا در سال های اخیر نیاز بیش تری به آب آشامیدنی سالم احساس می شود؟ به دلیل افزایش جمعیت شهرها ، مهاجرت روستاییان به شهر ها ، افزایش جمعیت روستاها و توجه بیش تر به امر بهداشت.

    3- چرا آب به عنوان یک عامل بوجود آورنده بحران تلقی می شود؟ روند افزایش جمعیت و گسترش صنایع و نیاز به آب برای تامین غذای بشر.

    4- بهترین راه برای بهره برداری از آب های آشامیدنی بهداشتی و کشاورزی چیست؟

    آشامیدنی : جدا کردن آب آشامیدنی از آب های مصرفی دیگر.

    کشاورزی : استفاده از روش های جدید آبیاری متناسب با محیط.

    5- آبی که به مصرف صنایع می رسد چگونه کیفیت خود را از دست می دهد؟ به دلیل آلودگی حرارتی و آلودگی شیمیایی و میکروبی.

    6- آلودگی آب را تعریف کنید. تغییرات فیزیکی ، شیمیایی و زیستی (میکروبی) آب که آن را غیر قابل استفاده می کند.

    7- عوامل آلودگی آب ها را نام ببرید. زباله ها ، فاضلاب ها ، آلودگی حرراتی و سموم دفع آفات و کود های شیمیایی

    8- خطرناک ترین آلوده کننده های آب کدامند؟ جیوه ، سرب و مواد شیمیایی سمی.

    منبع مطلب : davodtavakoli.blogfa.com

    مدیر محترم سایت davodtavakoli.blogfa.com لطفا اعلامیه بالای سایت را مطالعه کنید.

    جغرافیا

    جغرافیا

    جُغرافی یا جُغرافیا (از عربی، اصل آن از یونانی باستان: γεωγραφία تلفظ: ژئوگرافیا) (برابر فارسی: زمین‌نگاری)[۱] یک شاخه از علم است که خشکی‌ها، ویژگی‌ها، ساکنان و پدیده‌های زمین را مطالعه می‌کند. ژئوگرافی در ایران و در دوران مدرن یک علم وارداتی بوده‌است و پایداری و ماندگاری آن نتیجه کوشش‌های دو استاد جغرافیا محمدحسین پاپلی یزدی در مجله تحقیقات جغرافیایی[۲] و پروفسور حسین شکویی با دو اثر ارزشمند در فلسفه جغرافیا[۳][۴] و دیدگاه‌های نو در جغرافیای شهری[۵]و پروفسور سیروس سهامی[۶][۷] می‌باشد. جغرافیا در تعریف در میان کلیه علمای این علم مورد بحث و جدل است و هنوز یک اجماع در جغرافیا صورت نگرفته‌است؛ و همواره با مطالعه تاریخ علم جغرافیا به تعاریف مختلفی برمی‌خوریم که دال بر پویایی جغرافیا است؛ ولی نکته اصلی در همه این تعاریف تکیه بر مفاهیم اصلی گیتی‌شناسی از حمله فضا،[۸] مکان،[۹] زمان، فاصله، و مقیاس است؛ بنابراین جغرافیایی انسانی هم تعریف دقیقی ندارد." تنها کسانی می‌توانند در مورد تعاریف جغرافیایی اظهار نظر کنند که مقاله ای در سطح جهانی یا مجلات علمی و پژوهشی داشته باشند که مبتنی بر تحقیق باشد. برخی از پیشروان گیتی‌شناسی در ایران پروفسور مصطفی مؤمنی[۱۰] و پروفسور یداله فرید[۱۱] بودند.

    نخستین شخصی که از واژهٔ «ژئوگرافی» استفاده کرد، اِراتوستن (۲۷۶–۱۹۴ پ. م) بود که شامل کلمات GEO (زمین) و GRAPHY (نگاری) است، او علم جغرافیا را «علم مطالعه زمین به عنوان جایگاه انسان تعریف می‌کند.»

    چهار سنت تاریخی در پژوهش‌های جغرافیایی عبارت است از: واکاوی (تجزیه و تحلیل) مکانی، پدیده‌های طبیعی و انسانی (جغرافیا به عنوان بررسی‌ای در بارهٔ پراکندگی)، مطالعات منطقه‌ای (اماکن و مناطق)، مطالعهٔ انسان و رابطهٔ او با زمین، و پژوهش در علوم زمین است. با این وجود، جغرافیای نوین نظم و انضباطی همه‌فراگیر است که در درجهٔ نخست به دنبال درک زمین و همهٔ پیچیدگی‌های انسان و طبیعت بوده و تنها منحصر به چیزها و جایشان نیست، بلکه در مورد آن که چگونه تغییر کرده و خواهند کرد نیز می‌باشد.

    جغرافیا یا زمین‌نگاری به عنوان «پلی میان انسان و علوم فیزیکی»، به دو شاخهٔ اصلی جغرافیای انسانی و جغرافیای طبیعی تقسیم شده‌است. جغرافیا را می‌توان همان‌طور که ویدال دولابلاش بیان کرده علم روابط متقابل انسان و طبیعت دانست. وی بیان می‌کند که طبیعت امکان‌هایی را در اختیار انسان قرار می‌دهد و انسان براساس فرهنگش از آنها بهره‌برداری می‌کند، البته باید توجه داشت که در دهه‌های اخیر انتقادهای بسیاری به این تعریف وارد شده‌است و امروزه اقتصاد سیاسی، مفهوم بازساخت، اقتصاد بازار آزاد در مرکز همه تعاریف جغرافیایی قرار گرفته‌است.[۱۲]

    پیش‌گفتار[ویرایش]

