در حال پالایش مطالب میباشیم تا اطلاع ثانوی مطلب قرار نخواهد گرفت.
    توجه : تمامی مطالب این سایت از سایت های دیگر جمع آوری شده است. در صورت مشاهده مطالب مغایر قوانین جمهوری اسلامی ایران یا عدم رضایت مدیر سایت مطالب کپی شده توسط ایدی موجود در بخش تماس با ما بالای سایت یا ساماندهی به ما اطلاع داده تا مطلب و سایت شما کاملا از لیست و سایت حذف شود. به امید ظهور مهدی (ع).

    در آثار روشنفکران ایرانی دوره قاجار به چه مسائلی توجه شده است

    1 بازدید

    در آثار روشنفکران ایرانی دوره قاجار به چه مسائلی توجه شده است را از سایت پست روزانه دریافت کنید.

    سوال تاریخ معاصر

    ریخ معاصر ایران

    درس اول

    1- چه عواملی زمینه های نهضت مشروطه را فراهم کرد؟

    1) از دست رفتن سرزمین هایی از چهار سو.2)نفوذ و غلبه ی استعمار.3) استبداد دستگاه حاکم.4) مخالفت های مردم و علما.5) ورود اندیشه های جدید.6)آثار روشنفکران.

    2-اندیشه های سیاسی اسلام چه نقشی در پیدایش زمینه مشروطه خواهی داشت ؟

    توجه مردم مسلمان ایران به آموره های دین اسلام نظیر امر به معروف و نهی از منکر ، عدالت خواهی و لزوم دفع ظلم که در آیات قران کریم و سیره ی معصو مین به آن پرداخت شده است ، موجب احساس تکلیف در وجود آنان می گردید .

    3- فعا لیت عا لمان دینی در دوره سلطنت ناصرالدین شاه چه تحولی پیدا کرد؟

    موجب برقراری ارتباط منظم میان مردم و روحانیون گردید ، و در نتیجه زمینه برای پیدایش حرکتی فکری به رهبری علمای دینی فراهم شد .

    4- فعالیت سیاسی رهبران دینی در دوره قاجار ، چه دستا وردهایی داشت ؟

    پیروزی در نهضت تنباکو بود که علاوه بر لغو قرار داد توتون و تنباکو ؛ ظهور قدرت و رهبری روحانیون شیعه درصحنه سیاسی کشور ؛ آشکار شدن آسیب پذیری استبداد داخلی و استعمار خارجی در برا بر اراده ی مردم و ایجاد خود باوری در مردم و روحانیون برای ایجاد تحو لات بنیادین در کشور از دیگر دستاوردها ی آن بود.

    5- در دوره قاجار اندیشه های سیاسی جدید از چه طریقی به ایران راه یافت؟

    زمینه های ورود این تفکر به کشور به شکل های مختلف نظیر اعزام دانشجو به خارج،سفرهای درباریان و سیاستمداران به خارج،و مهاجرت برخی از ایرانیان به کشورهای مختلف فراهم شد.

    6- در آثار روشنفکران ایرانی دوره قاجار  ، به چه مسائلی توجه شده است ؟

    در این آثار بیشر به اوضاع نابسامان کشور و مقایسه ی تمدن غرب با حکومت قاجار پرداخته شده است .

    نمونه سوال

    1- امیر کبیر در دوره ی صدارت خود چه اصلاحات و اقداماتی انجام داد؟

    1) الغای لقب های دراز و بی معنی و اکتفا به کلمه ی جناب حتی نسبت به مقام صدارت.2) منع رشوه خواری و بر قراری حقوق ثابت برای مأموران دولت.3)ترجمه ی کتاب ونشر روزنامه.4)تقویت ارتش ملی کشور.چه قبل از صدارت وچه در زمان کوتاه صدارت برای حفظ تمامیت ارضی و مبارزه با دخالت بیگانگان تلاش زیادی کرد

    2- بنیان گذار سلسله قاجاریه چه کسی بود ؟

    3- جنگ های ایران وروسیه در زمان کدام پادشاه روی داد ؟

    4- صدر اعظم معرو ف محمد شاه و ناصرالدین شاه را نام ببرید ؟

    5- چه مناطقی از ایران در دوره قاجاریه به روسیه واگذار شد ؟

    6- سر زمین های جدا شده از ایران توسط انگلستان را نام ببرید ؟

    7- اعمال حق کا پیتو لاسیون طبق کدام عهد نامه بود ؟

    توضیح :( به موجب این حق ، هر گاه اتباع روسی مقیم ایران مرتکب جرمی می شدند ، دادگاه های ایران حق ددخالت نداشتند ، و مرجع های قضایی دولت روسیه می بایست به آن جرم رسیدگی می کردند)

    8- روزنامه های دوره قاجاریه به چند دسته تقسیم می شدند ؟

    9- روز نامه های داخلی ( دولتی ) رانام ببرید ؟

    10- روزنامه های داخلی ( غیر دولتی ) را نام ببرید ؟

    11- روز نامه های خارجی ( روزنامه هایی که در خارج چاپ می شدند) را نام ببرید ؟

    12- اولین روزنامه ایران چه نام داشت و توسط چه کسی انتشار می یافت ؟

    13- دو نمونه از سفر نامه های دوره قاجاریه را نام ببرید ؟

    14- چهار نمونه از آثار ( نوشته های ) که در پیدایش مشرو طه خواهی موثر بودند ، نام ببرید 

    درس دوم

    آغاز حرکت مردم علیه استبداد

    و پیروزی نهضت مشروطه

    1- پیش از جریان مهاجرت صغری حوادثی موجب اعتراض مردم شد،آن حوادث کدامند؟

    1) ماجرای نوزبلژیکی.2) چوب خوردن علمای کرمان.3) مسأله ی عسکر گاریچی.4) موضوع ساختمان بانک استقراضی روس و ظلم و جور حاکمان ایالت ها.

    2- چرا بازرگانان ایرانی به عملکرد نوز اعتراض کردند؟

    زیرا او علاوه بر عوارض گمرکی، مبالغ اضافی غیر قانونی نیز از بازرگانان دریافت می کرد و برای جلب نظر درباریان آن را به جیب آنان می ریخت.

    3- مهاجران در مهاجرت صغری چه خواسته هایی داشتند؟

    1) ایجاد عدالت خانه در همه ی شهرها برای رسیدگی به شکایت های مردم و برقراری عدالت در جامعه.2) عمل به قانون اسلامی به طور دقیق و به دور از ملاحظه های شخصی.

    4- منظور از سنت بست نشینی چیست و سفارت انگلستان در نهضت مشروطیت چگونه از این سنت به سود آن کشور استفاده کرد ؟

    سنت بست نشینی و تحصن که از دیر گاه در ایران معمول بود ؛ در مساجد و زیارتگاه ها صورت می گرفت ؛و همواره مورد احترام مردم قرار داشت و با باور های دینی آن ها سازگار بود . دولت انگلستان از این سنت استفاده کرد ، عده ای از عاملان شناخته شده ی خود را در جرگه آزادی خواهان وارد ساخت و مردم را به تحصن در سفارت خانه خود تشویق کرد .

    5- در هنگام مهاجرت کبری چه خواسته هایی مطرح شد؟

    1)برکناری عین الدوله از صدارت.2) فراهم کردن زمینه برای بازگشت مهاجران به تهران.3) ایجاد عدالتخانه.4) تشکیل دارالشورا (مجلس نمایندگان).

    6- مظفرالدین شاه در راستای خواسته های مشروطه خواهان چه اقداماتی انجام داد؟

    مظفرالدین شاه اعلام کرد که به خواسته های مردم عمل خواهد کرد، او عین الدوله را عزل کرد و فرمان تشکیل مجلس شورای ملی را در 14مرداد 1285ش.صادر کرد.

    نمونه سوال

    1- مظفر الدین شاه چه کسی را به عنوان صدر اعظم انتخاب کرد ؟

    2- مهاجران در مهاجرت صغری خواسته های خود را چگونه به گوش شاه رساندند ؟

    3-  رهبری مردم در ماجرای بانک را چه کسانی بر عهده داشتند ؟

    4- در مها جرت کبری رهبران مردم در اعتراض به اقدامات دولت به کجا مهاجرت کردند 

    درس سوم

    مشروطه در دوره ی محمد علی شاه

    1-- محمد علی شاه پیش از به توپ بستن مجلس در دو مقطع نسبت به مجلس و نظام مشروطه بی اعتنایی کرد،آن دو را نام ببرید؟

    او از اشراف و نمایندگان دولت های خارجی برای شرکت در مراسم تاج گذاری دعوت به عمل آورد اما نمایندگان مجلس شورای ملی را دعوت نکرد،این اولین بی اعتنایی محمد علی شاه به مجلس بود.و دومین بی اعتنایی او خودداری از امضای متمم قانون اساسی.

    2- اصل دوم متمم قانون اساسی چه بود؟ توضیح دهید.

    در هر دوره از مجلس، هیأتی پنج نفره از مجتهدان و فقیهان اسلام که به اقتضاهای زمان آشنا بودند به عنوان عضو در مجلس شورای ملی شرکت می کردند، تا بر قانون هایی که تدوین و تصویب می شد، نظارت کنند که خلاف قواعد اسلامی و دستورهای شرع نباشد.

    3- دولت روسیه به چه دلایلی با انقلاب مشروطه ایران مخالفت می کرد؟

    1) جلوگیری از نفوذ انگلیس که در لباس مشروطه خواهی از مشروطه طلبان حمایت می کرد.2)کمک به محمد علی شاه که طرفدار روس بود.3) پیشگیری از قیام ملت های منطقه ی قفقاز برای گرفتن آزادی تحت تأثیر پیروزی مشروطه خواهان در ایران.

    4- روسیه و انگلستان بر اساس قرارداد 1907م ایران را چگونه میان خود تقسیم کردند؟

    ایران را به سه منطقه تقسیم کردند: منطقه ی شمال، از خط فرضی بین قصر شیرین،اصفهان،یزد،خواف و مرز افغانستان، حوزه ی روسیه شناخته شد.منطقه جنوب، از خط فرضی بین بندرعباس،کرمان،بیرجند،زابل و سر حدهای افغانستان، که دارای ارزش حیاتی برای دفاع از هند بود، قلمرو نفوذ انگلستان مقرر گردید.قسمت سوم که شامل کویرها و بیابان های بی آب و علف بود، منطقه ی بی طرف و متعلق به ایران شناخته شد.

    5-نمایندگان اولین دوره ی مجلس شورای ملی در قبال سیاست های استعماری روس و انگلیس چه تصمیماتی گرفت ؟

    به اتفاق آرا قرار داد 1907را رد کردند ؛ دریافت وام از دولت های خارجی را قبول نکردند ، نوز بلژیکی را از ایران اخراج کردند ،برای رفع مشکل مالی بانک ملی را تاسیس کردند.

    نمونه سوال

    1- علت حمایت انگلستان از مشروطه خواهان را بنویسید؟

    2- قانونی که در زمان مظفر الدین شاه تنظیم شده بود چه ضعف هایی داشت ؟

    3- محمد علی شاه برای مبارزه با مشروطه خواهان چه کسی را به صدر اعظمی انتخاب کرد ؟

    4- به دستور محمد علی شاه چه کسانی به اعدام محکوم شدند ؟

    5- رهبر مشروطه خواهان در تبریز چه کسانی بودن

    درس چهارم

    دوره دوم مشروطه (1293-1288ه. ش )

    1- احمد شاه چگونه به سلطنت رسید؟

    پس از فتح تهران مجلسی فوق العاده مرکب از سران و رؤسای مجاهدان، شاهزادگان، اعیان و وکلای سابق مجلس شورای ملی، تشکیل گردیدو با اتفاق آرا، محمد علی شاه از سلطنت خلع و پسر دوازده ساله او، احمد میرزای ولیعهد را به مقام سلطنت برگزید.تا رسیدن احمد شاه به سن قانونی نیز شاهزاده عضدالملک بزرگ خاندان قاجار به عنوان«نایب السلطنه» انتخاب شد.

    2- سه نمونه از دخالت های روس و انگلیس در امور داخلی ایران را بنویسید ؟

    1- در سال (1907/م- 1285/ش) در این سال ایران را به سه قسمت تقسیم کردند ..

    2- در سال (1915/م -1294/ ش) در این سال روس و انگلیس کشور ایران را به دو قسمت بین خود تقسیم کردند .

    3- در سال 1919 انگلستان کل ایران را تصرف کرد

    3- دولت روسیه دراخطاری که در سال 1290ش به ایران داد چه درخواست هایی مطرح کرد؟

    1) اقدام های مورگان شوستر متوقف و او از ایران اخراج شود.

    2) بدون موافقت روس و انگلیس از استخدام اتباع خارجی در ایران خودداری شود

    3) هزینه لشکرکشی قوای روسیه به ایران را دولت ایران پرداخت کند

    4- چرا نیرو های بیگانه در جنگ جهانی اول علیرغم اعلام سیاست بی طرف ایران ، کشور ما را اشغال کردند ؟

    زیرا ایران دارای مو قعیت ممتاز استراتژیکی برای کشور های در گیر در جنگ بود

    5- پیامد قرار داد 1915 چه بود ؟

    طبق این قرار داد دو منطقه نفوذ در عهد نامه ی 1907 به منطقه اشغالی تبدیل شد . بنا بر این انگلیس بر منطقه ای که بر اساس قرار داد 1907 منطقه بی طرف شناخته می شد دست یافت و روسیه نیز به تصرف قسطنطنیه پرداخت .

    نمونه سوال

    1-     دو ویژگی مهم دوره دوم مشروطه را بنویسید ؟

    2-     یکی از فجیع ترین اعمال مشرو طه حواهان چه بود ؟

    3-     روسها پس از لشگر کشی به مشهد به چه اقداماتی دست زدند ؟

    4-     جنگ جهانی اول چگونه آغاز شد ؟

    5-     چرا روسیه و انگلیس قرار داد 1915را ا مضاء کردند ؟

    6-     چرا روسیه سربازان خود را در سال 1917از ایران خارج کرد ؟

    7-     بهانه انگلیسی ها برای تصرف جنوب ایران در سال 1291ه-ش . برطبق قرار داد 1907چه بود ؟

    8-     در سال 1294 ه .ش . انگلیس ها با جلب رضایت روسیه چه کسی را به نخست وزیری انتخاب کردند ؟

    خط مشی هر کدام از احزاب (( دمکرات ))و (( اعتدالیون )) چه بود و اعضای هر کدام از آن دو حزب چه کسانی بودند ؟

    دمکراتها یا عامیون خود را عناصر با اصطلاع تند رو و انقلابی معرفی می کردند . تقی زاده – سلیمان میزا – وحید الملک – یسد رضا مساوات – سردار اسعد از این حزب طرفداری می کردند

    اعتدالیون – متمایل به سیاست های محافظه کارانه بودند . دولت آبادی – دهخدا – طباطبا یی و بهبهانی از این حزب پشتیبانی می کردند .

    توضیح بشتر : عامیون یا دمکرات ها به تند رویی مشهور بودند آنها مدعی اصلاح امور جامعه و مخالفت با سلطه بیگانگان بودند ، سید حسن تقی زاده و سلیمان میزا دو تن از رهبران اصلی این حزب به جدایی دین از سیاست اعتقاد داشتند ( ایران نو) روزنامه رسمی این حزب بود .

    اعتدلیون به میانه روی و اعتدال اعتقاد داشتند ، عده ای از علمای مذهبی نیز از آنها حمایت می کزدند ، اعصپضای این حزب بشترین تلاش خود را صرف مقابله تند روی های عامیون می کردند روزنامه ی ( وقت ) و سپس مجلس منعکس کننده نظرات این حزب بودند.

    35- رقابت دو حزب دمکرات و اعتدالیون چگونه موجب هرج و مرج و نا امنی در کشور شد ؟

      با شدت گرفتن  در گیری ها ی سیاسی،  به تدریج ، جو وحشت و ترور بر جامعه حاکم گردید . نخست یسد عبدالله بهبهانی که نقش مهم در رهبری آن نهضت داشت ، توسط دمکرات ها ترور شد . با شهادت او بازار تهران اعتصاب کرد . جمعیتی انبوه در مسجد بازار گرد آمدند ، و خواستار دستگیری و مجازات قاتلان شدند . تقی زاده که متهم به دست داشتن در ترور بود ، از کشور گریخت و به اروپا رفت ، در مقابت به فاصله کوتا چند تن از دمکرات ها ترور شدند ( علی محمد خان تربیت و سید عبد الرزاق )و گفته شد ترور این دو تن از طرف اعتدالیون و برای انتقام خون بهبهانی صورت گرفته است به هر صورت نتیجه مبارزات حزبی این شد که تقی زاده نا گزیر ایران را ترک گفت و به استانبول و از انجا به اروپا رفت و تا آغاز حکومت پهلوی در آنجا ماند .- 

    درس پنجم

    کودتای 1299

    1- دولت انگلستان پس از جنگ جهانی اول چه سیاست هایی در منطقه خاور میانه دنبال می کرد ؟

    با وقوع انقلاب سوسیالیستی روسیه و تخلیه شمال ایران ، انگلیسی ها که در صحنه سیاسی ایران بی رقیب ماندند ، سیاست خارجی خود را با توجه به تحولات سیاسی جهان پس از جنگ جهانی اول تغییر دادند . تسلط بر منطقه ی حساس خاور میانه ، اهمیت نفت، که در جنگ جهانی اول مشخص شده بود ، و ایجاد کمر بند آهنین در برابر نفوذ شوروی ، از جمله سیاست های جدید خاورمیانه ای دولت انگلستان بود .

    2- ماهیت قرارداد 1919 ایران و انگلیس چه بود؟

    محتوای این قرار داد که کاملا محرمانه نگه داشته شد  ، موجب شکل کیری سیتم (( تحت الحمایگی )) ایران از سوی انگلیس

    می شد ، زیرا به موجب آن ، نظارت بر تشکیلات نظامی ، مالی و سیاسی ایران ، منحصرا در اختیار مستشاران انگلیسی قرار

     می گرفت

    3- چه عواملی انگلستان را به سوی مداخله ی غیر مستقیم در ایران سوق داد ؟

    1- شکست انگلستان در اجرای قرارداد 1919/م  2- نفرت تاریخی مردم مسلمان ایران از نظام استعماری انگلستان

    4- پس  از پایان جنگ جهانی اول در ترکیب نیرو های نظامی انگلیس و روس در ایران چه تغییراتی ایجاد شد ؟

    در سال 1296/ ش. انگلستان در صدد بر آمد که فرماندهی نیروهای قزاق و قوای نظامی ایران را که تا آن زمان به عهده ی روس ها بود ، در اختیار خود بگیرد . بنا بر این با نقشه ای از پیش طراحی شده ، توانست فرماندهی روسی  قوای قزاق را بر کنار کند ، و اداره ی نیروی نظامی ایران را به ژنرال آیرون ساید و افسران انگلیسی واگذار کند .

    5سید ضیاء الدین طباطبایی پس از کودتای سوم اسفند (1299/ش) به چه اقداماتی دست زد ؟

    به دستور سید ضیاء بسیاری از شخصیت های سیاسی ، از جمله آیت الله مدرس ، که از مخالفان سیاست های انگلستان در ایران بود ، دستگیر و روانه زندان شدند . سید ضیاء چند وز پس از کودتا به حضور احمد شاه رفت و رسما کابینه خود را تشکیل داد. قرارداد 1919/م. را که به همت افرادی چون آیت الله مدرس عملا متروک مانده بود لغو کرد .

    6- کابینه ی سیاه (کابینه ی سید ضیاءالدین طباطبایی) با چه مشکلاتی مواجه بود؟

    ظاهر سازی های سیدضیاء و تندروی های او، موجی از خلافت را علیه وی برانگیخت. از سوی دیگر خود سری های رضاخان سردار سپه در اختصاص در آمد شهرداری و اداره های مالیه به نفع قزاق های زیر فرمانش بر مشکلات دولت می افزود.

    1-     جنبش های ضد استعماری به رهبری چه کسانی در ایران شکل کرفت ؟

    2-     جرا سیاست انگلستان به سوی ایجاد حکومت مرکزی مقتدر متمایل شد ؟

    3-     دو چهره سیا سی ونظامی که انگلیسی ها برای انجام تغییر حکومت مناسب تشخیص دادند چه کسانی بودند

    4-     رضاخان چگونه توانست تهران را در سال 1299اشغال کند ؟

    5-     عاملان اصلی کودتا در ایران چه کسانی بودند ؟

    6-     انگلستان برای اجرای سیاست خود در خاور میانه چه کسانی را به قدرت رساند

    درس ششم

    رضاخان؛ تثبیت قدرت

    1- رضاخان در مدتی که وزیر جنگ بود چه اقداماتی انجام داد؟

    او در طول این مدت تسلطش را بر ارتش تثبیت کرد، ژاندارمری را از «وزارت داخله» (وزارت کشور) به «وزارت جنگ» انتقال داد و بر نفوذ خود افزود.

    2- همزمان با دوره ی نخست وزیری رضا خان ، چه تحولی در ترکیه به وقوع پیوست ؟ این واقعه چه تاثیری در ایران داشت ؟

    همزمان با نخست وزیری رضا خان در ایران ( در 11 آبان 1302) مصطفی کمال پاشا ( آتا تورک ) با حمایت دملت انگلستان ، در کشور عثمانی (ترکیه) به قدرت رسید . او نظام امپر اتوری عثمانی را لغو ، و اقدام به تاسیس نظام جمهوری کرد . در واقعه ، بهانه و وسیله ای برای تغییر نظام مشروطه در ایران شد .

    3- انتخابات دوره ی پنجم مجلس شورای ملی چگونه بر گزار شد و چه نتیجه ای داشت ؟

    رضا خان به سرعت برگزاری انتخابات دوره ی پنجم مجلس شورای ملی را اعلام کرد و با اعمال نفوذ و تقلب در انتخابات ، در پناه حمایت حزب ها و جریان های سیاسی طرفدار غرب توانست اکثریتی از نمایند گان موافق و طرفدار خود را روانه ی مجلس کند . با وجود این ، نمایندگان چون آیت الله مدرس ، مستو فی الممالک ، مشیر الدوله ، موتمن الممالک نیز که مورد توجه مردم بودند به مجلس راه یافتند .

    4- شرایط سیاسی، اقتصادی و اجتماعی مملکت ، چه نقشی در فراهم کردن زمینه برای به قدرت رسیدن رضا خان داشت ؟

    - نیاز به استقلال و امنیت که در نتیجه ی بروز جنگ جهانی اول و مداخلات بیگانگان در کشور ایجاد شده بود،بروز ناامنی های اجتماعی وفقراقتصادی، بی کفایتی احمد شاه و دولت مردان و سرپیچی حاکمان محلی از مرکز، حمایت انگلستان و احذاب سیاسی از رضاخان ازعواملی بود که رضاخان را به قدرت رسانید .

    5- نقش انگلستان و عوامل او در به قدرت رسیدن رضا شاه چه بود ؟

    دولت انگلستان که در معادله های سیاسی جدید خود ، خواهان افزایش قدرت رضا خان بود ، به منظور جانبداری از او ، دست از حمایت شیخ خزعل برداشت . در نتیجه شیخ خزعل ، تسلیم رضا خان شد. این واقعه که به قربانی سیخ خزعل انجامید ، در افکار عمومی ، تصویری قهرمانانه و حتی ضد انگلیسی ، از زضا خان ایجاد کرد

    نمونه سوال

    1-     بعد از سید ضیاء الدین چه کسی به نخست وزیری انتخاب شد ؟

    2-     چه کسانی در جریان به قدرت رسیدن رضا خان به دفاع از او پرداختند؟

    3-     رضا خان چگونه به نخست وزیری رسید ؟

    4-     علت مخالفت مدرس با جمهوری رضا خان چه بود ؟

    5-     رضا خان چگونه توانست مقدمات سلطنت خود را فراهم کند ؟

           6- عوامل به قدرت رسیدن رضاخان را بنویسید؟

           داخلی: نیاز به استقلال و امنیت که در نتیجه ی بروز جنگ جهانی اول و مداخلات بیگانگان در کشور ایجاد شده بود،بروز  ناامنی های اجتماعی وفقراقتصادی، بی کفایتی احمد شاه و دولت مردان و سرپیچی حاکمان محلی از مرکز، حمایت انگلستان و احذاب سیاسی از رضاخان.

    خارجی: سیاست استعماری انگلستان در خاورمیانه بویژه پس از کشف نفت در منطقه، جلوگیری از نفوذ دولت شوروی در خاورمیانه، تغییر سیاست دخالت غیر مستقیم در ایران، سیاست ایجاد حکومت مقتدر در عین حال وابسته به انگلستا

    درس هفتم

    ویژکی های حکومت رضا شاه

      1- رضا شاه پیش از رسیدن به سلطنت برای تظاهر به دینداری چه اعمالی انجام داد ؟

    در نخستین سال پیروزی کودتا ، در مراسم محرم و عزا داری امام حسین (ع) ، رضا شاه در حالی که گل بر پیشانی خود می مالید و کاه بر سر می ریخت ، به شعایر مذهبی تظاهر می کرد .

    علاوه بر این ، رضاخان در خرداد ماه 1302 به وزارت معارف دستور داد که بر مطالب مذهبی و شرعی چاپ شده در مطبو عات نظارت ، و از درج مطالب خلاف شرع ، جلو گیری به عمل آید . و نیز دستور تعطیلی مشروب فروشی ها و قمار خانه ها را صادر کرد . او در همان سال عا زم عراق شد و ضمن ملاقات با عده ای از علما و مراجع نجف ، خود را حامی اسلام کرد ، و قول داد که دومین اصل متمم قانون اساسی مبنی بر نظارت علما بر م صو به ها مجلس را به اجرا در آورد .

    2-- رضاشاه در دوران سلطنت خود در راستای محدود کردن نقش دین و شخصیت های دینی چه اقداماتی انجام داد؟

    1) جایگزین ساختن قانون های غربی به جای قوانین مذهبی.2) محدود کردن روحانیان و مراسم مذهبی.3) ممنوع کردن برگزاری مراسم سوگواری حضرت امام حسین(ع).4) و برپایی«کارناوال» های شادی و رژه ی دسته های موزیک نظامیان در روز عاشورا.5) تخریب مدارس و حوزه های علمیه.6) تغییر کلاه و لباس.7) برداشتن حجاب و رواج منکرات و کارهای خلاف شرع.

    3- رضا شاه در زمینه تغییر لباس و کلاه مردم چه اقداماتی انجام داد ؟

    در دی ماه سال 1307، قانون اجباری متحد الشکل کردن لبلس در ایران با قید دو فوریت ، به تصویب مجلس هفتم رسید . بر اساس این قانون ، همه مردم ایران ، اعم از شهری و روستایی و عشایرچادر نشین موظف به رعایت آن بودند . مجازات متخلفان ،جزای نقدی یا زندان بود .

    نمونه سوال؟

    1- اقدامات و اصلاحات رضا شاه را بنویسید؟

    1) ایجاد ارتش منظم.2) احداث راه آهن سراسری و شبکه راه ها.3) سرکوب عشایر و یکجانشینی ایلات.4) متحد شکل کردن لباس ها.5) کشف حجاب.6) تمدید قراردادنفت با انگلستان قرارداد 1933 میلادی.

    2-ویژگی های حکومت رضا شاه را بنویسید

    3- چرا اغاز حکومت پهلوی نقطه عطفی در تاریخ فرایند وابستگی ایران است ؟

    4- چرا حکومت رضا شاه حکومت فردی و استبدادی محسوب می شود ؟

    5- د و مورد از شاخصه های ملیت گرایی افراطی دوره رضا شاه را بنویسید ؟

    6- چرا ارتش رضا خان به هیچ وجه ارتش ملی و مقتدر نبوده ؟

    7- فرمان کشف حجاب ، چه عکس العمل در بین مردم و علما داشت 

    درس هشتم

    سقوط رضا شاه

    1- چرا خاک ایران مورد توجه کشورهای درگیر در جنگ جهانی دوم واقع شد؟

    ایران به سبب موقعیت حساس جغرافیایی اش مورد توجه دولت های درگیر قرار گرفت، بهترین راه برای حمایت متفقین از شوروی خاک ایران بود.احتمال دست یابی آلمانی ها به چاه های نفت ایران،که شریان حیاتی انگلستان بود، نگرانی این کشور را به طور فزاینده ای افزایش داد. انگلستان حضور نیروهای آلمان در ایران را بهانه قرار داد، و در تیر ماه سال 1320 از ایران خواست تا چهار پنجم آلمانی های مقیم کشور را اخراج کند. از سوی دیگر آلمان نیز اعلام کردکه به زودی از طریق قفقاز به ایران می رسد. دولت ایران این پیشنهاد را رد کرد،و سرگرم انجام مذاکره هایی با آلمان شد.

    2- در دوره سلطنت رضاشاه در زمینه شبکه راه ها و راه آهن چه اقداماتی شد ؟

    در ابتدای حکومت رضا شاه ، راه های زمینی کشور باز سازی و یا تکمیل شد . آگر چه هدف اصلی از این اقدام ، ایجاد زمینه ی مناسب  برای حرکت نیرو های نظامی به قصد سر کوب شورش های و مخالفت های احتمالی بود ، ولی موجب شد که حمل و نقل کالا ها در جاده ها سریع تر انجام شود . اقدام دیگری که در همان زمان ( 1306) آغاز شد ، احداث راه آهن بود . بسیاری از مورخان براین عقیده اند که رضا شاه ، راه آهن سراسری ایران را برای جلب رضایت انگلیسی ها و تامین مقاصد نظامی آنان احداث کرد .زیرا برای مثال ، ایجاد راه آهنی که بندر ترکمن را به بندر امام خمینی متصل می کرد ، در واقع هدفی جزایجاد راهی سهل و آسان برای انتقال نیرو های انگلیسی از جنوب به شمال کشور نبود.

    3- ایران براساس پیمان سعدآباد چه مناطقی را از دست داد؟

    بخشیدن ارتفاعات کوه«آرارات» به ترکیه، بخش هایی از شرق ایران به افغانستان، و چشم پوشی دولت ایران از حق حاکمیت خود بر«اروند رود» بود.

    1- دلایل سقوط رضاشاه را بنویسید؟

    1) وابستگی حکومت به بیگانگان از نظر اقتصادی و سیاسی.2) خودکامگی و حکومت فردی (دیکتاتوری).3) تخریب هویت ملی و مذهبی.4) گسترش نظامی گری(ارتش سالاری).5) اقدامات ضد دینی.6) جاه طلبی و ثروت اندوزی.7) سلب آزادی های مدنی و اعمال خشونت.

    2- دلیل اشغال ایران از سوی متفقین در شهریور 1320چه بود ؟

    3- در دوران حکومت رضا شاه برای ایجاد تحول در بخش کشاورزی چه اقداماتی صورت گرفت ؟

    4- چرا در دوره رضا شاه دامداری سنتی به سرعت تخریب شد ؟

    5- مشکل اصلی صنایع در زمان رض شاه چه بود ؟

    6- رضا شاه برای تثبیت حکومت خود چه کسانی را از بین برد  ؟

    درس نهم

    اشغال ایران توسط متفقین و آثار آن

    1- در اوایل سلطنت محمد رضا شاه چه احزابی در ایران تشکیل شد ؟

    1- حزب اراده ی ملی توسط سید ضیاء 2- حزب توده – توسط شوروی  3- فرقه دمکرات در آذربایجان  4- حزب دمکرات توسط قوام السلطنه  5- حزب تاریا توسط درباریان  6- حزب سو سیا لیسم ملی کارگران که به اختصار سومکا نام داشت .

    2- دولت شوروی برای به دست آوردن امتیاز نفت ، از چه راه هایی ایران را تحت فشار گذاشت ؟

    دولت شوروی برای تحمیل امتیاز نفت شمال با استفاده از اهرم هایی چون حزب توده و عوامل داخلی اش و همچنین قوای مسلح شوروی که به رغم پایان یافتن جنگ همچنان در خاک ایران حضور داشتند دولت و مجلس را تحت فشار گذاشتند .