    جغرافی‌دانان به گونه‌ای سنتی، عده‌ای نقشه‌نگار که به بررسی نام مکان‌ها و تعدادشان می‌پردازند، به نظر می‌رسند. اگر چه بسیاری از جغرافی‌دانان در مکان‌نامی (ذکر نام‌های نواحی) و نقشه‌نگاری آموزش دیده‌اند، ولی این کار پیشهٔ اصلی‌شان نیست. جغرافی‌دانان به بررسی پراکندگی مکانی و زمانی پدیده‌ها، فرایندها، ویژگی‌ها و هم‌چنین برهم‌کنش انسان و محیط زیست او به عنوان اثر فضا و مکانِ تحت تأثیر موضوعات مختلف از جمله اقتصاد، بهداشت، آب و هوا، گیاهان و جانوران، می‌پردازند؛ از این رو جغرافیا دانشی میان‌رشته‌ای و فرا رشته‌ای است. بنابراین جغرافیا پیوندهای محکمی با موضوعات دیگر در علوم طبیعی و اجتماعی و نیز علوم انسانی دارد. این پیوندهای قوی به این معنی است که جغرافیا در حوزه‌های تحصیلی دانشگاهیِ مشترک یا ترکیبی (‏برای مثال، با انسان‌شناسی، باستان‌شناسی، زیست‌شناسی، علم داده، علوم زمین، اقتصاد، علوم محیطی، زمین‌شناسی، تاریخ، ریاضیات، جامعه‌شناسی، برنامه‌ریزی، سیاست) ‏یا در برنامه‌های آموزشی پودمانی به خوبی مورد مطالعه قرار می‌گیرد.[۱۳]

    جغرافیا در یک چینش می‌تواند به‌طور گسترده به دو شعبهٔ اصلی تقسیم شود: جغرافیای انسانی و جغرافیای طبیعی. اولی تا حد زیادی بر معماری و چگونگی ایجاد فضا متمرکز است -که با انسان مشاهده و مدیریت می‌شود و نیز نفوذ او فضا و مکان به خاطر به‌کارگیری و چنگ‌اندازی‌اش به آن می‌فرساید. دومی به بررسی محیط زیست طبیعی و چگونگی به وجود آمدن و تداخل آب‌وهوا، پوشش گیاهی و چرخهٔ زیستی، خاک، آب، و ژئومورفولوژی می‌پردازد. به عنوان برآیندی از این دو زیرحوزه و با استفاده از روش‌های متفاوت، حوزهٔ سومی پدید آمده‌است که جغرافیای زیست‌محیطی نام دارد.

    شاخه‌های دانش جغرافیا[ویرایش]

    توسعهٔ جغرافیا باعث شده که در آن، دو شاخه اساسی پدید آید. شاخه عمومی (سیستماتیک) که در آن عناصر مختلف جغرافیا مورد بررسی قرار می‌گیرند و بیشتر اطلاعات مورد نیاز خود را از علوم طبیعی و اجتماعی می‌گیرد. در حالیکه در شاخه دیگر آن، شاخه منطقه‌ای یا ناحیه‌ای با نواحی معین و متنوع سروکار دارد. اما این دو شاخه آنچنانکه بر آنان تأکید می‌شود دو شاخه مجزا از هم نیستند. این دو شاخه جغرافیا انتهای دو دوره تسلسلیِ ساده جغرافیا را نشان می‌دهند که در آنها جغرافیای ناحیه‌ای و عمومی به صور مختلف در هم آمیخته‌اند.[۱۴]

    جغرافیای عمومی[ویرایش]

    جغرافیای طبیعی روی جغرافیا از نگاه علوم زمین تمرکز دارد و هدفش درک فیزیکی سنگ‌کره، آب‌کره، هواکره، خاک‌کره و الگوهای جهانی گیاگان و زیاگان (زیست‌کره) است. در تعریفی کامل‌تر، جغرافیای طبیعی مطالعه‌ی سطح زمین و محیط نزدیک به سطح زمین است و بر توضیح فرآیندها و الگوهای فضایی در آب‌سپهر (هیدروسفر)، زیست‌سپهر (بیوسفر)، هواسپهر (اتمسفر) و سنگ‌سپهرِ (لیتوسفر) زمین متمرکز است.[۱۵]

    جغرافیای انسانی شاخه‌ای از جغرافیا است که متوجه بررسی الگوها و فرایندهایی است که برهم‌کنش انسان با محیط‌های جورواجور را شکل می‌دهد، که شامل جنبه‌های انسانی، سیاسی، فرهنگی، اجتماعی، و اقتصادی می‌باشد. در حالی که توجه عمدهٔ جغرافیای انسانی به چشم‌انداز فیزیکی زمین نیست (نگاه کنید به جغرافیای فیزیکی) به سختی امکان‌پذیر است که هنگام بحث دربارهٔ جغرافیای انسانی، به چشم‌اندازهای فیزیکی -که در فعالیت‌های انسان نقش بسیاری دارد- اشاره‌ای نکرد، که جغرافیای زیست‌محیطی دارد به عنوان پیوندی میان این دو پدیدار می‌گردد. جغرافیای انسانی می‌تواند به بسیاری از مقوله‌های گسترده تقسیم شود؛ مانند:

    گرایش‌های مختلفی برای بررسی جغرافیای انسانی نیز در درازنای زمان به وجود آمده و عبارت است از:

    جغرافیای زیست‌محیطی شاخه‌ای از جغرافیا است که به توصیف جنبه‌های فضایی از تعامل میان انسان و جهان طبیعی می‌پردازد و نیازمند درک درستی از جنبه‌های سنتی جغرافیای فیزیکی و انسانی، و نیز روش‌هایی که در آن جوامع انسانی محیط زیست را درک کنند، می‌باشد. جغرافیای زیست‌محیطی در جایگاه پلی میان جغرافیای انسانی و فیزیکی، و در نتیجه هم‌افزایی تخصص از این دو زیرحوزه است. علاوه بر این، هم‌بستگی انسان با محیط زیست به عنوان یک پیامد جهانی شدن و دگرگونی‌های فناوری تغییر کرده، و روی‌کرد تازه‌ای برای درک رابطهٔ پویا و تغییرات، مورد نیاز بوده‌است. نمونه‌هایی از زمینه‌های پژوهشی در جغرافیای زیست‌محیطی عبارت است: از مدیریت بحران، مدیریت محیط زیست، توسعهٔ پایدار، و بوم‌شناسی سیاسی.

    علوم نقشه‌برداری شاخه‌ای از جغرافیا است که پس از انقلاب کمّی در جغرافیا در اواسط دههٔ ۱۳۳۰ خورشیدی پدید آمده‌است. علوم نقشه‌برداری شامل بهره‌گیری از روش‌های سنتی فضایی مورد استفاده در نقشه‌نگاری و عارضه‌نگاری (توپوگرافی) و کاربردشان در رایانه می‌باشد. دانش نقشه‌برداری با استفاده از روش‌هایی مانند سامانهٔ اطلاعات مکانی (سام) و دورکاوی (سنجش از دور) دارای حوزهٔ مشتکی گسترده با بسیاری از رشته‌های دیگر است. علوم نقشه‌برداری هم‌چنین به باززیستی (تجدید حیات) برخی گروه‌های جغرافیایی انجامید، به ویژه در حین دههٔ ۱۳۳۰ خورشیدی و در شمال آمریکا که در آن زمینه داشت افول می‌کرد. دانش نقشه‌برداری محدودهٔ گسترده‌ای از زمینه‌های درگیر با واکاوی فضایی، از قبیل نقشه‌نگاری، سامانهٔ اطلاعات جغرافیایی (ساج یا جی‌آی‌اس)، دورکاوی و سامانهٔ موقعیت‌یابی جهانی (جی‌پی‌اس) را در بر می‌گیرد.

    جغرافیای منطقه‌ای[ویرایش]

    جغرافیای منطقه‌ای شاخه‌ای از جغرافیا است که مناطقی با هر اندازه را در سراسر کرهٔ زمین بررسی می‌کند و خصوصیت توصیفی رایجی دارد. هدف اصلی فهمیدن یا معنی کردن یکتایی یا ویژگی یک منطقهٔ خاص است که از طبیعت و عناصر انسانی شکل گرفته‌است. هم‌چنین به تقسیم اراضی که شیوه‌های مناسب محدودسازی فضا به مناطق را پوشش می‌دهد نیز توجه می‌شود. جغرافیای منطقه‌ای هم‌چنین به عنوان روی‌کردی خاص برای دانش‌آموختن در رشتهٔ علوم جغرافیایی در نظر گرفته می‌شود (مانند جغرافیای انتقادی یا کمّی)

    زمینه‌های مرتبط[ویرایش]

    فنون و روش‌ها[ویرایش]

    همان‌طور که روابط متقابل مکانی کلیدهای این علوم مختصر هستند، نقشه‌ها نیز ابزاری کلیدی اند. نقشه‌نگاری سنتی با روی‌کردی تازه‌تر به واکاوی جغرافیایی، سامانه‌های اطلاعات مکانی (سام) مبتنی بر رایانه پیوسته‌است. در مطالعهٔ ایشان، جغرافی‌دانان از چهار روش وابسته استفاده می‌نمایند:

    در تمامی سطوح، جغرافیا پلی میان علوم طبیعی و اجتماعی است که دانش و مهارت‌های تخصصی خود و رویکردهای ارزشمند میان رشته‌ای مورد نیاز را برای پرداختن به مسائل جهانی از تغییر اقلیم و مهاجرت گرفته تا تغییر محیط‌زیست و انسجام اجتماعی فراهم می‌آورد.[۱۷] این مهارت‌ها به همراه هم، پایه‌ای قوی برای «اشتغال‌پذیری»، «یادگیری برای تمام عمر» و ایجاد «تفاوت مثبت» در جهان فراهم می‌کنند.[۱۳]

    نقشه‌نگاری[ویرایش]

    نقشه‌نگاری نمایش سطح زمین با استفاده از نمادهای انتزاعی است (نقشه‌سازی). اگرچه زیررشته‌های دیگر جغرافیا برای ارایهٔ تجزیه و تحلیل‌هایشان به نقشه‌ها تکیه می‌کنند، ولی ساخت واقعی نقشه‌ها به اندازهٔ کافی مجرد هست که بتوانیم جداگانه در نظر بگیریمش. نقشه‌نگاری از گردهمایی پیش‌نویس فنون به صورت دانش واقعی سر برآورده‌است. نقشه‌کشان باید روان‌شناسیِ شناختی و کارپژوهی (ارگونومی) را بیاموزند تا بفهمند چه نمادهایی بیشترین اثر را در جابه‌جایی اطلاعات زمین دارا است، و روان‌شناسی رفتاری را بیاموزند تا کسانی را که از نقشه‌هایشان استفاده می‌کنند را به اثرپذیری از اطلاعات وادارند. ایشان باید زمین‌سنجی و ریاضیات نسبتاً پیش‌رفته را یاد بگیرند تا بدانند چگونه شکل زمین بر واپیچش (اعوجاج) نمادهای پیش‌دیدهٔ نقشهٔ هموار برای مشاهده تأثیر می‌گذارد. بی‌جنجال می‌توان ادعا کرد که نقشه‌نگاری دانه‌ای است که از کشتزار بزرگ‌تر جغرافیا رُسته‌است. بیشتر جغرافی‌دانان بیان خواهند کرد که شیفتگی دوران کودکی به نقشه‌ها در حقیقت پیش‌گویی گرایش ایشان به این زمینه بوده‌است.

    سامانهٔ اطلاعات جغرافیایی[ویرایش]

    سامانه اطلاعات جغرافیایی (جی‌آی‌اس) به جمع‌آوری اطلاعات پیرامون زمین، برای بازیابیِ خودکار توسط یک رایانه، با دقتی مناسب به منظور توختن (کسب) اطلاعات، رسیدگی می‌کند. افزون بر زیررشته‌های دیگر جغرافیا، کارآزمودگان سام باید با علوم رایانه و سامانه‌های دادگانی (پایگاه‌داده‌ای) آشنا باشند. سامانهٔ اطلاعات جغرافیایی انقلابی در زمینهٔ نقشه‌نگاری ایجاد کرد؛ هم‌اکنون تقریباً تمام نقشه‌سازی را با کمک گونه‌ای از نرم‌افزار سام انجام می‌دهند. هم‌چنین سامانه اطلاعات جغرافیایی دانش بهره‌گیری از نرم‌افزار و فنون آن را برای نمایش، واکاوی و پیش‌بینی روابط مکانی هدایت می‌کند. در این زمینه، «جی‌آی‌اس» به معنی «دانش اطلاعات جغرافیایی»[۱۸] می‌باشد.