    3- چرا دولت شوروی از تخلیه خاک ایران از نیروهای خود، خود داری می کرد؟

    این دولت از این اقدام اهداف جاه طلبانه ای را دنبال می کرد از جمله ایجاد حاشیه امنیتی و منطقه حائل از طریق تجزیه ی برخی از مناطق ایران(آذربایجان ایران و الحاق آن به آذربایجان شوروی) و دستیابی به امتیاز نفت شمال.

    4- محمد رضاشاه با تغییر قانون اساسی در پنجم اسفند 1327، چه اختیاراتی به دست آورد؟

    در قانون اساسی جدید قدرت انحلال دو مجلس، فرماندهی کل قوا، اعلان جنگ و صلح و نصب وزراء را به دست آورد.

    نمونه سوال

    1- یکی از مسائل جدی در زمان تغییر سلطنت دوره پهلوی چه بود؟

    2-مجلس سیزدهم چه اختیاراتی به (( آرتور میلسپو )) واگذار کرد ؟

    3- شوروی ها چه حزبی را در ایران تشکیل دادند ؟

    4- شوروی برای تحمیل امتیاز نفت شمال از چه اهرم هایی استفاده کرد ؟

    5- سیاست موازنه منفی که از سوی دکتر مصدق مطرح شد چه بود ؟

    6- چرا فرقه دمکرات کردستان فاقد پشتوانه مردمی بود ؟

    7- سر انجام چگونه قوای شوروی خاک ایران را تخلیه کردند ؟

    8- عکس العمل مردم در زمان به رسمیت شناختن رژیم اشغا لگر قدس از سوی دولت ایران چه بود

    درس دهم

    آغازنهضت ملی شدن صنعت نفت

    1- رزم آرا در مقابل ملی شدن صنعت نفت چه رفتاری در پیش گرفت؟

    رزم آرا برای جلوگیری از ملی شدن صنعت نفت ایران به طور محرمانه وارد مذاکره با انگلستان شد و پیشنهاد جدیدی به جای قرارداد الحاقی که متضمن منافی انگلستان بود، ارایه کرد. علاوه بر این او با تحقیر روحیه ملی اعلام کرد که ایرانیان حتی قادربه اداره ی یک کارخانه سیمان نیستند و ملی کردن صنعت نفت را بزر گترین خیانت بر شمرد .

    2- مصدق در دوراه اول نخست وزیری خود چه اقداماتی انجام داد و عکس العمل دولت انگلستان در مقابل اقدامات او چه بود ؟

    در این دوره دولت با تقویت وحدت ملی ، مبارزه های ملی شدن صنعت نفت را پی گرفت ؛ و هیات خلع ید از شرکت نفت ، اقدام های خود را در مورد انتقال شرکت را آغاز کرد .

    دولت انگلستان ضمن شکایت به  دیوان دادگستری بین المللی لاهه ، تهدید کرد که چهار هزار چتر باز و رزمناوهای خود را به مرز های آبی خواهد فرستاد . اما در نقطه مقابل آیت الله کاشانی اظهار داشت که اعلام جهاد خواهد نمود.

    3- حسین علاء در دوره نخست وزیری خود چه اقداماتی انجام داد ؟

    او برای آرام کردن بحران و مناقشات نفتی در خوزستان و متعا قبا در سایر مناطق نفت خیز جنوب حکو مت نظامی برقرار کرد . حسین علاء برای الغای قانون ملی شدن نفت تلاش زیادی کرد اما در برابر اراده ی مردم موفق نشد و سر انجام به علت ناتوانی در حل بحران نفت استعفا ء کرد.

    1-     در سال 1328چه قرار داد نفتی یبن ایران و انگلیس بسته شد ؟

    2-     جبهه ملی به رهبری چه کسی تاسیس شد و چه اهدافی داشت ؟

    3-     رزم آرا توسط چه گروهی ترور شد ؟

    4-     نفت ایران در چه تاریخی ملی شد ؟

    5-     دکتر مصدق با چه شرایطی نخست وزیری را پذیرفت ؟

    6-     با اقدام های دولت ایران در خلع ید از شرکت نفت ایران و انگلیس ، آنها چه اقداماتی انجام دادند

    7-     سرانجام پرونده ی شکایت دولت انگلستان علیه ایران در مورد ملی کردن صنعت نفت چه بود

    با شکایت دولت انگلستان از ایران به شورای امنیت سازمان ملل متحد، دکتر مصدق، برای پاسخ گویی در مورد ملی کردن صنعت نفت و اخراج انگلیسی ها به نیویورک رفت. در این جلسه دکتر مصدق، اسنادی از دخالت دولت انگلستان برای اعضای قرائت کرد. در همین زمان دولت آمریکا طرح جدیدی درباره ی کشمکش ایران و انگلیس ارایه داد. شورای امنیت نیز، به مسکوت ماندن شکایت انگلیس رأی داد. در نتیجه رأی شورا به نفع ایران تمام ش

    درس یازدهم

    زمینه های کودتای 28مرداد

    1- چه عواملی موجب شد که مصدق در دوره دوم نخست وزیری از حمایت مردم محروم بماند ؟

     ضعف ساختاری و بی کفایتی برخی از اعضای کابینه دولت ، رقابت و قدرت طلبی ها ، روند جدایی و بروز شکاف و تشتت سیاسی مانع از آن شد که بار دیگر مردم همچون واقعه ی 30 تیر در صحنه ی مبارزه حاضر شوند .

    2- انکلستان از چه راه هایی همکاری آمریکا برای انجام کودتا در ایران را جلب کرد ؟

    انگلیس ها به شرگت های نفتی آمریکا یی اجازه ی ورود به امور نفتی ایران را دادند . زیرا آن ها نیاز شدید به همکاری آمریکا در اجرای طرح کودتا داشتند . انگلستان برای این کار توانست از بهانه حزب توده به عنوان وسیله ای برای جلب توجه افکار عمو می امریکا سود ببرد .

    3- - انگلستان از چه راه هایی به تضعیف دولت مصدق پرداخت؟

    از جمله این اقدامات تحریم نفت ایران و تهدید کشورهای خریدار نفت ایران به تعقیب قضائی و مجازات بود.

    4- موضع حزب توده نسبت به دولت مصدق چه بود و عملکرد آن حزب در کودتای 28 مرداد چگونه بود ؟

    حزب توده به دلیل وابستگی اش ، از منافع شوروی حمایت می کرد . حزب توده رفتاری خصمانه ی خود را با دکتر مصدق هیچ کاه تغییر نداد . در کودتای 28 مرداد نیرو هایش را از خیا بان ها فرا خواند و در برابر کودتا هیچ واکنشی به جز پایین کشیدن مجسمه های شاه و شعار الغای سلطنت و استقرار جمهوری دمو کراتیک که به بهره برداری کودتا چیان در جنگ روانی منجر شد انجام نداد .

    5- در دوره نخست وزیری مصدق ، عناصر فعال در بار چه کسانی بودند و چگونه به تضعیف دولت مصدق پرداختند ؟

    اشرف پهلوی خواهر شاه ، مادر شاه ( تاج الملوک ) امیر اسد الله علم و شاپور ریپورتر از عناصر فعال در در بار به شمار می رفتند . آن ها در ارتباط با سفارت انگلستان به دسیه چینی و تو طئه برای تضعیف دولت مصدق پرداختند

    1- علت استعفای دکتر مصدق در تیر ماه 1331چه بود ؟

    2- ایت ا... کاشانی چگونه توانست دولت قوام السلطنه را بر کنار کند ؟

    3- قیام 30 تیر سال 1331 را تو ضیح دهید ؟

    4- - چرا دولت آمریکا از ملی شدن صنعت نفت حمایت می کرد؟

    دولت ترمن در چار چوب رقابت های نفتی با انگلستان در خاور میانه و سهم خواهی اش از نفت ایران ، از قانون ملی شدن نفت پشتیبانی کرد ، زیرا این اقدام به انحصاری شزکت نفت ایران انگلیس پایان می داد . حمایت آمریکا از ایران در این دوران که در جنگ سرد با شوروی به سر می برد که ایران به هر قیمتی  متحد غری باقی بماند . علاوه بر این آمریکا خواهان حفظ ثبات بازار نفت در جهان برای جلو گیری ار بحران اقتصادی در کشورش بود

    5- عوامل شکل کیری کودتای 28 مرداد را نام ببرید ؟

    6- نقش شاه و در بار در نهضت ملی شدن نفت چه بود ؟

    منبع مطلب : h131581346.blogfa.com

    مدیر محترم سایت h131581346.blogfa.com لطفا اعلامیه بالای سایت را مطالعه کنید.

    تاریخ معاصر

    تاریخ معاصر ایران

    درس اول

    1- چه عواملی زمینه های نهضت مشروطه را فراهم کرد؟

    1) از دست رفتن سرزمین هایی از چهار سو.2)نفوذ و غلبه ی استعمار.3) استبداد دستگاه حاکم.4) مخالفت های مردم و علما.5) ورود اندیشه های جدید.6)آثار روشنفکران.

    2-اندیشه های سیاسی اسلام چه نقشی در پیدایش زمینه مشروطه خواهی داشت ؟

    توجه مردم مسلمان ایران به آموره های دین اسلام نظیر امر به معروف و نهی از منکر ، عدالت خواهی و لزوم دفع ظلم که در آیات قران کریم و سیره ی معصو مین به آن پرداخت شده است ، موجب احساس تکلیف در وجود آنان می گردید .

    3- فعا لیت عا لمان دینی در دوره سلطنت ناصرالدین شاه چه تحولی پیدا کرد؟

    موجب برقراری ارتباط منظم میان مردم و روحانیون گردید ، و در نتیجه زمینه برای پیدایش حرکتی فکری به رهبری علمای دینی فراهم شد .

    4- فعالیت سیاسی رهبران دینی در دوره قاجار ، چه دستا وردهایی داشت ؟

    پیروزی در نهضت تنباکو بود که علاوه بر لغو قرار داد توتون و تنباکو ؛ ظهور قدرت و رهبری روحانیون شیعه درصحنه سیاسی کشور ؛ آشکار شدن آسیب پذیری استبداد داخلی و استعمار خارجی در برا بر اراده ی مردم و ایجاد خود باوری در مردم و روحانیون برای ایجاد تحو لات بنیادین در کشور از دیگر دستاوردها ی آن بود.

    5- در دوره قاجار اندیشه های سیاسی جدید از چه طریقی به ایران راه یافت؟

    زمینه های ورود این تفکر به کشور به شکل های مختلف نظیر اعزام دانشجو به خارج،سفرهای درباریان و سیاستمداران به خارج،و مهاجرت برخی از ایرانیان به کشورهای مختلف فراهم شد.

    6- در آثار روشنفکران ایرانی دوره قاجار  ، به چه مسائلی توجه شده است ؟

    در این آثار بیشر به اوضاع نابسامان کشور و مقایسه ی تمدن غرب با حکومت قاجار پرداخته شده است .

    نمونه سوال

    1 – بنیانگذار سلسله قاجار چه کسی بود و چه ویژگی هایی داشت و سرانجامش چه شد ؟

    2 – بعد از آقا محمد خان قاچار چه کسی بقدرت رسید و دوران پادشاهی او چه ویژگی هایی داشت ؟

    3 – ولیعهد فتحعلی شاه قاجار چه کسی بود و چه ویژگی هایی داشت و سرانجامش چه شد ؟

    4 – اقدام ناشایست محمد شاه قاجار در دوران سلطنت چه بود ؟

    5 – دوران سلطنت ناصرالدین شاه قاجار ، با چند موضوع شناخته می شود ؟ توضیح دهید .

    6 – از اقدامات امیرکبیر ، 4 مورد را نام ببرید .

    7 – کدام سرزمین ها توسط روسها و انگلیس ها از ایران جدا شد ؟

    8 – علل توجه استعمارگران به ایران و زمینه های نفوذ آنان و نتیجه آن را بیان کنید .

    9 – وام های دریافتی شاهان قاجار چه نتایجی به دنبال داشت ؟

    10 – حق کاپیتولاسیون طی کدام عهدنامه اعمال شد ؟

    11 – در مورد استبداد شاهان قاجار چه می دانید ؟

    12 – فروش حکومت ایالات چه نارضایتی هایی را در میان مردم بدنبال داشت ؟

    13 – چگونگی پیدایش حرکت فکری به رهبری عالمان دینی و مهم ترین پیامد آنرا بنویسید .

    14 – دستاوردهای نهضت تنباکو و رهبری علما در این نهضت را بیان کنید .

    15 – نهضت مشروطه از چه زمانی و به رهبری کدام علمای دینی آغاز شد ؟

    16 – اساس نهضت مشروطه و مهمترین هدف آن چه بود ؟

    17 – همزمان با سلسله قاجار کدام کشورهای جهان از حکومت مشروطه برخوردار بودند ؟

    18 – تفکر مشروطه خواهی چگونه به ایران راه یافت و به چه شکل در میان مردم گسترش یافت ؟

    19 – آنچه در مورد روز نامه های عصر قاجار و نقش آنها در بیداری مردم می دانید را شرح دهید .

    20 – آثار روشنفکران به چند شکل منتشر می شد ؟

    21 – دو مورد از سفرنامه های عصر قاجار را به همراه نقش آنها در پیدایش اندیشه های نوین بنویسید .

    22 – آثار و کتب کدام نویسندگان در پیدایش مشروطه خواهی موثر بود ؟ توضیح دهید

    23- امیر کبیر در دوره ی صدارت خود چه اصلاحات و اقداماتی انجام داد؟

    1) الغای لقب های دراز و بی معنی و اکتفا به کلمه ی جناب حتی نسبت به مقام صدارت.2) منع رشوه خواری و بر قراری حقوق ثابت برای مأموران دولت.3)ترجمه ی کتاب ونشر روزنامه.4)تقویت ارتش ملی کشور.چه قبل از صدارت وچه در زمان کوتاه صدارت برای حفظ تمامیت ارضی و مبارزه با دخالت بیگانگان تلاش زیادی کرد

    24- بنیان گذار سلسله قاجاریه چه کسی بود ؟

    25- جنگ های ایران وروسیه در زمان کدام پادشاه روی داد ؟

    26- صدر اعظم معرو ف محمد شاه و ناصرالدین شاه را نام ببرید ؟

    27- چه مناطقی از ایران در دوره قاجاریه به روسیه واگذار شد ؟

    28- سر زمین های جدا شده از ایران توسط انگلستان را نام ببرید ؟

    29- اعمال حق کا پیتو لاسیون طبق کدام عهد نامه بود ؟

    توضیح :( به موجب این حق ، هر گاه اتباع روسی مقیم ایران مرتکب جرمی می شدند ، دادگاه های ایران حق ددخالت نداشتند ، و مرجع های قضایی دولت روسیه می بایست به آن جرم رسیدگی می کردند)

    30- روزنامه های دوره قاجاریه به چند دسته تقسیم می شدند ؟

    31- روز نامه های داخلی ( دولتی ) رانام ببرید ؟

    32- روزنامه های داخلی ( غیر دولتی ) را نام ببرید ؟

    11- روز نامه های خارجی ( روزنامه هایی که در خارج چاپ می شدند) را نام ببرید ؟

    33- اولین روزنامه ایران چه نام داشت و توسط چه کسی انتشار می یافت ؟

    34- دو نمونه از سفر نامه های دوره قاجاریه را نام ببرید ؟

    35- چهار نمونه از آثار ( نوشته های ) که در پیدایش مشرو طه خواهی موثر بودند ، نام ببرید

    درس دوم

    آغاز حرکت مردم علیه استبداد

    و پیروزی نهضت مشروطه

    1- پیش از جریان مهاجرت صغری حوادثی موجب اعتراض مردم شد،آن حوادث کدامند؟

    1) ماجرای نوزبلژیکی.2) چوب خوردن علمای کرمان.3) مسأله ی عسکر گاریچی.4) موضوع ساختمان بانک استقراضی روس و ظلم و جور حاکمان ایالت ها.

    2- چرا بازرگانان ایرانی به عملکرد نوز اعتراض کردند؟

    زیرا او علاوه بر عوارض گمرکی، مبالغ اضافی غیر قانونی نیز از بازرگانان دریافت می کرد و برای جلب نظر درباریان آن را به جیب آنان می ریخت.

    3- مهاجران در مهاجرت صغری چه خواسته هایی داشتند؟

    1) ایجاد عدالت خانه در همه ی شهرها برای رسیدگی به شکایت های مردم و برقراری عدالت در جامعه.2) عمل به قانون اسلامی به طور دقیق و به دور از ملاحظه های شخصی.

    4- منظور از سنت بست نشینی چیست و سفارت انگلستان در نهضت مشروطیت چگونه از این سنت به سود آن کشور استفاده کرد ؟

    سنت بست نشینی و تحصن که از دیر گاه در ایران معمول بود ؛ در مساجد و زیارتگاه ها صورت می گرفت ؛و همواره مورد احترام مردم قرار داشت و با باور های دینی آن ها سازگار بود . دولت انگلستان از این سنت استفاده کرد ، عده ای از عاملان شناخته شده ی خود را در جرگه آزادی خواهان وارد ساخت و مردم را به تحصن در سفارت خانه خود تشویق کرد .

    5- در هنگام مهاجرت کبری چه خواسته هایی مطرح شد؟

    1)برکناری عین الدوله از صدارت.2) فراهم کردن زمینه برای بازگشت مهاجران به تهران.3) ایجاد عدالتخانه.4) تشکیل دارالشورا (مجلس نمایندگان).

    6- مظفرالدین شاه در راستای خواسته های مشروطه خواهان چه اقداماتی انجام داد؟

    مظفرالدین شاه اعلام کرد که به خواسته های مردم عمل خواهد کرد، او عین الدوله را عزل کرد و فرمان تشکیل مجلس شورای ملی را در 14مرداد 1285ش.صادر کرد.

    1 – فعالیت عالمان دینی در دوره سلطنت ناصرالدین شاه چه تحولی پیدا کرد ؟

    2 – اعتراضات مردم در زمان ناصرالدین به کجا انجامید ؟

    3 – مظفرالدین شاه چگونه پادشاهی بود ؟

    4 – علل اعتراضات مردم در زمان مظفرالدین شاه را بیان کنید .

    5 – آغاز اعتراضات مردم و علما علیه مظفرالدین شاه از چه ماهی بود ؟ چرا ؟

    6 – ماجرای نوز چگونه منجر به آغاز جنبش مردم شد ؟

    7 – رهبری جنبش مردم در ماجرای نوز با چه کسی بود ؟ چه کسی با او متحد شد ؟ چرا ؟

    8 – انجمن های مخفی و بازرگانان چگونه به اعتراض برخاستند ؟ نتیجه آن چه شد ؟

    9 – ماجرای توهین به علمای کرمان چه بود ؟ چه واکنشی در میان مردم داشت ؟

    10 – در قم و خراسان ، اعتراضات چگونه گسترش یافت ؟

    11 – ماجرای بانک استقراضی چه بود ؟ چه شد ؟

    12 – در رمضان سال 1284 واعظان چگونه احساسات مردم را بر می انگیختند ؟

    13 – ماجرای گران شدن قند و به چوب فلک بستن بازرگانان چه بود و به کجا رسید ؟

    14 – مهاجرت صغری به چه دلیل و به پیشنهاد چه کسی انجام شد ؟

    15 – مهاجرت صغری چگونه پایان یافت ؟

    16 – مهمترنی خواسته های مهاجران صغری چه بود ؟

    17 – پس از بازگشت مهاجران صغری چه جریاناتی پیش آمد و به چه حادثه ای انجامید ؟

    18 – چه جریاناتی منجر به مهاجرت کبری گردید ؟

    19 – علت اصلی تحصن ( بست نشینی ) مردم در باغ سفارت انگلیس چه بود ؟

    20 – مهمترین خواسته های مهاجران کبری را بنویسید .

    21 – پیروزی مشروطیت ، آغاز به کار مجلس و تدوین قانون اساسی را توضیح دهید نمونه سوال

    22- مظفر الدین شاه چه کسی را به عنوان صدر اعظم انتخاب کرد ؟

    23- علت حمایت انگلستان از مشروطه خواهان را بنویسید؟

    24- مهاجران در مهاجرت صغری خواسته های خود را چگونه به گوش شاه رساندند ؟

    25-  رهبری مردم در ماجرای بانک را چه کسانی بر عهده داشتند ؟

    26- در مها جرت کبری رهبران مردم در اعتراض به اقدامات دولت به کجا مهاجرت کردند

    درس سوم

    مشروطه در دوره ی محمد علی شاه

    1-- محمد علی شاه پیش از به توپ بستن مجلس در دو مقطع نسبت به مجلس و نظام مشروطه بی اعتنایی کرد،آن دو را نام ببرید؟

    او از اشراف و نمایندگان دولت های خارجی برای شرکت در مراسم تاج گذاری دعوت به عمل آورد اما نمایندگان مجلس شورای ملی را دعوت نکرد،این اولین بی اعتنایی محمد علی شاه به مجلس بود.و دومین بی اعتنایی او خودداری از امضای متمم قانون اساسی.

    2- اصل دوم متمم قانون اساسی چه بود؟ توضیح دهید.

    در هر دوره از مجلس، هیأتی پنج نفره از مجتهدان و فقیهان اسلام که به اقتضاهای زمان آشنا بودند به عنوان عضو در مجلس شورای ملی شرکت می کردند، تا بر قانون هایی که تدوین و تصویب می شد، نظارت کنند که خلاف قواعد اسلامی و دستورهای شرع نباشد.

    3- دولت روسیه به چه دلایلی با انقلاب مشروطه ایران مخالفت می کرد؟

    1) جلوگیری از نفوذ انگلیس که در لباس مشروطه خواهی از مشروطه طلبان حمایت می کرد.2)کمک به محمد علی شاه که طرفدار روس بود.3) پیشگیری از قیام ملت های منطقه ی قفقاز برای گرفتن آزادی تحت تأثیر پیروزی مشروطه خواهان در ایران.

    4- روسیه و انگلستان بر اساس قرارداد 1907م ایران را چگونه میان خود تقسیم کردند؟

    ایران را به سه منطقه تقسیم کردند: منطقه ی شمال، از خط فرضی بین قصر شیرین،اصفهان،یزد،خواف و مرز افغانستان، حوزه ی روسیه شناخته شد.منطقه جنوب، از خط فرضی بین بندرعباس،کرمان،بیرجند،زابل و سر حدهای افغانستان، که دارای ارزش حیاتی برای دفاع از هند بود، قلمرو نفوذ انگلستان مقرر گردید.قسمت سوم که شامل کویرها و بیابان های بی آب و علف بود، منطقه ی بی طرف و متعلق به ایران شناخته شد.

    5-نمایندگان اولین دوره ی مجلس شورای ملی در قبال سیاست های استعماری روس و انگلیس چه تصمیماتی گرفت ؟

    به اتفاق آرا قرار داد 1907را رد کردند ؛ دریافت وام از دولت های خارجی را قبول نکردند ، نوز بلژیکی را از ایران اخراج کردند ،برای رفع مشکل مالی بانک ملی را تاسیس کردند.

    نمونه سوال

    1 – محمد علی شاه که بود ؟ چرا نمایندگان مجلس را در مراسم تاجگذاری دعوت نکرد ؟

    2 – کشمکش میان محمد علی شاه با مجلس به کجا انجامید ؟

    3 – چرا تدوین متمم قانون اساسی لازم بود ؟

    4 – اصل دوم متمم قانون اساسی چه بود ؟ با همت و تلاش چه کسی تصویب شد ؟

    5 – در فاصله تدوین متمم قانون اساسی به چند دلیل اوضاع آشفته بود ؟

    6 – چرا آیت الله شیخ فضل الله نوری از صف مشروطه خواهان خارج شد ؟

    7 – دومین بی اعتنایی محمد علی شاه به نظام مشروطه را در جریان امضاء متمم قانون اساسی توضیح دهید .

    8 – محمد علی شاه در راستای خواسته های مشروطه خواهان چه اقداماتی انجام داد ؟

    9 – هدف محمد علی شاه از انتخاب امین السلطان به صدارت چه بود ؟

    10 – پس از ترور امین السلطان ، محمد علی شاه به چه بهانه ای مجلس را به توپ بست ؟

    11 – به دنبال تعطیلی مجلس چه کسانی به فرمان شاه دستگیر ، تبعید یا اعدام شدند ؟

    12 – روسها به چند دلیل با مشروطیت مخالف بودند ؟

    13 – دلایل انگلیس ها در حمایت از مشروطیت چه بود ؟

    14 – روس و انگلیس به چه دلیل اختلافات خود را کنار گذاشته و قرارداد 1907 را امضاء کردند ؟

    15 – طبق قرارداد 1907 ایران چگونه تقسیم شد ؟ هدف چه بود ؟

    16 – واکنش مردم و مجلس به قرارداد 1907 چه بود ؟

    17 – اخراج نوز و تاسیس بانک ملی چرا زنگ خطری برای دولت های استعماری بود ؟ چه کردند ؟

    18 – آزادی خواهان غرب گرا چه واکنشی به تعطیلی مجلس و استبداد شاه نشان دادند ؟

    19 – مقاومت مردم تبریز در برابر استبداد محمد علی شاه و حمایت علما از آنان را توضیح دهید .

    20 – بدنبال مردم تبریز چه قیام های دیگری علیه محمد علی شاه شروع شد و سرانجام آن چه شد ؟

    21- علت حمایت انگلستان از مشروطه خواهان را بنویسید؟

    22- قانونی که در زمان مظفر الدین شاه تنظیم شده بود چه ضعف هایی داشت ؟

    23- محمد علی شاه برای مبارزه با مشروطه خواهان چه کسی را به صدر اعظمی انتخاب کرد ؟

    24- به دستور محمد علی شاه چه کسانی به اعدام محکوم شدند ؟

    25- رهبر مشروطه خواهان در تبریز چه کسانی بودند ؟

    درس چهارم

    دوره دوم مشروطه (1293-1288ه. ش )

    1- احمد شاه چگونه به سلطنت رسید؟

    پس از فتح تهران مجلسی فوق العاده مرکب از سران و رؤسای مجاهدان، شاهزادگان، اعیان و وکلای سابق مجلس شورای ملی، تشکیل گردیدو با اتفاق آرا، محمد علی شاه از سلطنت خلع و پسر دوازده ساله او، احمد میرزای ولیعهد را به مقام سلطنت برگزید.تا رسیدن احمد شاه به سن قانونی نیز شاهزاده عضدالملک بزرگ خاندان قاجار به عنوان«نایب السلطنه» انتخاب شد.

    2- سه نمونه از دخالت های روس و انگلیس در امور داخلی ایران را بنویسید ؟

    1- در سال (1907/م- 1285/ش) در این سال ایران را به سه قسمت تقسیم کردند .

    2- در سال (1912/م – 1291/ش ) در این سال روسیه شمال کشور و انگلیس جنوب کشوررا اشغال کرد .

    3- در سال (1915/م -1294/ ش) در این سال روس و انگلیس کشور ایران را به دو قسمت بین خود تقسیم کردند .

    3- دولت روسیه دراخطاری که در سال 1290ش به ایران داد چه درخواست هایی مطرح کرد؟

    1) اقدام های مورگان شوستر متوقف و او از ایران اخراج شود.

    2) بدون موافقت روس و انگلیس از استخدام اتباع خارجی در ایران خودداری شود

    3) هزینه لشکرکشی قوای روسیه به ایران را دولت ایران پرداخت کند

    4- چرا نیرو های بیگانه در جنگ جهانی اول علیرغم اعلام سیاست بی طرف ایران ، کشور ما را اشغال کردند ؟

    زیرا ایران دارای مو قعیت ممتاز استراتژیکی برای کشور های در گیر در جنگ بود

    5- پیامد قرار داد 1915 چه بود ؟

    طبق این قرار داد دو منطقه نفوذ در عهد نامه ی 1907 به منطقه اشغالی تبدیل شد . بنا بر این انگلیس بر منطقه ای که بر اساس قرار داد 1907 منطقه بی طرف شناخته می شد دست یافت و روسیه نیز به تصرف قسطنطنیه پرداخت .

    نمونه سوال

    1- دوره دوم مشروطه با چه حادثه ای آغاز شد؟ دو ویژگی خاص آن دوره کدامند؟

    2- پس از فتح تهران چه مجلسی تشکیل شد؟ چه تصمیماتی گرفت؟

    3- بدنبال تشکیل دولت جدید ( پس از فتح تهران) اعتراض مشروطه خواهان تبریز به چه دلیل بود؟

    4- مردم از مشروطه خواهان جدید چه انظاراتی داشتند و آنها چه کردند؟

    5- تنها کسی که مشروطه خواهان جدید اعدام کردند چه کسی بود.

    6- پیشنهاداتی که به شهید شیخ فضل الله نوری شد چه بود پاسخ ایشان چه بود؟

    7- چگونه و طی چه دادگاهی شیخ فضل ا.. نوری اعدام   شد؟

    8- نظر مورخان در مورد شهادت شیخ فضل ا.. نوری چیست؟

    10- جو وحشت و ترور پس از درگیریهای سیاسی چگونه بر جامعه حاکم شد؟

    11- اقدامات اصلاحی دولت و مجلس در سال 1288 هـ. ش در زمینه های اقتصادی، اداری و مالی چگونه با مخالفت روس و انگلیس ناکام ماند؟

    12- شوستر به چه دلیل استخدام شد و اقداماتش چگونه خشم روس و انگلیس را برانگیخت؟

    13- اخطار روسیه و درخواستهای آنها در مورد شوستر و استخدام اتباع خارجی در ایران چه بود؟

    14- عکس العمل مجلس، دولت، مردم و علما در برابر تهدید و اخطار روسها و اشغال ایران چه بود؟

    15- روسها پس از اتمام مهلت در سال 1291 هـ.ش چه مناطقی را تصرف کردند.

    16- بهانه انگلیس ها برای تصرف جنوب ایران در سال 1291 هـ. ش بر طبق قرار داد 1907 چه بود؟

    17- آغاز کار مجلس سوم و تاجگذاری احمد شاه را بنویسید؟

    18- در جریان جنگ جهانی اول، ایران چگونه اعلام بی طرفی کرد؟ چرا در این کار موفق نشد؟

    19- از سال 1294 هـ.ش انگلیسها با جلب رضایت روسها، چه کسی را به نخست وزیری احمد شاه رساندند؟

    20- براساس قرار داد 1915 م. روس و انگلیس چه توافقی کردند؟

    21- علت خروج روس ها در سال 1296 هـ.ش (1917 م) از ایران چه بود و خروج آنها چه سودی برای انگلیس داشت

    22- دو ویژگی مهم دوره دوم مشروطه را بنویسید ؟

    23- یکی از فجیع ترین اعمال مشرو طه حواهان چه بود ؟

    24- روسها پس از لشگر کشی به مشهد به چه اقداماتی دست زدند ؟

    25- جنگ جهانی اول چگونه آغاز شد ؟

    26- چرا روسیه و انگلیس قرار داد 1915را ا مضاء کردند ؟

    27- چرا روسیه سربازان خود را در سال 1917از ایران خارج کرد

    درس پنجم

    کودتای 1299

    1- دولت انگلستان پس از جنگ جهانی اول چه سیاست هایی در منطقه خاور میانه دنبال می کرد ؟

    با وقوع انقلاب سوسیالیستی روسیه و تخلیه شمال ایران ، انگلیسی ها که در صحنه سیاسی ایران بی رقیب ماندند ، سیاست خارجی خود را با توجه به تحولات سیاسی جهان پس از جنگ جهانی اول تغییر دادند . تسلط بر منطقه ی حساس خاور میانه ، اهمیت نفت، که در جنگ جهانی اول مشخص شده بود ، و ایجاد کمر بند آهنین در برابر نفوذ شوروی ، از جمله سیاست های جدید خاورمیانه ای دولت انگلستان بود .