    دورکاوی (سنجش از دور)[ویرایش]

    دورکاوی یا سنجش از دور، دانش به‌دست‌آوردن اطلاعات در مورد ویژگی‌های زمین از طریق اندازه‌گیری‌های از دور می‌باشد. داده‌های دورکاویده در اشکال مختلف مانند تصاویر ماهواره‌ای، عکس‌های هوایی و داده‌های به‌دست‌آمده از حسگرهای دستی، تولید می‌شود. جغرافی‌دانان به منظور: الف) عرضهٔ اطلاعات متنوع در نوعی از پیمانه‌های فاصله‌ای (محلی به جهانی)، ب) گردآوردن نگرشی اجمالی از ناحیهٔ مورد علاقه، پ) دست‌رسی به پایگاه‌های دوردست یا بیرون از دست‌رس، ت) فراهم ساختن اطلاعات طیفی نامریی طیف الکترومغناطیس، و ث) آسان کردن بررسی چگونگی تغییر سیما و ناحیه‌ها در درازای زمان، به‌طور فزاینده از داده‌های دورکاویده برای به‌دست‌آوردن اطلاعات در مورد سطح زمین، اقیانوس‌ها و هواکره استفاده می‌کنند. داده‌های دروکاویده ممکن است آزادانه، یا پیوسته با دیگر لایه‌های داده‌های رقمی واکاوَند (مثلاً در یک سامانهٔ اطلاعات جغرافیایی) تحلیل شود.

    روش‌های کمّی جغرافیا[ویرایش]

    زمین‌آمار با واکاوی داده‌های کمی به ویژه استفاده از روش آماری جهت یابش پدیده‌های جغرافیایی، سر و کار دارد. زمین‌آمار همه‌جا و در زمینه‌های گوناگون استفاده شده‌است، از جمله: آب‌شناسی، زمین‌شناسی، ژئومورفولوژی (زمین‌ریخت‌شناسی)، اکتشاف نفت، واکاوی آب‌وهوا، برنامه‌ریزی شهری، آمایش و همه‌گیرشناسی. پایهٔ ریاضی زمین‌آمار از تحلیل خوشه‌ای، واکاوی تفکیک کنندهٔ خطی و آزمون آماری نافراسنجی (غیرپارامتری)، و موضوعات دیگر برگرفته شده‌است. کاربردهای زمین‌آمار به شدت در سامانه‌های اطلاعات جغرافیایی استفاده می‌شود، به خصوص برای درون‌یابی نقاط نسنجیده. جغرافی‌دانان سهم به‌سزایی در روش‌های فنون کمّی نشان دادند.

    روش‌های کیفی جغرافیا[ویرایش]

    روش‌های کیفی جغرافیایی یا قوم‌نگاشتی؛ روش‌های پژوهش، را بشرجغرافی‌دانان استفاده می‌کنند. در جغرافیای فرهنگی، به‌کارگیری فنون پژوهش کیفی، سنتی است که نیز در مردم‌شناسی و جامعه‌شناسی از آن استفاده می‌کنند. مشاهدهٔ همراه با مشارکت و مصاحبه‌های عمقی و موشکافانه، داده‌های کیفی را برای بشرجغرافی‌دانان فراهم می‌کند.

    تاریخچهٔ جغرافیا[ویرایش]

    جغرافیا در طول تاریخ خویش تحول یافته و اشکال گوناگون به خود گرفته‌است. برخی نتایج توسعه و گسترش این علم، قابل تشخیص است. کشف سرزمین‌های نو و نقشه‌کشی بعد از توصیفات تجربی و تحلیل و ترکیب مطالب و اطلاعات به‌دنبال توضیحات، و بالأخره تعریف و پیشگویی یکی پس از دیگری آمده‌اند.[۱۴]

    این اندیشه از آناکسیماندر(۱۲۳۱/۳۲ – ۱۱۶۶/۶۷ سال پیش از هجرت)، که واپسین نویسندگان یونانی به بنیان‌گذار واقعی جغرافیا مطرحش نمودند-، از طریق پاره‌ای از بازگویی‌های جانشینان او به ما رسیده‌است. آناکسیماندر را به نوآوری شاخص‌ها (ابزار ساده و کارآمد یونانی که اندازه‌گیری اولیه از عرض جغرافیایی را انجام داد) می‌شناسند. تالس و آناکسیماندر هم‌چنین به پیش‌گویی گرفت‌ها معروف اند. شالودهٔ جغرافیا را می‌توان در فرهنگ‌های دیرینه، از قبیل چین باستان، سده‌های میانه و دوران باستان ردیابی کرد. یونانیان نخستین بار جغرافیا را با هر دو سرفصل هنر و دانش یافته‌بودند و این را با نقشه‌نگاری، فلسفه، ادبیات و ریاضیات به دست آورده‌اند. بحث‌های گرمی در بارهٔ این که نخستین بار کی داوی کرد که زمین گرد می‌باشد، هست؛ که به اعتبار یا مراجعه به پارمنیدس، فیثاغورث یا اناکساغورث می‌شود گفت هر کدامشان با بهره‌گیری از توضیح گرفت‌ها توانست ثابت کند که زمین گرد است. با این وجود، او همانند بسیاری از معاصرانش بازهم باور داشت که زمین یک لوح هموار است. یکی از نخستین برآوردهایی که شعاع زمین را تخمین می‌زند را اراتوستن به جا هشتهاست.

    نخستین سامانهٔ خیلی دقیق خطوط دستگاه مختصات جغرافیایی به هیپارخوس (ابرخس) منسوب است. او دستگاه مبنای شصت‌تایی را به کار بست که از ریاضیات بابلی برگرفته شده‌بود. وی مدارها و نصف النهارها را به °۳۶۰، و هر درجه به '۶۰ تقسیم‌بندی کرد. او برای اندازه‌گیری طول جغرافیایی در محل‌های مختلف روی زمین، پیش‌نهاد کرد از گرفت‌ها برای تعیین اختلاف زمانی نسبی استفاده کنند. نقشه‌کشی گستردهٔ رومیان به خاطر کاوش‌هایشان در زمین‌های جدید، بعدها سطح بالای اطلاعاتی‌ای را برای بتلمیوس به منظور ساخت اطلس‌های مو شکافانه گرد هم آورد. وی با استفاده از دستگاه شبکه‌ای روی نقشه‌هایش و اتخاذ طول ۹۰/۹۲ کیلومتر به ازای هر درجه، کار هیپارکوس را پیش‌برد.