    2- ماهیت قرارداد 1919 ایران و انگلیس چه بود؟

    در بهمن ماه 1299 با حضور آیرون ساید میان دو عامل کودتا، ملاقاتی در قزوین صورت گرفت. در این دیدار رضاخان پذیرفت که پس از فتح تهران توسط نیروهای قزاق مقام نخست وزیری به سیدضیاءالدین طباطبایی سپرده شود.

    3- چه عواملی انگلستان را به سوی مداخله ی غیر مستقیم در ایران سوق داد ؟

    1- شکست انگلستان در اجرای قرارداد 1919/م  2- نفرت تاریخی مردم مسلمان ایران از نظام استعماری انگلستان

    4- پس  از پایان جنگ جهانی اول در ترکیب نیرو های نظامی انگلیس و روس در ایران چه تغییراتی ایجاد شد ؟

    در سال 1296/ ش. انگلستان در صدد بر آمد که فرماندهی نیروهای قزاق و قوای نظامی ایران را که تا آن زمان به عهده ی روس ها بود ، در اختیار خود بگیرد . بنا بر این با نقشه ای از پیش طراحی شده ، توانست فرماندهی روسی  قوای قزاق را بر کنار کند ، و اداره ی نیروی نظامی ایران را به ژنرال آیرون ساید و افسران انگلیسی واگذار کند .

    5سید ضیاء الدین طباطبایی پس از کودتای سوم اسفند (1299/ش) به چه اقداماتی دست زد ؟

    به دستور سید ضیاء بسیاری از شخصیت های سیاسی ، از جمله آیت الله مدرس ، که از مخالفان سیاست های انگلستان در ایران بود ، دستگیر و روانه زندان شدند . سید ضیاء چند روز پس از کودتا به حضمر احمد شاه رفت و رسما کابینه خود را تشکیل داد. قرارداد 1919/م. را که به همت افرادی چون آیت الله مدرس عملا متروک مانده بود لغو کرد .

    6- کابینه ی سیاه (کابینه ی سید ضیاءالدین طباطبایی) با چه مشکلاتی مواجه بود؟

    ظاهر سازی های سیدضیاء و تندروی های او، موجی از خلافت را علیه وی برانگیخت. از سوی دیگر خود سری های رضاخان سردار سپه در اختصاص در آمد شهرداری و اداره های مالیه به نفع قزاق های زیر فرمانش بر مشکلات دولت می افزود.

    1- سیاست جدید خاورمیا نه ای  انگلیس پس از خروج روسها از ایران را بنویسید ؟

    2- قرار داد 1919 م را چه کسی و چگونه با انگلیسیها منعقد ساخت و مفاد آن را بنویسید ؟

    3- واکنش ها نسبت به قرار داد 1919 چکونه بود ، و چگونه این قرار داد متوقف شد ؟

    4- سیاست مداخله غیر مستقیم ( طرح کودتای 1299 ه – ش ) را به چه دلیل انگلیس در ایران اجرا کرد ؟

    5- عاملان داخلی کودتا 1299 ه- ش چگونه انتخاب شدند ؟

    6- در چه شرایطی انگلیسی ها ژنرال آیرون ساید را به فرماندهی نیرو هایشان در ایران بر گزیدند ؟

    7- اداره نیروهای نظامی ایران از چه زمانی به انگلسی ها ( آیرون ساید ) واگذار شد ؟

    8- ملاقات میان عاملان کودتا ی 1299 ه- ش در کجا صورت گرفت و چه توافقاتی حاصل شد ؟

    9- کودتای 1299 ه- ش چگونه اجرا شد ؟

    10- یکی از عاملان اصلی کودتا ی 1299 ه – ش را نام ببرید و باور او چه بود ؟

    11- سیاست کمر بند آ هنین چرچیل در خاور میانه چکونه اجرا شد ؟

    12- علاوه بر چرچیل چه افراد یا سازمان هایی در کودتای اسفند 1299 ه- ش نقش اصلی را داشتند ؟

    13- حکومت کودتا ( سید ضیاء الدین ) چه دستوراتی صادر کرد و کابینه را چه کسی تشکیل داد  ؟

    14- مهمترین اقدام سید ضیاء الدین در مقام وزارت چه بود ؟ چرا

    15- چه عواملی باعث شد تا سید ضیاء الدین وزارت جنگ را به رضا خان واگذار کند ؟

    16- در جریان اختلاف سید ضیاء و رضا خان انگلیس حامی کدامیک بود ؟

    17- کابینه سیاه ( سید ضیاء الدین ) چگونه سقوط کرد و چه کسی به جای او به نخست وزیری رسید ؟

    18- جنبش های ضد استعماری به رهبری چه کسانی در ایران شکل کرفت ؟

    19- جرا سیاست انگلستان به سوی ایجاد حکومت مرکزی مقتدر متمایل شد ؟

    20   -دو چهره سیا سی ونظامی که انگلیسی ها برای انجام تغییر حکومت مناسب تشخیص دادند چه کسانی بودند

    21- رضاخان چگونه توانست تهران را در سال 1299اشغال کند ؟

    22-عاملان اصلی کودتا در ایران چه کسانی بودند ؟

    23-انگلستان برای اجرای سیاست خود در خاور میانه چه کسانی را به قدرت رساند

    درس ششم

    رضاخان؛ تثبیت قدرت

    1- رضاخان در مدتی که وزیر جنگ بود چه اقداماتی انجام داد؟

    او در طول این مدت تسلطش را بر ارتش تثبیت کرد، ژاندارمری را از «وزارت داخله» (وزارت کشور) به «وزارت جنگ» انتقال داد و بر نفوذ خود افزود.

    2- همزمان با دوره ی نخست وزیری رضا خان ، چه تحولی در ترکیه به وقوع پیوست ؟ این واقعه چه تاثیری در ایران داشت ؟

    همزمان با نخست وزیری رضا خان در ایران ( در 11 آبان 1302) مصطفی کمال پاشا ( آتا تورک ) با حمایت دملت انگلستان ، در کشور عثمانی (ترکیه) به قدرت رسید . او نظام امپر اتوری عثمانی را لغو ، و اقدام به تاسیس نظام جمهوری کرد . در واقعه ، بهانه و وسیله ای برای تغییر نظام مشروطه در ایران شد .

    3- انتخابات دوره ی پنجم مجلس شورای ملی چگونه بر گزار شد و چه نتیجه ای داشت ؟

    رضا خان به سرعت برگزاری انتخابات دوره ی پنجم مجلس شورای ملی را اعلام کرد و با اعمال نفوذ و تقلب در انتخابات ، در پناه حمایت حزب ها و جریان های سیاسی طرفدار غرب توانست اکثریتی از نمایند گان موافق و طرفدار خود را روانه ی مجلس کند . با وجود این ، نمایندگان چون آیت الله مدرس ، مستو فی الممالک ، مشیر الدوله ، موتمن الممالک نیز که مورد توجه مردم بودند به مجلس راه یافتند .

    4- شرایط سیاسی، اقتصادی و اجتماعی مملکت ، چه نقشی در فراهم کردن زمینه برای به قدرت رسیدن رضا خان داشت ؟

    - نیاز به استقلال و امنیت که در نتیجه ی بروز جنگ جهانی اول و مداخلات بیگانگان در کشور ایجاد شده بود،بروز ناامنی های اجتماعی وفقراقتصادی، بی کفایتی احمد شاه و دولت مردان و سرپیچی حاکمان محلی از مرکز، حمایت انگلستان و احذاب سیاسی از رضاخان ازعواملی بود که رضاخان را به قدرت رسانید .

    5- نقش انگلستان و عوامل او در به قدرت رسیدن رضا شاه چه بود ؟

    دولت انگلستان که در معادله های سیاسی جدید خود ، خواهان افزایش قدرت رضا خان بود ، به منظور جانبداری از او ، دست از حمایت شیخ خزعل برداشت . در نتیجه شیخ خزعل ، تسلیم رضا خان شد. این واقعه که به قربانی سیخ خزعل انجامید ، در افکار عمومی ، تصویری قهرمانانه و حتی ضد انگلیسی ، از زضا خان ایجاد کرد

    نمونه سوال

    1-- پس از کابینه سید ضیاء چند دولت نا پا یدار روی کار آمدند و رضا خان چه مقامی داشت ؟

    2- در فاصله سقوط کابینه سیاه تا نخست وزیری رضا خان ، اقدامات رضا خان چه بود ؟

    3- همزمان با دوره نخست وزیری رضا خان چه تحولی در ترکیه به وقوع پیوست و این واقعه چه تا ثیری در ایرا ن داشت ؟

    4- علت طرح  استیضاح رضا خان و نقش مخالفان و طرفداران او در این جریان را بنویسید ؟

    5- رضا خان چگونه به نخست وزیری رسید ؟

    6- - با خروج احمد شاه از کشور انگلیسی ها عوامل آنها دست به چه تبلیغاتی علیه او زدند؟

    7- اهداف انگلیسی با استقرار چه حکومتی در ایران محقق می شد ، لازمه این کار چه بود؟

    8- بهانه لازم برای ایجاد نظام جمهوری و لغو نظام مشروطه چگونه بدست رضا خان افتاد؟

    9- در انتخابات دوره پنجم مجلس، رضا خان چه دخالتهایی کرد؟ سرانجام چه کسانی به مجلس راه یافتند؟

    10- با طرح جمهوری رضا خانی در مجلسی چه کسانی با آن مخالفت یا از آن حمایت کردند؟

    11- اکثریت طرفداران رضاخان در مجلس پنجم چه کسانی را و به چه سمت هایی برگزیدند؟

    12- شرایط اجتماعی، اقتصادی ، روانی جامعه چگونه زمینه را برای به قدرت رسیدن رضاخان فراهم ساخت؟

    13- چه حادثه ای نفوذ رضاخان را در میان مردم گسترش داد و او را قهرمان ضد انگلیسی معرفی کرد؟

    14- نقش رهبران و احزاب سیاسی غربگرا در دستیابی رضاخان به قدرت چه بود؟

    15- طرفداران نظریه دیکتاتوری مصلح چگونه در قدرت گیری رضاخان تاثیر داشتند؟

    16- رضاخان چگونه به پادشاهی رسید؟ و چه کسی را به نخست وزیری برگزید؟ اولین اقدام او چه بود؟

    17- شاخصه های حکومت رضا شاه کدامند؟

    18- چرا آغاز حکومت پهلوی نقطه عطفی در تاریخ فرآیند وابستگی ایران است؟

    19- چرا حکومت رضا شاه حکومت فردی و استبدادی محسوب می شود؟

    20-بعد از سید ضیاء الدین چه کسی به نخست وزیری انتخاب شد ؟

    21-چه کسانی در جریان به قدرت رسیدن رضا خان به دفاع از او پرداختند؟

    22-رضا خان چگونه به نخست وزیری رسید ؟

    23-علت مخالفت مدرس با جمهوری رضا خان چه بود ؟

    24-رضا خان چگونه توانست مقدمات سلطنت خود را فراهم کند ؟

      25- عوامل به قدرت رسیدن رضاخان را بنویسید؟

           داخلی: نیاز به استقلال و امنیت که در نتیجه ی بروز جنگ جهانی اول و مداخلات بیگانگان در کشور ایجاد شده بود،بروز  ناامنی های اجتماعی وفقراقتصادی، بی کفایتی احمد شاه و دولت مردان و سرپیچی حاکمان محلی از مرکز، حمایت انگلستان و احذاب سیاسی از رضاخان.

    خارجی: سیاست استعماری انگلستان در خاورمیانه بویژه پس از کشف نفت در منطقه، جلوگیری از نفوذ دولت شوروی در خاورمیانه، تغییر سیاست دخالت غیر مستقیم در ایران، سیاست ایجاد حکومت مقتدر در عین حال وابسته به انگلستان

    درس هفتم

    ویژکی های حکومت رضا شاه

    1- رضا شاه پیش از رسیدن به سلطنت برای تظاهر به دینداری چه اعمالی انجام داد ؟

    در نخستین سال پیروزی کودتا ، در مراسم محرم و عزا داری امام حسین (ع) ، رضا شاه در حالی که گل بر پیشانی خود می مالید و کاه بر سر می ریخت ، به شعایر مذهبی تظاهر می کرد .

    علاوه بر این ، رضاخان در خرداد ماه 1302 به وزارت معارف دستور داد که بر مطالب مذهبی و شرعی چاپ شده در مطبو عات نظارت ، و از درج مطالب خلاف شرع ، جلو گیری به عمل آید . و نیز دستور تعطیلی مشروب فروشی ها و قمار خانه ها را صادر کرد . او در همان سال عا زم عراق شد و ضمن ملاقات با عده ای از علما و مراجع نجف ، خود را حامی اسلام کرد ، و قول داد که دومین اصل متمم قانون اساسی مبنی بر نظارت علما بر مصو به ها مجلس را به اجرا در آورد .

    2-- رضاشاه در دوران سلطنت خود در راستای محدود کردن نقش دین و شخصیت های دینی چه اقداماتی انجام داد؟

    1) جایگزین ساختن قانون های غربی به جای قوانین مذهبی.2) محدود کردن روحانیان و مراسم مذهبی.3) ممنوع کردن برگزاری مراسم سوگواری حضرت امام حسین(ع).4) و برپایی«کارناوال» های شادی و رژه ی دسته های موزیک نظامیان در روز عاشورا.5) تخریب مدارس و حوزه های علمیه.6) تغییر کلاه و لباس.7) برداشتن حجاب و رواج منکرات و کارهای خلاف شرع.

    3- رضا شاه در زمینه تغییر لباس و کلاه مردم چه اقداماتی انجام داد ؟

    در دی ماه سال 1307، قانون اجباری متحد الشکل کردن لبلس در ایران با قید دو فوریت ، به تصویب مجلس هفتم رسید . بر اساس این قانون ، همه مردم ایران ، اعم از شهری و روستایی و عشایرچادر نشین موظف به رعایت آن بودند . مجازات متخلفان ،جزای نقدی یا زندان بود .

    نمونه سوال

    1-تخریب هویت ملی واسلامی (سیاست فرنگی) رضاشاه برچه شاخصه هایی استواربود؟

    2- ایجادارتش وروحیه نظامی گری توسط رضا شاه راتوضیح دهید.

    3- ارتش رضاشاه دربرابرنیروهای متفقین دراشغال ایران چه کرد؟

    4- سیاست مذهبی رضاشاه قبل وبعد ازسلطنت رامقایسه کنید:.

    5- چند نمونه ازسیاست های ضد مذهبی رضاشاه راقبل ازرسیدن به قدرت رابنویسید:

    6- چند نمونه ازسیاست های ضد مذهبی رضاشاه راپس ازرسیدن به قدرت رابنویسید:

    7-آیا اقدامات ضد دینی رضاشاه محصول اندیشه خود اوبود؟

    8- چهره واقعی وماهیت ضددینی رضاشاه چگونه اشکارشد؟کدام علما بااومخالفت کردند؟

    9- تغییرلباس وکلاه طی چه برنامه ای وبا چه هدفی وچگونه اجراشد؟

      10- سابقه ی حجاب درایران رابنویسید:

      11- سیاست کشف حجاب ازچه زمانی وبا چه هدفی وچگونه اجرا شدوواکنش مردم دربرابر آن چه بود

       12-  -ویژگی های حکومت رضا شاه را بنویسید ؟

       13- اقدامات و اصلاحات رضا شاه را بنویسید؟

    1) ایجاد ارتش منظم.2) احداث راه آهن سراسری و شبکه راه ها.3) سرکوب عشایر و یکجانشینی ایلات.4) متحد شکل کردن لباس ها.5) کشف حجاب.6) تمدید قراردادنفت با انگلستان قرارداد 1933 میلادی.