    جغرافیا در ایران باستان[ویرایش]

    از بررسی و تحقیق ایرانیان قدیم در جغرافیا اطلاع زیادی در دست نداریم. دیرین‌ترین سندی که در این باره موجود است قسمت‌های بازمانده اوستا است که در پاره‌ای از بخش‌های آن اشاره‌هایی به وضع یا نام برخی سرزمین‌ها و دریاها و کوه‌ها و رودها رفته و در فرگرد یکم کتاب وندیداد[۱۹] از شانزده کشور آفریدهٔ اهورامزدا سخن به میان آمده‌است، ولی چون قسمت‌های علمی اوستا از میان رفته‌است در این باره بیش از این اطلاعی به دست نمی‌آید. پس از آن در سنگ نبشتهٔ بغستان (بیستون) به نام کشورهایی که داریوش می‌گوید بر آن‌ها فرمان‌روایی داشته‌ام برمی‌خوریم و از همین قبیل اطلاعات مختصر و جزئی در برخی از نوشته‌های یونانیان نیز مشاهده می‌شود. از روزگار ساسانیان نیز علاوه بر آنچه جسته‌گریخته در ضمن بعضی از کتب آن دوران آمده و به دست ما رسیده ‚ کتاب مستقل شهرستان‌های ایرانشهر که در آن نام و شرح مختصر شهرهای ایران و برخی از روایات افسانه‌ای دربارهٔ آن‌ها آمده، در دست است و به فارسی نیز ترجمه شده‌است.[۲۰][۲۱]

    جغرافیا در تمدن اسلامی[ویرایش]

    در خلال سده‌های میانه، سرنگونی فرمان‌روایی روم به تغییر درروند تکامل جغرافیای از اروپا به جهان اسلام انجامید. جغرافی‌دانان مسلمان مانند شریف ادریسی نقشه‌های مبسوط جهان (از قبیل کتاب‌الرجاری) را درست کردند، در حالی که جغرافی‌دانان دیگر مانند یاقوت حموی، ابوریحان بیرونی، ابن بطوطه و ابن خلدون حساب دقیقی از سفرهایشان و جغرافیای مناطقی که دیده بودند، دست و پا کردند. محمود کاشغری جغرافی‌دان ترک، نقشهٔ جهان را بر پایهٔ یک زبان کشید، و بعد از او پیری رئیس این کار را انجام داد (نقشهٔ پیری رئیس). افزون بر این، دانشمندان مسلمان کارهای پیش از رومیان و یونانی‌ها را ترجمه و تفسیر نمودند، و بیت الحکمه را به این منظور در بغداد راه انداختند. ابو زید بلخی دانشمند ایرانی، در آغاز از نقشه‌برداری زمینی در بغداد، مدرسهٔ بلخ را درون بلخ بنیان نهاد. «سهراب» جغرافی‌دان مسلمان در میانه‌های سدهٔ چهارم خورشیدی، سرگرم کتابی بود دربارهٔ مختصات جغرافیایی، حاوی دستورالعمل برای ساخت نقشهٔ مستطیلی جهان، با طرح نمایش تصویر استوانه‌های هم‌فاصله. در اواخر سدهٔ چهارم و اوایل سدهٔ پنجم خورشیدی، ابن سینا علل زمین‌شناختی کوه‌ها را در کتاب شفا (۴۰۵/۶ خورشیدی) برانگاشت.

    ابوریحان بیرونی (۳۵۲–۴۲۷ خورشیدی) نخستین بار طرح نمایش تصویرِ هم‌سمتِ (سمت در برابر ارتفاع در دستگاه نجومی) دارای مسافت مساوی قطبی را از کره آسمان شرح داد. هنگامی که پای نقشه‌برداری شهرها و اندازه‌گیری فواصل میانشان وسط می‌آمد، او به عنوان ماهرترین فرد شناخته‌شده‌بود که در شهرهای بسیاری در خاور میانه و شبه‌قارهٔ هند این کار را انجام داده‌بود. وی هم‌چنین به هنگام اندازه‌گیری ارتفاع کوه‌ها، ژرفای دره‌ها و پهنای افق فنون مشابه را گسترش بخشید، و موضوع جغرافیای انسانی و سکنه‌پذیری سیارهٔ زمین را مطرح نمود. وی مسکونی بودن تقریباً یک چهارم از سطح زمین برای بشر را برانگاشت؛ هم‌چنین عرض جغرافیایی کاث (کاج، کاظ یا کات، از شهرهای دیرینهٔ در خوارزم) را با استفاده از بیشینهٔ بلندای خورشید محاسبه کرد، و معادله‌های پیچیدهٔ زمین‌سنجشی را به منظور محاسبهٔ دقیق محیط زمین واگشود، که به اندازه‌های امروزین محیط زمین خیلی نزدیک بود. او شعاع زمین را ۶۳۳۹٬۹ کیلومتر برآورد که تنها ۸/۱۶ کیلومتر کمتر از مقدار کنونی ۶۳۵۶٬۷ کیلومتر می‌باشد. در مقایسه با پیشینیانی که محیط زمین را با نشانه‌روی هم‌زمان خورشید از دو محل مختلف اندازه گرفتند، بیرونی روش تازه‌ای را بر پا کرد که با استفادهٔ محاسبات مثلثاتی بر پایهٔ زاویهٔ میان یک دشت و بر فراز کوه بود -که اندازه‌گیری‌های دقیق‌تری از محیط زمین را نتیجه داد- و انجام این کار را با یک شخص برای اندازه‌گیری از یک موقعیت انجام‌پذیر ساخت. او هم‌چنین بررسی‌ای از طرح نمایش تصویر نقشه، نقشه‌نگاری، منتشر کرد که شامل روشی برای نمایش نیم‌کره در صفحه بود.