    14- چرا اغاز حکومت پهلوی نقطه عطفی در تاریخ فرایند وابستگی ایران است ؟

    15- چرا حکومت رضا شاه حکومت فردی و استبدادی محسوب می شود ؟

    16- د و مورد از شاخصه های ملیت گرایی افراطی دوره رضا شاه را بنویسید ؟

    17- چرا ارتش رضا خان به هیچ وجه ارتش ملی و مقتدر نبوده ؟

    18- فرمان کشف حجاب ، چه عکس العمل در بین مردم و علما داشت ؟

    درس هشتم

    سقوط رضا شاه

    1- چرا خاک ایران مورد توجه کشورهای درگیر در جنگ جهانی دوم واقع شد؟

    ایران به سبب موقعیت حساس جغرافیایی اش مورد توجه دولت های درگیر قرار گرفت، بهترین راه برای حمایت متفقین از شوروی خاک ایران بود.احتمال دست یابی آلمانی ها به چاه های نفت ایران،که شریان حیاتی انگلستان بود، نگرانی این کشور را به طور فزاینده ای افزایش داد. انگلستان حضور نیروهای آلمان در ایران را بهانه قرار داد، و در تیر ماه سال 1320 از ایران خواست تا چهار پنجم آلمانی های مقیم کشور را اخراج کند. از سوی دیگر آلمان نیز اعلام کردکه به زودی از طریق قفقاز به ایران می رسد. دولت ایران این پیشنهاد را رد کرد،و سرگرم انجام مذاکره هایی با آلمان شد.

    2- در دوره سلطنت رضاشاه در زمینه شبکه راه ها و راه آهن چه اقداماتی شد ؟

    در ابتدای حکومت رضا شاه ، راه های زمینی کشور باز سازی و یا تکمیل شد . آگر چه هدف اصلی از این اقدام ، ایجاد زمینه ی مناسب  برای حرکت نیرو های نظامی به قصد سر کوب شورش های و مخالفت های احتمالی بود ، ولی موجب شد که حمل و نقل کالا ها در جاده ها سریع تر انجام شود . اقدام دیگری که در همان زمان ( 1306) آغاز شد ، احداث راه آهن بود . بسیاری از مورخان براین عقیده اند که رضا شاه ، راه آهن سراسری ایران را برای جلب رضایت انگلیسی ها و تامین مقاصد نظامی آنان احداث کرد .زیرا برای مثال ، ایجاد راه آهنی که بندر ترکمن را به بندر امام خمینی متصل می کرد ، در واقع هدفی جزایجاد راهی سهل و آسان برای انتقال نیرو های انگلیسی از جنوب به شمال کشور نبود.

    3- ایران براساس پیمان سعدآباد چه مناطقی را از دست داد؟

    بخشیدن ارتفاعات کوه«آرارات» به ترکیه، بخش هایی از شرق ایران به افغانستان، و چشم پوشی دولت ایران از حق حاکمیت خود بر«اروند رود» بود.

    نمونه سوال

    1-جنگ جهانی دوم با چه حادثه ای آغاز شد ؟همزمان با آغاز جنگ جهانی دوم موضع دولت ایران چه بود؟

    ۲-علت اجازه دولت رضا شاه به دادن فعا لیت های اقتصادی و تجارتی به آلمانها پیش از جنگ جهانی دوم چه بود؟

    ۳-رضا شاه در راستای سیاست های دولت های انگلیس و فرانسه در برابر آلمان ، دست به چه کاری زد؟

    ۴- شرط توسعه روابط ایران و آلمان در عصر رضا شاه بااجازه کدام دولت اروپای امکان پذیر بود؟

    ۵- علل گرایش رضا شاه به آلمانها در اثنای جنگ دوم جهانی چه بود؟

    ۶- حمله آلمان به اروپای غربی چه واکنشی را از سوی دولت های انگلیس و فرانسه به همراهداشت ؟

    ۷-علل تهاجم قوای انگلیس و شوروی به ایران در شهریور 1320 ه. ش چه بود؟

    ۸-علت اهمیت اشغال ایران برای نیروهای شوروی و انگلیس در شهریور 1320 ه. ش چه بود؟

    ۹-پیامدهای اشغال ایران توسط قوای مشترک شوروی و انگلیس در جنگ جهانی دوم چه بود ؟(دو مورد )

    ۱۰-در زمینه صنعت و کشاورزی چه اقدامی در عصر رضا شاه انجام گرفت؟ 

      ۱۱توجه دولت رضا شاه به نظامی گری و ایجاد ارتش چه پیامدی را به همراه داشت

     ۱۲-چه عواملی مانع از توجه رضا شاه به عمران وتوسعه اقتصادی کشور می شد؟  

    ۱۳-چراانگلیسی ها رضا شاه را به استغفای از پادشاهی وادار ساختند؟

    ۱۴-علل رکود فعا لیت های تولیدی در بخش کشاورزی در عصر رضاشاه را بنویسید.

    ۱۵-علل تخریب دامداری ایران در عصر رضا شاه رابنویسید.

    ۱۶-سیاست اسکان عشایر توسط رضا شاه چگونه باعث تخریب دامداری سنتی ایران شد؟  

    ۱۷-پیامدهای تخریب دامداری وکاهش محصولات کشاورزی در عصر رضا شاه را بنویسید.

    ۱۸-مشکل اساسی صنعت در عصر رضا شاه در چه بود؟

    ۱۹-هدف رضاشاه از احداث شبکه راهها وخصوصأ راه آهن چه بود توضیح دهید.

    ۲۰-قرار داد 1933 میلادی ایران و انگلستان درعصر رضا شاه را تجزیه وتحلیل کنید. 

    ۲۱-مهمترین پیامدهای پیمان سعد آباد در عصر رضا شاه رابنویسید

    ۲۲-فعالیت های سیاسی در عصر رضاشاه را مورد بررسی قرار دهید.

    ۲۳-نمونه ای از اقدامات سرکوب گرایانه رضاشاه نسبت به دوستان و حامیان حکومتش را بنویسید.

    ۲۴-نمونه ای از جاه صلبی ها و مال اندوزی های رضاشاه در دوران حکومتش را ذکر کنید .                      

    ۲۵-در دوران رضاشاه ودرزمان ثروت اندوزی او ، کشور از چه بیماریهای رنج می برد

    ۲۶-موضع دولت ایران همزمان با شروع جنگ جهانی دوم چگونه بود

    الف – اعلام جنگ                 ب – اعلام صلح               ج – اعلام بیطرفی                د – اعلام موافقت

    ۲۷-در آغاز جنگ جهانی دوم توسعه روابط ایران و آلمان با تسامح کدام دولت امکانپذیر بود.

    الف – روسیه                 ب- فرانسه               ج – آمریکا                  د – انگلیس

    ۲۸-پیروزی سریع هیتلر در جنگ جهانی دوم رضاشاه را به این باور رساند که...............................

    الف – پیروزی نهائی با آن کشور نیست                                   ب – پیروزی با انگلستان است 

    ج- پیروزی نهائی با ان کشور است                                        د- باعث شکست آلمان است.

    ۲۹-در اغاز جنگ جهانی دوم ایران به دلیل ..............مورد توجه دولت های درگیر جنگ قرار گرفت.

    الف – چاههای نفت             ب- منابع زیر زمینی           ج -  موقعیت جغرافیای         د - خاک پهناور

    ۳۰-بهانه دولت های اروپای د ر اشغال ایران در جنگ جهانی دوم ................................ بود

    الف)حضورعثماتی ها در ایران                                     ب – حضور مستشاران آلمانی در ایران 

    ج – حضور مستشاران آمریکای در ایران                       د – حضور روسها در ایران

    ۳۱-تبعید گاه رضاشاه از ایران پس از اشغال ایران ...................بود

    الف)جزیره موریس           ب – جزیره سنت هلن              ج- جزیره خارک               د – جزیره ابو موسی

    32- جنگ جهانی دوم چگونه اغازشدوواکنش ایران چه بود؟

    33- رضایتمندی انگلیس ها ازآلمانها چگونه به توسعه روابط آلمان با ایران (رضاشاه)انجامید؟

    34-تغییرسیاست انگلیس وفرانسه دربرابرآلمان(جنگ دوم جهانی)واتحاد آن دوبا شوروی راتوضیح دهید:

    35-پیش روی آلمان به سوی شوروی(جنگ دوم جهانی)چه پیامدهایی به دنبال داشت؟

    36-در چه تاریخی وچگونه ایران به اشغال روس و انگلیس در جنگ جهانی دوم آمد؟

    37-بهانه و هدف اصلی متفقین از اشغال ایران در جنگ جهانی دوم را بنویسید:

    38-نحوه اخراج وتبعید رضاشاه را بنویسید:

    39-کارنامه حکومت رضا شاه از چند نظر قابل بررسی است؟

    40-کارنامه حکومت رضا شاه را از سه نظر(صنعتی‍‍‍ -کشاورزی -دامداری)بررسی کنید:

    41-هدف رضا شاه و انگلستان از ایجاد شبکه راهها و راه آهن چه بود؟

    42-قرارداد نفتی 1933(1312)توسط چه کسی و با چه هدفی و چگونه منعقد شد؟

    43-پیامدها و مفاد پیمان سعدآباد را بنویسید:

    44-نمونه هایی از بی رحمی و خشونت های رضا شاه و سلب آزادی احزاب توسط او را بنویسید:

    45-ایران بر اساس پیمان سعد آباد چه مناطقی را از دست داد

    46-دو مورد جاه طلبی و ثروت اندوزی های رضاشاه نمونه هایی بیان کنید:

    47- دلایل سقوط رضاشاه را بنویسید؟

    1) وابستگی حکومت به بیگانگان از نظر اقتصادی و سیاسی.2) خودکامگی و حکومت فردی (دیکتاتوری).3) تخریب هویت ملی و مذهبی.4) گسترش نظامی گری(ارتش سالاری).5) اقدامات ضد دینی.6) جاه طلبی و ثروت اندوزی.7) سلب آزادی های مدنی و اعمال خشونت.

    48- دلیل اشغال ایران از سوی متفقین در شهریور 1320چه بود ؟

    49- در دوران حکومت رضا شاه برای ایجاد تحول در بخش کشاورزی چه اقداماتی صورت گرفت ؟

    50- چرا در دوره رضا شاه دامداری سنتی به سرعت تخریب شد ؟

    51- مشکل اصلی صنایع در زمان رضا شاه چه بود ؟

    52- رضا شاه برای تثبیت حکومت خود چه کسانی را از بین برد  ؟

    درس نهم

    اشغال ایران توسط متفقین و آثار آن

    1- در اوایل سلطنت محمد رضا شاه چه احزابی در ایران تشکیل شد ؟

    1- حزب اراده ی ملی توسط سید ضیاء 2- حزب توده – توسط شوروی  3- فرقه دمکرات در آذربایجان  4- حزب دمکرات توسط قوام السلطنه  5- حزب تاریا توسط درباریان  6- حزب سو سیا لیسم ملی کارگران که به اختصار سومکا نام داشت .

    2- دولت شوروی برای به دست آوردن امتیاز نفت ، از چه راه هایی ایران را تحت فشار گذاشت ؟

    دولت شوروی برای تحمیل امتیاز نفت شمال با استفاده از اهرم هایی چون حزب توده و عوامل داخلی اش و همچنین قوای مسلح شوروی که به رغم پایان یافتن جنگ همچنان در خاک ایران حضور داشتند دولت و مجلس را تحت فشار گذاشتند .

    3- چرا دولت شوروی از تخلیه خاک ایران از نیروهای خود، خود داری می کرد؟

    این دولت از این اقدام اهداف جاه طلبانه ای را دنبال می کرد از جمله ایجاد حاشیه امنیتی و منطقه حائل از طریق تجزیه ی برخی از مناطق ایران(آذربایجان ایران و الحاق آن به آذربایجان شوروی) و دستیابی به امتیاز نفت شمال.

    4- محمد رضاشاه با تغییر قانون اساسی در پنجم اسفند 1327، چه اختیاراتی به دست آورد؟

    در قانون اساسی جدید قدرت انحلال دو مجلس، فرماندهی کل قوا، اعلان جنگ و صلح و نصب وزراء را به دست آورد.

    نمونه سوال

    1 -محمد رضاشاه درچه تاریخی وبا کمک چه کسی وچگونه به پادشاهی رسید؟

    2-رضاشاه قبل ازخروج ازایران چه کرد و چه جریاناتی به دنبال آن حادث شد؟

    3-چگونگی تصاحب امکانات و منابع ایران در زمان اشغال توسط متفقین را توضیح دهید:

    4-نحوه تشکیل احزاب سیاسی و دخالت بیگانگان در آن را در ابتدای حکومت محمد رضا شاه را بنویسید:

    5-مذاکرات نفتی امریکا و انگلیس و شوروی را در سال 1323 بنویسید:

    6-بحران مذاکرات نفتی با تصویب کدام طرح در مجلس فروکش کرد و این طرح پیشنهاد که بود؟

    7-نیروی انگلیسی و امریکایی پس از پایان جنگ جهانی دوم چگونه ایران را تخلیه کردند؟

    8-هدف شوروی از عدم تخلیه ایران چه بود؟

    9-به دنبال حضور شورویها کدام احزاب و در چه مناطقی دست به تجزیه طلبی زدند؟

    10-غائله آذربایجان و کردستان در سال 1325 به چه شکل خاتمه یافت؟

    11-منظور از دولت های بی ثبات کدام دولت است؟

    12-دولت ایران در چه تاریخی رژیم اشغالگر قدس را به رسمیت شناخت و واکنش مردم چه بود؟

    13-هدف از طرح ترورشاه در15بهمن 1327 چه بود ؟وبدنبال آن چه اقداماتی صورت گرفت؟

    14-تغییر قانون اساسی در چه تاریخی و با چه هدفی توسط محمد رضاشاه اجرا شد؟

    15-دولت شوروی برای بدست آوردن امتیاز نفت از چه راههایی ایران را تحت فشار گذاشت

    16- یکی از مسائل جدی در زمان تغییر سلطنت دوره پهلوی چه بود؟

    17- مجلس سیزدهم چه اختیاراتی به (( آرتور میلسپو )) واگذار کرد ؟

    18- شوروی ها چه حزبی را در ایران تشکیل دادند ؟

    19- شوروی برای تحمیل امتیاز نفت شمال از چه اهرم هایی استفاده کرد ؟

    20- سیاست موازنه منفی که از سوی دکتر مصدق مطرح شد چه بود ؟

    21- چرا فرقه دمکرات کردستان فاقد پشتوانه مردمی بود ؟

    22- سر انجام چگونه قوای شوروی خاک ایران را تخلیه کردند ؟

    23- عکس العمل مردم در زمان به رسمیت شناختن رژیم اشغا لگر قدس از سوی دولت ایران چه بود

    درس دهم

    آغازنهضت ملی شدن صنعت نفت

    1- رزم آرا در مقابل ملی شدن صنعت نفت چه رفتاری در پیش گرفت؟

    رزم آرا برای جلوگیری از ملی شدن صنعت نفت ایران به طور محرمانه وارد مذاکره با انگلستان شد و پیشنهاد جدیدی به جای قرارداد الحاقی که متضمن منافی انگلستان بود، ارایه کرد. علاوه بر این او با تحقیر روحیه ملی اعلام کرد که ایرانیان حتی قادربه اداره ی یک کارخانه سیمان نیستند و ملی کردن صنعت نفت را بزر گترین خیانت بر شمرد .

    2- مصدق در دوراه اول نخست وزیری خود چه اقداماتی انجام داد و عکس العمل دولت انگلستان در مقابل اقدامات او چه بود ؟

    در این دوره دولت با تقویت وحدت ملی ، مبارزه های ملی شدن صنعت نفت را پی گرفت ؛ و هیات خلع ید از شرکت نفت ، اقدام های خود را در مورد انتقال شرکت را آغاز کرد .

    دولت انگلستان ضمن شکایت به  دیوان دادگستری بین المللی لاهه ، تهدید کرد که چهار هزار چتر باز و رزمناوهای خود را به مرز های آبی خواهد فرستاد . اما در نقطه مقابل آیت الله کاشانی اظهار داشت که اعلام جهاد خواهد نمود.

    3- حسین علاء در دوره نخست وزیری خود چه اقداماتی انجام داد ؟

    او برای آرام کردن بحران و مناقشات نفتی در خوزستان و متعا قبا در سایر مناطق نفت خیز جنوب حکو مت نظامی برقرار کرد . حسین علاء برای الغای قانون ملی شدن نفت تلاش زیادی کرد اما در برابر اراده ی مردم موفق نشد و سر انجام به علت ناتوانی در حل بحران نفت استعفا ء کرد.