    جرجی زیدان در تاریخ تمدن اسلام ذیل جغرافیا می‌آورد: «لفظ جغرافی می‌رساند که این علم را عرب وضع نکرده اما چون جغرافی به تاریخ مربوط است و چون عرب‌ها به واسطهٔ مقتضیات شریعت اسلام پیش از ترجمهٔ جغرافی به زبان عربی کتاب‌هایی در توصیف راه‌ها و شهرها نگاشته‌اند، لذا در این‌جا از جغرافی اسلامی هم اسمی می‌بریم.»[۲۱]

    جغرافیا پس از اسلام[ویرایش]

    عصر کاوش اروپا در سده‌های نهم و دهم و یازدهم، جایی که یابندگان اروپایی همانند کریستف کلمب، مارکوپولو و جیمز کوک بسیاری از زمین‌های جدید را یافتند و محاسبه کردند، اشتیاقی تازه برای ریزه‌کاری‌های دقیق جغرافیایی، و شالودهٔ نظریه‌های خام در اروپا باز زنده شد. مشکلی که با جغرافی‌دانان و کاوشگران روبه‌رو شد، پیدا کردن طول و عرض یک مکان جغرافیایی بود. اگرچه مشکل عرض جغرافیایی مدت‌ها پیش حل شده‌بود، ولی طول جغرافیایی هم‌چنان بازمانده بود؛ توافق بر سر نصف‌النهار صفر درجه تنها بخشی از مشکل بود. جان هریسون با نوآوری زمان‌سنج اچ۴ در سال ۱۱۳۸/۹ خورشیدی مشکل حل کرد، و بعداً در سال ۱۲۶۳در فراهمایی جهانی مریدین، نصف‌النهار گرینویچ به عنوان نصف النهار صفر اتخاذ شد.

    جغرافیا در سده‌های دهم و یازدهم و دوازدهم خورشیدی به عنوان یک زمینهٔ دانشی جدا به رسمیت شناخته و بخشی از برنامهٔ درسی دانشگاه‌های اروپا به‌ویژه پاریس و برلین شد. گسترش بسیاری از جوامع اطلاعاتی جغرافیایی در سده‌های دوازدهم و سیزدهم خورشیدی بر پایهٔ جامعهٔ اطلاعاتی جغرافیایی، انجمن جغرافیایی پادشاهی (بریتانیا) در سال ۱۲۰۸/۹ خورشیدی، جامعه جغرافیایی روسیه در سال ۱۲۲۳/۴ خورشیدی جامعه جغرافیایی آمریکا در ۱۲۲۹/۳۰ خورشیدی و انجمن جغرافیای ملی (آمریکا) در سال ۱۲۶۶/۶۷ خورشیدی، در سال ۱۱۹۹/۲۰۰ خورشیدی نمایان شد. اثرگذاری امانوئل کانت، الکساندر فون همبولت، کارل ریتر و پول ویدال دلا بلاش را می‌توان نقطه عطف اصلی جغرافیا در انتقال از فلسفه به علم دانست.

    طی دو سدهٔ گذشته، پیش‌رفت در فناوری مانند رایانه، به گسترش علوم نقشه‌برداری و راه و رسمی تازه انجامید، همانند مشاهدهٔ همراه مشارکت و زمین‌آمار که این شیوه‌های تازه در جغرافیای امروزی به کار رفته‌است. در غرب در طول سده‌های سیزدهم و چهاردهم، نظم و انضباط جغرافیا دست‌خوش چهار مرحلهٔ اساسی شد: جبر محیط زیست، جغرافیای منطقه‌ای، انقلاب کمّی و جغرافیای انتقادی. پیوند میان‌رشته‌ای نیرومند میان جغرافیا و علوم زمین‌شناسی و گیاه‌شناسی و هم‌چنین دانش اقتصاد، جامعه‌شناسی و مردم‌نگاری نیز تا حد زیادی افزایش یافته، به‌ویژه به عنوان پیامد سامانهٔ دانش زمین که در پی درک جهان در یک دید کلی‌نگر می‌باشد.

    فلسفه علم جغرافیا[ویرایش]

    دامنه جغرافیا[ویرایش]

    علم جغرافیا از آغاز تاکنون بیشتر از لحاظ هدف توضیح داده شده تا در مورد گنجایش و حدود و ثغور مشخص آن.[۱۴] جغرافیا با گستردگی موضوعی مشخص می‌شود که روابط بین جنبه‌های فیزیکی (طبیعی) و انسانی فضا، محیط و چشم‌اندازها (مناظر) را بررسی می‌کند.[۱۵] از سویی دیگر، ترکیب علوم طبیعی و اجتماعی، مهارت‌های داده و کاربردهای دنیای واقعی، جغرافیا را به یک موضوع بسیار مرتبط برای مطالعه و همراهی کامل با هر رشته علوم انسانی، هنری یا علمی دیگر تبدیل کرده ‌است.[۱۷]

    ضرورت دانش جغرافیا[ویرایش]

    با افزایش جمعیت و افزایش فشار بر سیستم‌های زمین، هیچ وقت زمان بهتر یا مهمتری برای مطالعه‌ی جغرافیا نبوده است.[۱۳] [۱۷] با پیچیده‌تر شدن جهان در نتیجه جهانی شدن، بهبود فن‌آوری‌های حمل و نقل و ارتباطات، تغییر در سیستم‌های طبیعی، و افزایش هم‌کاری و تعارض نیاز به دانش جغرافیایی، مهارت‌ها و چشم‌اندازهای فکری در میان مردم جهان افزایش می‌یابد.[۲۲] اساساً جامعه‌ی انسانی سیستم‌های طبیعی را در مقیاس جهانی و محلی با پیامدهای غیرقابل‌پیش‌بینی برای مردم و محیط‌زیست تغییر می‌دهد. کار جغرافیدانانِ برنامه‌ریز درک این سیستم‌ها را برای ترویج سیاست مبتنی بر علم بهبود می‌بخشد.[۲۳] پس با توجه به اهمیت روزافزون مسائل و مباحثی مانند تغییر آب و هوا، مهاجرت، تخریب محیط‌زیست، اپیدمیولوژی فضایی و نابرابری‌ها، جغرافیا یکی از مرتبط‌ترین دوره‌هایی است که افراد و دانشجویان می‌توانند برای مطالعه و تحصیل انتخاب کنند.[۱۳]

    جغرافیا و برنامه‌ریزی[ویرایش]