    1-     -قرارداد الحاقی 1933(1328) گس-گلشاییان چگونه به امضا رسید؟

    2-عدم تصویب قرارداد االحاقی توسط مجلس چه نتیجه ای به دنبال داشت؟

    3-جبهه ملی به رهبری چه کسی تشکیل شد و هدف آن در مجلس چه بود؟

    4-رهبرینیروهای سیاسی -مذهبی را چه کسی عهده دار بود و چرا با مصدق و ملی گرایان متحد شد؟

    5-عدم تصویب مجدد قرارداد الحاقی در زمان نخست منصور چه پیامدی داشت؟

    47-نیروهای ملی و مذهبی دولت رزم آرا را چه نامیدند و چرا رزم آرا از طرح مجدد الحاقی در مجلس صرف نظر کرد؟

    6-طرح ملیشدن صنعت نفت را چه کسانی به مجلس ارائه کردند و چرا طرح نشد؟

    7-اقدامات رزم آرا برای جلوگیری از ملی شدن صنعت نفت را بنویسید:

    7-واکنش مردم در برابر اقدامات رزم آرا به کجا رسید و پیشنهاد ملی شدن نفت چگونه تصویب شد؟

    9-قانون ملی شدن نفت در چه تاریخی تصویب و تایید شد؟

    10-انگلیس برای حل مناقشات نفتی با ایران چه کرد و علت استعفای علا چه بود؟

    11-مصدق با چه شرطی نخست وزیری را پذیرفت و این شرط چه بود؟

    12-واکنش انگلیس به اقدامات هیئت خلع ید چه بود؟آیت ا...کاشانی به آن چه پاسخی دادند؟

    13-با طرح شکایت انگلیس و حضور دکتر مصدق در شورای امنیت چه نتایجی حاصل شد؟

    14-قطع درآمد های نفتی دولت مصدق رابه چه کاری واداشت

    15 -حسین علاء دردوره نخست وزیری خود چه اقداماتی انجام داد؟

     16-در سال 1328چه قرار داد نفتی یبن ایران و انگلیس بسته شد ؟

       17-جبهه ملی به رهبری چه کسی تاسیس شد و چه اهدافی داشت ؟

       18-رزم آرا توسط چه گروهی ترور شد ؟

       19-نفت ایران در چه تاریخی ملی شد ؟

       20-دکتر مصدق با چه شرایطی نخست وزیری را پذیرفت ؟

      21-ا اقدام های دولت ایران در خلع ید از شرکت نفت ایران و انگلیس ، آنها چه اقداماتی انجام دادند ؟

       22 -سرانجام پرونده ی شکایت دولت انگلستان علیه ایران در مورد ملی کردن صنعت نفت چه بود

    با شکایت دولت انگلستان از ایران به شورای امنیت سازمان ملل متحد، دکتر مصدق، برای پاسخ گویی در مورد ملی کردن صنعت نفت و اخراج انگلیسی ها به نیویورک رفت. در این جلسه دکتر مصدق، اسنادی از دخالت دولت انگلستان برای اعضای قرائت کرد. در همین زمان دولت آمریکا طرح جدیدی درباره ی کشمکش ایران و انگلیس ارایه داد. شورای امنیت نیز، به مسکوت ماندن شکایت انگلیس رأی داد. در نتیجه رأی شورا به نفع ایران تمام شد

    درس یازدهم

    زمینه های کودتای 28مرداد

    1- چه عواملی موجب شد که مصدق در دوره دوم نخست وزیری از حمایت مردم محروم بماند ؟

     ضعف ساختاری و بی کفایتی برخی از اعضای کابینه دولت ، رقابت و قدرت طلبی ها ، روند جدایی و بروز شکاف و تشتت سیاسی مانع از آن شد که بار دیگر مردم همچون واقعه ی 30 تیر در صحنه ی مبارزه حاضر شوند .

    2- انکلستان از چه راه هایی همکاری آمریکا برای انجام کودتا در ایران را جلب کرد ؟

    انگلیس ها به شرگت های نفتی آمریکا یی اجازه ی ورود به امور نفتی ایران را دادند . زیرا آن ها نیاز شدید به همکاری آمریکا در اجرای طرح کودتا داشتند . انگلستان برای این کار توانست از بهانه حزب توده به عنوان وسیله ای برای جلب توجه افکار عمو می امریکا سود ببرد .

    3- - انگلستان از چه راه هایی به تضعیف دولت مصدق پرداخت؟

    از جمله این اقدامات تحریم نفت ایران و تهدید کشورهای خریدار نفت ایران به تعقیب قضائی و مجازات بود.

    4- موضع حزب توده نسبت به دولت مصدق چه بود و عملکرد آن حزب در کودتای 28 مرداد چگونه بود ؟

    حزب توده به دلیل وابستگی اش ، از منافع شوروی حمایت می کرد . حزب توده رفتاری خصمانه ی خود را با دکتر مصدق هیچ کاه تغییر نداد . در کودتای 28 مرداد نیرو هایش را از خیا بان ها فرا خواند و در برابر کودتا هیچ واکنشی به جز پایین کشیدن مجسمه های شاه و شعار الغای سلطنت و استقرار جمهوری دمو کراتیک که به بهره برداری کودتا چیان در جنگ روانی منجر شد انجام نداد .

    5- در دوره نخست وزیری مصدق ، عناصر فعال در بار چه کسانی بودند و چگونه به تضعیف دولت مصدق پرداختند ؟

    اشرف پهلوی خواهر شاه ، مادر شاه ( تاج الملوک ) امیر اسد الله علم و شاپور ریپورتر از عناصر فعال در در بار به شمار می رفتند . آن ها در ارتباط با سفارت انگلستان به دسیه چینی و تو طئه برای تضعیف دولت مصدق پرداختند

    نمونه سوال

    1- چرا مصدّق استعفا داد؟

    2- با استعفای مصدّق چه کسی مامورتشکیل کابینه شد و چه اقدامی داشت؟

    3- قیام 30 تیر1331 به رهبری آیت... کاشانی چه گونه آغاز و به کجا ختم شد؟

    4- دردور دوّم نخست وزیری مصدّق وآیت ایت.. کاشانی چه ناصبی را عهده دار بودند؟

    5- علّت اختلاف میان آیت... کاشانی و دکترمصدّق چه بود وچه نتایجی به بارآورد؟

    6- عوامل کودتای 28 مرداد را بطور کلی به چند گروه می توان تقسیم کرد؟

    7- مواضع آمریکا در قالب ملی شدن نفت و دولت مصدّق چه بود؟چگونه با انگلیس برای اجرای کودتا توافق کردند؟

    8- استفاده ابزاری از حزب توده توسط انگلیس و مصدّق به چه دلیل خنجری دو سویه محسوب می شد؟

    9- منظور از عملیات چکمه چیست؟

    10-  عملیات چکمه چگونه به عملیات آژاکس تبدیل شد؟

    11- حزب توده در جریان ملی شدن نفت چه عقیدهای داشت؟

    12- رفتار حزب توده در قبال مصدّق چگونه تغییر کرد و در جریان کودتای چه جنایتی کرد؟

    13- اقدامات شبکه ی بدامن در جریان کودتای 28 مرداد را تجزیه و تحلیل کنید؟

    14- عکس العمل شاه در برابرنهضت ملی شدن نفت چه و چرا سعی کرد در مقابل مصدّق بایستد؟

    15- در دربار چه کسانی با مصدّق دشمنی ورزیدند؟ چرا؟

    16- واکنش مصدّق در برابر توطئه های دربار چه بود؟

    17- برای جلب رضایت و همکاری شاه در کودتا علیه مصدّق چه کسانی به ایران آمدند و چه کردند؟

    18- علت استعفای دکتر مصدق در تیر ماه 1331چه بود ؟

    19- ایت ا... کاشانی چگونه توانست دولت قوام السلطنه را بر کنار کند ؟

    20- قیام 30 تیر سال 1331 را تو ضیح دهید ؟

    21- نقش شاه و در بار در نهضت ملی شدن نفت چه بود ؟

    22- عوامل شکل گیری کودتای 28 مرداد سال 1332 را نام ببرید ؟

    23- در دوره نخست وزیری دکتر مصدق ، مصدق و آیت ا... کاشانی  چه مناصبی داشتند ؟

    24- عملیات چکمه و آژاکس از جانب کدام کشورها برعلیه دولت مصدق انجام گرفت ؟

    25-  چرا دولت آمریکا از ملی شدن صنعت نفت حمایت می کرد؟

    دولت ترمن در چار چوب رقابت های نفتی با انگلستان در خاور میانه و سهم خواهی اش از نفت ایران ، از قانون ملی شدن نفت پشتیبانی کرد ، زیرا این اقدام به انحصاری شزکت نفت ایران انگلیس پایان می داد . حمایت آمریکا از ایران در این دوران که در جنگ سرد با شوروی به سر می برد که ایران به هر قیمتی  متحد غری باقی بماند . علاوه بر این آمریکا خواهان حفظ ثبات بازار نفت در جهان برای جلو گیری ار بحران اقتصادی در کشورش بود

    درس دوازدهم

    کودتای بیست و هشتم مرداد (1332)

    1- سازمان سیا  و دیگر عوامل کودتا از چه راه هایی شخصیت مصدق را نزد افکار عمو می تضعیف کردند ؟

    از طریق جنک روانی موسوم به تبلیغات خاکستری ، در این راستا گروه هنری سازمان سیا تعداد قابل ملا حظه ای  کاریکاتور با مو ضوع ضد مصدق تهیه و تو زیع کرد . کودتا چیان با استفاده از مطبو عات به سازماندهی افکار عمو می پرداختند . آن ها از این طریق توانستند با ایجاد شا یعات و تبلیغات ویرانگر به تخریب شخصیت دکتر مصدق و ایجاد نا رضا یتی عمو می از دولت و تشدید ااختلا فات دامن بز نند .

    2- انحلال مجلس توسط دکتر مصدق، چه پیامدی برای دولت او به دنبال داشت؟

    انحلال مجلس فرصت مناسبی برای کودتاچیان فراهم کرد زیرا در آن شرایط حساس، مشروعیت رئیس دولت را به طور آشکاری مخدوش کرد همین عامل باعث هموار شدن عملیات کودتا شد. کو دتا چیان با استناد به انحلال مجلسی که با رای اعتماد  خود به دولت مصدق به دولت او مشرو عیت داده بو دند ، اظهار کردند که دولت او غیر قانونی است .

    3- حرکت مردم ایران پس از شهریور 1320 بر چه پایه هایی استوار بود و چرا این حرکت به نتیجه نهایی نرسید ؟

    بر دو پایه استوار بود : جلو کیر ی از باز گشت دیکتا توری پهلوی و کو تا کردن دست استعمار . در این راه رهبران مذهبی و ملی دست به دست هم دادند و گام های مو ثری بر داشتند ، که در نهایت منجر به محدود کردن هر چه بیشتر قدرت در بار و ملی شدن صنعت نفت شد . لیک همانند دوره مشروطه به دلیل دسیسه ی بیگانگان ، اختلا فات داخلی و فقدان رهبر مقتدر ، بصیر و جامع این نهضت دینی و ملی نیز به نتیجه نرسید و یک بار دیگر دیک تا توری و سلطه ی بیگانه به کشور باز گشت و مدت ربع قرن بر مقدرات ملت ایران حاکم شد .

    نمونه سوال

    1- از میان دولت های خارجی کدامیک نقش مؤثری در کودتای 28 مرداد1332 ه. ش ایران داشت ؟

    الف – انگلیس – آمریکا       ب – انگلیس – اسرائیل      ج – آمریکا – فرانسه       د – آمریکا – اسرائیل

    2-آمریکا و انگلیس پس از مشورت چه کسی را برای فرماندهی کودتا ی28 مرداد برگزیدند؟               

       الف – فضل الله زاهدی            ب – محمد مصدق         ج – علی امینی              د – اسد الله علم

    3-گرداننده آمریکائی کودتای 28 مرداد 32 چه کسی بود و چه نقشی در کودتا بر عهده داشت ؟  

    4-تاکتیک سیاسی شعبه امنیتی سازمان سیای آمریکا علیه دولت مصدق درکودتای 28 مرداد 32 چگونه عملی شد؟

    36-نقش مطبوعات وابسته به حکومت در کودتای 28مرداد 32 را توضیح دهید.

    5-اقدام مصدق در برابر حملات مطبوعات به دولت او چگونه بود.

    6-چرا انحلال مجلس هفدهم فرصت مناسبی در اختیار کودتا گران علیه دولت مصدق  قرار داد؟ 

    7-فرار شاه در 25 مرداد 32 چه پیامدهای را برای او به همراه داشت ؟

    8-نقش کرومیت روزولت در مرحله دوم کودتای 28 مرداد32 را برسی نمائید.

    9-نقش اوباش وارازل در کودتای 28 مرداد32 راچگونه ارزیابی می نمائید؟

    10-عوامل اجرائی کودتای 28 مرداد32 به دودسته تقسیم می شدند آنها را بیان کنید.

    11-چرا در جریان کودتای 28 مرداد32 مصدق نتوانست اقدام مؤثری بعمل آورد؟

    12-پیامد های کودتای 28 مرداد32 را بنویسید.

    13-تعبیر امام خمینی (ره) از بازگشت شاه به ایران پس از کودتای 28 مرداد 32 رابنویسید.

    14-از کودتای 28 مرداد32 و حوادث پس از آن چه نتیجه ای را می توان گرف

    15- فرمانده نظامی کودتای 28 مرداد چه کسی بود و چگونه انتخاب شد؟

    16- گرداننده اصلی کودتای 28 مردادرا نام برده . اقدامات اوعلیه مصدّق چه بود؟ و چه نامیده شد؟

    17- واکنش مصدّق در برابر تبلیغات کودتاچیان چه بود؟

    18- چرا انحلال مجلس توسط مصدّق به نفع کودتاچیان تمام شد؟

    19- واکنش ها به عزل مصدّق و فرارشاه چه بود؟

    20- سازمان سیا چگونه ضربات ناشی از شکست کودتای25 مرداد1332 را خنثی کرد؟

    21- موج دوم کودتا در 28 مرداد به چند دلیل موفق شد؟ چرا ؟

    22- شرح وقایع در کودتای 28 مرداد 1332 تا تصرف منزل مصدّق را بنویسید؟

    13- موضع حزب توده نسبت به دولت مصدّق چه بود و عملکرد آن حزب در کودتای28 مرداد 1332 چگونه بود؟

    24- چه عواملی موجب شد که مصدّق در دوره دوّم نخست وزیری از حمایت مردم محروم بماند؟

    25- درفاصله ی مرحله اول کودتا (25 مرداد) تا 28 مرداد ( مرحله دوّم ) چه کسی به ایران آمد؟با چه کسانی ملاقات کرد و نتیجه آن چه بود؟

    26- امام(ره) از بازگشت شاه چه تعبیر می کرد؟

    27- حرکت مردم از 1320 تا 1332 بر چند پایه استوار بود ؟چه کسانی آن را رهبری می کردند ؟چه نتایجی حاصل شد ؟

    18- - نقش اصلی کودتا بر علیه مصدق را چه کشوری بر عهده داشت ؟

    29- مقامات آمر یکایی چه کسی را به عنوان فرماندهی نظامی کودتا انتخاب کرده بودند ؟

    30- - سازمان سیا ، سیاست حمله به دولت دکتر مصدق را از چه طریقی آغاز کرد ؟

    31-ا مام(ره) از بازگشت شاه ( محمد رضا شاه ) چه تعبیری داشتند ؟

    درس سیزده

    ربع قرن سیطره ی آمریکا بر ایران

    1- پس از کودتای 28 مرداد ، چه وضعیتی بر مملکت حاکم شد ؟

    آمریکاکه از کمک به دولت دکتر مصدق اجتناب کرده بود پس از پیروزی کودتا چیان کمک های زیادی در زمینه های نظامی و اقتصادی به دولت کودتا کرد . با روی کار آمدن دولت نظامی زاهدی فضای تیره ای در جامعه ایران حکفر ما شد ؛ فر ماندار نظامی تهران به سر تیب تیمور بختیار سپرده شد . بختیار که افسری بی رحم و خونریز بود برای استقرار و تثبیت حکومت کودتا ،سر کوب نیر وهای ضد کودتا و میهن دوست را آغاز کرد . عده ی بسیاری از مخالفان را دستگیر و زندانی کرد و به سر کوب شدید جمعی از گر وهای مخالف پرداخت و عده ای از آن ها تبعید و تیر باران شدند . و تظاهرات شهرستان و تهران سر کوب شدید مواجه شد . فر ماندار نظامی ، همچنین سقف بازار تهران را تخریب و جمعی از باراریان را به جزیره خارک تبعید کرد . دکتر مصدق نیز پس از دستگیری ، در داد گاه نظامی محاکمه و به سه سال زندان محکوم شد و عملا تا آخر عمر در آحمد اباد ، قریه ای در اطراف تهران تحت نظر بود .