    برنامه‌ریزی با خصلت و ماهیت دانش جغرافیا همبستگی کامل دارد[۲۴] و یکی از دستاوردهای بدون شک ۷۰ سال اخیر، رابطهٔ رو به رشد و عمیق بین جغرافیا و برنامه‌ریزی بوده‌است. بیشتر جغرافیای معاصر مربوط به شناسایی شواهدی از تغییر و تحولات مداوم در ساختار و سازمان است که جغرافیاهای جدید قرن بیست و یکم را ایجاد می‌کند: جغرافیای یک جهان پست مدرن. چنین جغرافیاهایی برای حرفه‌ای مانند برنامه‌ریزی با منطق آن در جهت منافع عمومی و برای آن جغرافیدانانی که در حال حاضر حوزهٔ وسیعی از زمینه‌های مشترک با برنامه‌ریزان را در اختیار دارند اهمیت خاصی دارند. این عرصه لزوماً شامل هم کسانی است که درک جغرافیایی آن‌ها می‌تواند به عمل برنامه‌ریزی بهتر کمک کند و هم کسانی که به دنبال درک چگونگی تأثیر برنامه‌ریزی بر توزیع فضایی فعالیت‌های اجتماعی و اقتصادی هستند: جغرافیا برای برنامه‌ریزان و برنامه‌ریزی برای جغرافیدانان (geography for planners and planning for geographers).[۲۵] در کل، اگر چه شاید اغراق باشد، اما وظیفهٔ جغرافیا برنامه‌ریزی است. جغرافیا با ویژگی کل‌گرا و منطقه‌گرای خویش، می‌تواند مدّعی دانش برنامه‌ریزی برای جهان پیچیده کنونی و آینده ما باشد و شاید بیش از هر دانش دیگر شایستگی آن را دارد.[۲۴]

    پیشینه[ویرایش]

    ایده الحاق و انجام مطالعات قِسم ویژه و اعظمی از مباحث برنامه‌ریزی (ِتوسعه) به دانش جغرافیا، به سال ۱۹۳۸ در انگلستان و کنفرانس سالانه انجمن جغرافیایی برمی‌گردد. کنفرانس‌های سالانه انجمن جغرافیایی معمولاً موضوعی مربوط به علایق رئیس خود در حال حاضر را دارد، ولی از آنجا که در انتخاب روسا، انجمن خود را محدود به جغرافیدانان دانشگاهی نمی‌کند، خدمت شایانی برای موضوع اغلب با وارد کردن یک دیدگاه جدید انجام می‌شود. آن سال، نکتهٔ کلیدیِ کنفرانس برگزار شده در مدرسهٔ اقتصاد لندن در ۶–۴ ژانویه، نقشی بود که جغرافیا می‌تواند در برنامه‌ریزی ایفا کند. نطق ریاست، که توسط پروفسور پاتریک ابرکرومبی، استاد برنامه‌ریزی شهری کالج دانشگاهی لندن ایراد شد، تحت عنوان «جغرافیا، پایه برنامه ریزی» (Geography, the Basis of Planning) بود و یک سمپوزیوم در مورد شهر و برنامه‌ریزی روستایی، مهم‌ترین موضوع مجزا در این برنامه شد. پروفسور ابرکرومبی به عنوان نقطهٔ شروع کار، سه‌گانه معروف «مکان، کار، مردم» (place, work, folk) را انتخاب کرد؛ که در این میان جغرافیا (مکان) نشان‌دهنده اساس برنامه‌ریزی، تجارت (‏یا کار)‏ هسته برنامه‌ریزی، و مردان و زنان (‏یا مردم) ‏هدف برنامه‌ریزی بودند.[۲۶] اما پس از آن توماس والتر فریمن استاد جغرافیای دانشگاه ویکتوریای منچستر به‌طور متقاعدکننده‌ای زمینه جغرافیایی برنامه‌ریزی را نشان می‌دهد و به صورت رسمی نخست آنها را در کتاب «جغرافیا و برنامه‌ریزی» (Geography and Planning) آورده‌است که ابتدا در سال ۱۹۵۸ دانشگاه هاچینسون آنرا منتشر کرد.[۲۷][۲۸] وی از نمونه‌های عینی وام گرفته شده از جغرافیای روستایی، شهری و صنعتی بریتانیا برای توسعهٔ جنبه‌های جغرافیایی مشکلات برنامه‌ریزی شهر استفاده می‌کند.[۲۷] همچنین همان جغرافیای منطقه‌ای، و بسیاری از مطالعات موردی محلی که وی دانشجویان خود را بدان تشویق می‌کرد، نیز منابع داده ضروری را بر این اساس فراهم کردند.[۲۹] در نتیجهٔ گسترش ده چندان حرفهٔ برنامه‌ریزی، دانشمندان علوم اجتماعی که اکثر آنها به عنوان جغرافیدان آموزش دیده بودند، از معماران، نقشه‌برداران و مهندسانی که این حرفه را ایجاد کردند پیشی گرفتند.[۲۵] به‌طور کلی تصدیق می‌شود که جغرافیا راه را برای نفوذ علوم اجتماعی به برنامه‌ریزی باز کرد و تقریباً انحصار حرفه‌های طراحی را شکست.[۳۰] چرا که در اوایل قرن بیستم حرفه‌ی نوپای برنامه‌ریزی تحت تسلط معماران و مهندسان بود.[۳۱] از زمان تصویب قانون برنامه‌ریزی شهری و کشوری سال ۱۹۴۷، سنت تحقیق برای برنامه‌ریزی، که توسط افرادی مانند دادلی استامپ و جورج هِنری دیش آغاز شد، توسط بسیاری از جغرافیدانان برجسته، به ویژه پروفسور پیتر هال، با قدرت دنبال شده‌است.[۲۵] از آنجا که برنامه‌ریزی در بسیاری از جوامع درگیر سوالاتی در مورد استفاده از زمین بود (‏و در بسیاری از موارد هنوز هم هست)‏، تأثیر آن ایجاد اشتغال برای فارغ التحصیلان جغرافیا در برنامه‌ریزی بود.[۳۲] موقعیت‌های شغلی با عنوان «برنامه‌ریز»، به‌ویزه از اواخر دهه ۱۹۶۰ و اوایل دهه ۱۹۷۰، در میان دانشجویان جغرافیا، به عنوان شغل محبوب مطرح شد و روش‌شناسی جدید دانش جغرافیا در راه تثبیت ارزش‌های کاربردیِ قابل توجه گام برداشت.[۲۴]

    محورها[ویرایش]

    علوم محیطی یک موضوع چند‌رشته‌ای است که در آن فرآیندهای کنترل‌کننده و تأثیرگذار بر طیف گسترده‌ای از زیستگاه‌ها، اکوسیستم‌ها و محیط‌های روی زمین بررسی می‌شود.[۳۳] در علوم محیطی، فعال و برنامه‌ریز، در فرآیندهای طبیعی و انسانی موثر بر محیط طبیعی جهانی و متأثر از آن تأمل داشته؛ دانش و مهارت‌های لازم را برای کمک به ساخت آینده‌ای پاک‌تر و پرداختن به چالش‌های بزرگِ پیش روی بشریتِ موجود در زمین کسب کرده‌است.[۳۴][۳۵] جغرافیا یکی از مهم‌ترین رکوردهای (سوابق) محیطی (زیست‌محیطی) است که ما داریم.[۳۶] درک تغییرات زمانی و مکانی بخش کلیدی یادگیری جغرافیایی است[۱۳] و جغرافی‌دانان شروع به در نظر گرفتن روندهای طولانی مدتی کرده‌اند که جهان پیرامون ما را شکل داده‌اند.[۳۷] این یک ثبت و گزارش غنی، دقیق و بلندمدت است از این که محیط در حال حاضر و در گذشته چگونه به نظر می‌رسد.[۳۶] مثلاً مطالعات مدیریت و برنامه‌ریزی حوضهٔ رودخانه‌ها شامل مطالعات وضع گذشته و پیش‌بینی اوضاع آینده حوضه‌های رودخانه‌ها است.[۳۸] زیرا اکوسیستم‌ها در طول تاریخ بشر مشکل گرفته و تکامل یافته و اگر انسان به صورت نامناسب از محیط بهره‌برداری کرده باشد، آنها را بر پیکره خود دارد.[۳۹] این، هر روز که می‌گذرد، داده‌های بیشتری برای برداشت، تحلیل و توضیح ایجاد می‌کند[۳۶] و در عین حال، تاریخ محیطی و شهری نیز اخیراً به عنوان حوزه‌های در حال جنبشی ظاهر می‌شوند.[۳۷] هدف اصلی یک برنامه در برنامه‌ریزی و طراحی محیط (محیط‌زیست) عبارت است از ادغام نگرانی‌های محیطی (زیست‌محیطی) با نیازها و خواسته‌های انسان،[۴۰] آشناسازی شرکت‌کنندگان به مسائل و فرآیندهای کلیدی محیطی (زیست‌محیطی)، و ارائه‌ی استراتژی‌هایی برای پیشگیری و کاهش دامنه وسیعی از مسائل زیست‌محیطی در چارچوب کلی توسعه‌ی پایدار، از دیدگاه برنامه‌ریزی است.[۳۵][۴۱] در این زمینه رابطه‌ی در حال تغییر بین جامعه و محیط‌زیست مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفته و تهدیدهای موجودی که محیط‌های فیزیکی (طبیعی)، بیولوژیکی (زیستی) و اجتماعی با آن مواجه هستند ارائه می‌گردند. در شاخه‌های غیرطبیعی جغرافیا معمولاً این دوره با ساخت‌گشایی اصطلاحات «محیط» و «پایداری» آغاز می شود.[۴۲] چرا که چالش‌های محیطی و اکولوژیکی به طور فزاینده‌ای در تنظیم اجتماعی-فضایی مهم شده‌اند.[۴۳]

    انسانهای ساکن هر ناحیهٔ جغرافیایی برای اجرای فعالیت‌های اقتصادی، اجتماعی خود نیازمند فضا هستند.[۴۴] جغرافیا به ما کمک می‌کند فضا و مکان را کشف و درک کنیم.[۱۳]

    اینان بر این باورند که ارتقای جهانی و محلیِ رفاه با نوآوری و تحول فضایی که از نظر اجتماعی قابل‌قبول و پایدار است به بهترین شکل حاصل می‌شود.[۴۵]

    در جوامع شهری و روستایی، جغرافیا نقش مهمی در توسعهٔ محیط ساخته‌شده ایفا می‌کند[۴۶] و برنامه‌ریزان را به چالش می‌کشد تا از مبانی نظری غنی و متنوع جغرافیای انسانی برای شناخت و درک حساسیت‌های جغرافیایی برخی از مهمترین و فشارآورترین موضوعات اقتصادی، اجتماعی، فرهنگی و سیاسی امروز استفاده کنند.[۴۷] در اینجا برنامه‌ریزان در مورد مدیریت و توسعه شهرها، شهرک‌ها و قصبات، روستاها و مناطق روستایی (برون‌شهری) تصمیم می‌گیرند. هدف آن‌ها متعادل کردن تقاضاهای متضاد مسکن، توسعهٔ صنعتی، کشاورزی، تفریح، حمل و نقل و محیط‌زیست مناطق شهری و روستایی است به‌گونه‌ای که ​​ارزش‌ها و منابع ‌محیطی حفظ شود و ارتقا یابد تا امکان ایجاد توسعهٔ مناسب فراهم گردد.[۴۸] البته که برنامه‌ریزان شهری و روستایی همچون برنامه‌ریزان فضایی با سیمای فضایی شهر و حومه و متعلقات آن نیز سر و کار دارند.[۱۴]

    جستارهای وابسته[ویرایش]

    منابع[ویرایش]

    شورچه، محمود (۱۳۹۶) مکتب‌های جغرافیایی: از آغاز تاکنون، انتشارات پرهام نقش، تهران.

    پیوند به بیرون[ویرایش]

    منبع مطلب : fa.wikipedia.org

    مدیر محترم سایت fa.wikipedia.org لطفا اعلامیه بالای سایت را مطالعه کنید.

    جواب کاربران در نظرات پایین سایت

    مهدی : نمیدونم, کاش دوستان در نظرات جواب رو بفرستن.

    میخواهید جواب یا ادامه مطلب را ببینید ؟
    Amir 2 ماه قبل
    0

    ای کاش جواب سوال ها کامل بودن

    مهدی 7 ماه قبل
    0

    نمیدونم, کاش دوستان در نظرات جواب رو بفرستن.

    برای ارسال نظر کلیک کنید