    2- بیگانگان چه نقشی در تأسیس و اداره کردن ساواک داشتند؟

    پس از کو دتای 28 مرداد  امریکا یی ها تصمیم گرفتند ایران را به پایگاه اصلی قدرت خود در منطقه تبدیل کنند . در همین راستا ، شاه که راه  بقای خود را در کسب حمایت از امریکا می دانست به کمک مستشاران آن ها اقدام به تشکبل سازمان مخو ف ساواک ( سازمان اطلاعات و امنیت کشور ) کرد.

    تشکیلات ساواک، با هدایت و نقش سرویس های اطلاعاتی آمریکا و انگلیس و سپس باکمک سازمان اطلاعاتی اسرائیل(موساد)، به سمت یک تشکیلات مخوف امنیتی و اطلاعاتی پیش رفت.

    نمونه سوال

    1- در اوایل سلطنت محمد رضا شاه چه احزابی در ایران تشکیل شدند ؟ نام ببرید .

    2- علت اهمیت ساواک از دید آمریکا ها را بنویسید؟

    3- قرارداد کنسر سیوم نفت بعد از سقوط دولت دکتر مصدق چه قرار دادی بود ؟

    4- علت برکناری سپهبد زاهدی از مقام نخست وزیری چه بود ؟

    5- هدف از پیمان بغدادچه بود ؟

    6- علت مخالفت فدائیان اسلام با پیمان بغداد را بنویسید ؟

    7-- پیمان بغداد به چه منظور و در دوران نخست وزیری چه کسی امضاء شد و چرا فدائیان اسلام با آن مخالف بودند؟

     به منظور کامل کردن حلقه ی محاصره ی شوروی به بهانه خطر کمونیسم و در دوران نخست وزیری حسین اعلاء. زیرا معتقد بود که ورود ایران در پیمان بغداد زمینه ساز سلطه ی نظامی آمریکا بر ایران است.

    مهم ترین حوادث پس از کودتای و عاقبت مصدّق را بنویسید؟

    8- در آستانه ی انتخابات دوره هجدهم مجلس،آیت.. کاشانی با چه مسایلی مخالفت کردند؟

    9- قرار دادکنسرسیوم نفت با چه هدفی ایجاد شد و چه پیامهایی به دنبال داشت؟

    10- زاهدی چرا و چگونه بر کنار شد؟

    11- روی کار آمدن  حسین علاء چگونه باعث استحکام قدرت و استبداد شاه شد؟

    12- آنچه در مورد پیمان  بغداد و پیامدهای آن می دانیدرا بطور کامل توضیح دهید؟

    13 -علت تشکیل ساواک چه بود؟

    14-علت اهمیت ساواک از دید آمریکایی ها را بنویسید؟

    15- اولین رئیس ساواک که بود و چه نقشی در مواجهه با گروه های مخالف حکومت داشت؟

    16- عملکرد ساواک در جهت تامین منافع چه کشورهایی بود؟

    17- در دولت اقبال چه احزابی و به رهبری چه کسانی و به چه منظور تشکیل شدند؟

    درس چهاردهم

    تحول های منطقه ای و بین المللی در آستانه ی نهضت روحانیت

    1- تحولات سیاسی منطقه ای و بین المللی چه تاثیری بر روابط ایران و امریکا گذاشت ؟

    سیایت خارجی دولت جان، اف ، کندی در برابر کشور های تو سعه نیافته ی جهان سوم و خا ور میانه ، اجرای اصلا حات از با لا به پایین به هدف پیشگیری از انقلاب های قهر آمیز بود . این سیاست با عنوان (( اتحاد برای پیشرفت )) در کشور هایی که در معرض خطر کمو نیسم بودند ، اجرا می شد . بی آنکه نظام  دیکتا توری و استبداد ی حاکم بر آن کشور ها تغییر یابد و در صورت مقاومت مردم توسل به نیروی نظامی برای اجرای آن پیش بینی شده بود . اجرای این سیاست در مورد ایران از اهمیت خاصی بر خوردار بود ، زیرا رژیم دست نشانده و شاه وابسته و متحد آمریکا بود و به دلیل همسایگی با اتحاد جماهیر شوروی و مو قعیت ممتاز جغرافیای سیاسی ، در وضعیتی حساس و تعیین کننده قرار داشت .

    2- هدف امریکا از انجام اصلاحات در کشورهای تو سعه نیافته چه بود ؟ این اصلاحات با چه عنوانی و در چه کشور هایی اجرا می شد ؟

    کار شناسان مسائل ایران در وزارت امور خارجه آمریکا گزاش هایی از وضعیت فساد حکومت شاه و سر کوب مخالفان سیاسی رزیم پهلوی تهیه کردند که نشان می داد وجود یک سلسله اصلا حات اقتصادی – اجتماعی در ایران ضرورت دارد . علا وه بر این صنایع و اقتصاد آمریکا و کشور های غربی نیاز مند بازر های مصرف جدید بود و کشور های خاور میانه به علت ساختار اقتصادی مبتنی بر رژیم ارباب رعیتی ، امکان مصرف تو لیدات جدید را نداشتند .

    به باور زمامداران آمریکا، اصلاحات اقتصادی و اجتماعی می توانست ضمن جلو گیری از (( انقلاب سرخ )) و کاهش خطر کمو نیسم ، زمینه ی ایجاد (0 انقلاب سفید )) را فراهم آورد و از گسترش فعا لیت های مردمی علیه حکو مت های دیکتا توری و دست نشانده ی آمریکا جلو گیری کند .

    3- آمریکا چه نقشی در بر کناری شریف امامی و انتصاب علی امینی به نخست وزیریداشت ؟

    کندی رئیس جمهور ی آمریکا به شاه و شریف امامی اعتماد نداشت و آن ها را برای اجرای بر نامه هایش در ایران مناسب ندید . آمریکا در این زمان برای هموار کردن سیاست های خود در ایران دست به ایجاد پیو ندهایی با برخی از رجال ایران زد و خواستار برکناری شریف امامی و روی کار آمدن علی امینی شد . علی امینی در دوران تصدی سفارت ایران در آمریکا بیش از پیش به مقا مات آمریکایی نزدیک شده بود و با کندی ارتباط صمیمانه ای داشت .

    4- - علی امینی در دوره نخست وزیری خود چه اقداماتی انجام داد؟

    قدم اول این سیاست مبارزه با فساد اداری بود؛ که برای جلوگیری از سقوط رژیم پهلوی و افتادن آن به دامان قدرت همسایه ی کمونیست، صورت می گرفت. اقدام دوم«اصلاحات اقتصادی» بود که برای تغییر زیر ساخت های اجتماعی اقتصادی کشور به اجرا درآمد.

     نمونه سوال

    1-  سیاست خارجی کندی (اصلاحات)چه نام داشت و چگونه و با چه اهدفی ودر کجا اجرا شد؟

    2 - چرا اجرای سیاست اتحاد برای پیشرفت یا اصلاحات در ایران از اهمیت خاصی برخوردار بود؟

    3 -  کارشناسان آمریکایی بر اساس کدام علل و عوامل،اصلاحات در ایران را ضروری دانسته و آن را زمینه ایجاد چه انقلابی می دانستند؟

    4 -شاه برای ایجاد زمینه های اجرای اصلاحات آمریکایی چه اقداماتی انجام داد؟

     5- چرا کندی خواستار  برکناری شریف امامی و روی کار آمدن علی امینی بود؟

    6 - نحوه اجرای سیاست های آمریکا توسط امینی را بطور خلاصه بنویسید

    7 - نحوه اجرای سیاست های امریکا توسط علی امینی را بنویسید ؟

    8 - قانون اصلاحات ارضی در چه تاریخی تصویب و از کجا شروع شد ؟

    9 - هدف شاه از سفر به امریکا در سال 1341چه بود ؟

    10- علت انتخاب شریف امامی از طرف شاه بعنوان نخست وزیر چه بود ؟

    11- قانون اصلا حات ارضی در چه تاریخ و از کجا شروع شد ؟

    منبع مطلب : h131581346.blogfa.com

    مدیر محترم سایت h131581346.blogfa.com لطفا اعلامیه بالای سایت را مطالعه کنید.

    جریان‌های روشن‌فکری در ایران

    روشنفکر، از طبقه تحصیل کرده در جامعه است که با دغدغه‌های انسانی، اجتماعی، ارزشی، فرهنگی و سیاسی، اقدام به موضع‌گیری در مباحث و مسائل حساس و مهم جامعه خویش و جامعه جهانی می‌کند.[۱]

    روند تاریخی جریان روشنفکری در ایران را می‌توان در پنج گروه، تقسیم‌بندی کرد.

    روشنفکران نسل اول (دوران مشروطه)[ویرایش]

    در زمان حکومت دودمان قاجار و به ویژه در پی شکست ایران از روسیه قشر فرهیخته ایران به فکر کشف علل عقب ماندگی ایران و شکست آن از روسیه بودند. این شکست نظامی سران قاجار را هم برای رفع عقب ماندگی تشویق کرد. یکی از کسانی که در این امر مصر بود عباس میرزا بود که خود شاهد شکست ارتش ایران در جنگ با روسیه به علت عقب ماندگی فناوری نظامی بود. وی برای اولین بار دانشجویانی جهت تحصیل به اروپا ارسال کرد تا از فناوری آن‌ها بهره‌مند گردند (خرم رویی، ۱۳۹۱). اولین گروه از تحصیلکردگان ایرانی مانند میرزا ملکم خان و طالبوف بیشتر طرفدار حکومت بودند زیرا اولاً از داخل قشر حاکمه بودند و ثانیاً توسط دولت رشد کرده بودند. در دوران امیرکبیر شکاف بیشتری میان اصلاحگرها و محافظه کاران در دربار قاجار شکل گرفت که نهایتاً به پیروزی محافظه کاران انجامید.

    یکی از مهم‌ترین شخصیت‌های ایرانی مؤثر بر جریان روشنفکری ایرانی، میرزا فتحعلی آخوندزاده (آخوندوف) بود. او که اهل تبریز ولی مقیم گرجستان روسیه بود، با اینحال کتاب‌های مهمی به فارسی نوشت که از جمله آن‌ها مکتوبات جلال الدوله‌است. این کتاب را می‌توان بیانیه‌ای شورانگیز ضد سنت‌های ایران عصر قاجاری دانست. رنسانسی در بازگشت به ارزش‌های ایرانی و اعتراضی بر اندیشه‌های رایج ایران در سنجش با اندیشه‌های اروپایی.[۲]

    در اواخر دوران ناصرالدین شاه روزنامه‌های ممنوعه که در خارج از کشور به چاپ رسیده و در داخل ایران مخفیانه پخش می‌شد نقش مهمی در جریان روشنفکری داشتند. به ویژه سه شخصیت، میرزا آقاخان کرمانی، میرزا ملکم خان و طالبوف تبریزی[۳] ادبیات مشروطه خواهی ایران را که بر پایه رنسانس ایرانی و روشنفکری بود سامان دادند. از میان این سه آقاخان کرمانی به ویژه با کتاب جنجالی خود سه مکتوب و کتاب‌های دیگری که در نقد تاریخ ایران داشت، تلاش کرد فلسفه تاریخ ایرانی را بنیاد بگذارد. آقاخان مقیم استانبول بود و در روزنامه‌های آوانگارد آنزمان یعنی روزنامه قانون و روزنامه اختر قلم می‌زد. او از آثار روشنفکران و فیلسوفان مدرن فرانسوی و انگلیسی به ویژه روسو، ولتر و اسپنسر بهره گرفت (خرم رویی، ۱۳۹۱). آقاخان نهایتاً به دستور مظفرالدین شاه قاجار اعدام شد و شاید بتوان او را نخستین روشنفکر اعدام شده ایران دانست.[۴]

    در این دوران گروه‌های روشنفکر در گروه‌ها و انجمن‌های پنهانی متشکل شدند. از جمله این انجمن‌ها می‌توان به فراموشخانه میرزا ملکم خان، لژ بیداری ایران، انجمن آدمیت و انجمن ترقی اشاره کرد. این گروه‌ها با پخش اعلامیه‌ها و انتشار روزنامه‌ها افکار خود را منتشر می‌کردند. این گروه به لزوم اصلاحات سیستم ارضی و اداری و کم شدن نقش روحانیون از جامعه و نیز محدود ساختن حاکمان در چهارچوب قانون تأکید می‌کردند.[۵]

    با پیروزی مشروطه خواهان و آزادی نسبی شکل گرفته در مطبوعات، روشنفکران ایرانی جایگاه اجتماعی و سیاسی خود را پیدا کرده و از همان آغاز با روحانیت و دربار به مشکل برخوردند. از جمله مهم‌ترین این روزنامه‌نگاران روشنفکر می‌توان به جهانگیرخان صوراسرافیل و علی اکبر دهخدا اشاره کرد. صوراسرافیل در جریان استبداد صغیر اعدام شده و به یکی دیگر از سمبل‌های روشنفکری تبدیل گشت. از دیگر روشنفکران مؤثر در تاریخ سیاسی ایران باید به علیقلی خان سردار اسعد بختیاری اشاره کرد. او یکی از سه فاتح تهران جریان مشروطیت بود که به مقام وزارت جنگ و سردار سپهی رسید. او دو دوره در پاریس اقامت داشت و نهایتاً برای مبارزه با محمدعلی شاه به ایران آمده و با قشون بختیاری به تهران آمد.

    پس از مشروطه روشنفکران را با نام فرانسوی انتلکتوئل، و به عربی منوّر الفکر می‌شناختند و بعدها اصطلاح روشنفکر و تا اندازه‌ای روشن‌اندیش، رواج یافت. در این دوره، نگاه روشنفکران ایرانی به فرانسه بود. فرانسه به جهت آنکه درگیری مستقیمی در تحولات ایران نداشت و از سوی دیگر رقیب جدی استعمار انگلیس بود، پایگاهی برای تحصیل و اقامت ایرانیان بود. از آن زمان تا دوران پهلوی دوم، آشنایی با زبان فرانسه جزو ملزومات طبقه فرهیخته ایرانی بود و در واقع زبان فرانسوی جایگاه سنتی زبان عربی را به عنوان زبان تخصصی اهل فضل، تصاحب کرد. تقریباً همه آثار ادبیات و فلسفه و تاریخ غربی از راه زبان فرانسوی به فارسی برگردانده شد. با این حال نباید تأثیر اندیشه و فرهنگ انگلیس را هم نادیده انگاشت. چراکه اتفاقاً با توجه به پادشاهی بودن سامانه سیاسی ایران، نظام سیاسی مشروطه انگلیس که در آن پادشاه نمادین بوده و در سیاست دخالت نمی‌کرد، همواره الگوی فکری ایرانیان، حتی انگلیس ستیزانی چون محمد مصدق بود. همچنین نباید از نقش آمریکا به عنوان یک نیروی سوم در نبرد استعماری روس و انگلیس در ایران گذشت. آمریکا تا سال ۱۳۳۲ مورد احترام روشنفکران غیرچپ ایرانی بود. برعکس روسیه تزاری مهم‌ترین دشمن روشنفکران قلمداد می‌شد. هرچند پس از کمونیستی شدن شوروی، روشنفکری چپ نگاهی توأم با احترام به شوروی داشت.[۶]

    مهمترین شخصیت‌های جریان روشنفکری ایرانی پس از مشروطه سید حسن تقی‌زاده، محمد علی تربیت علامه قزوینی، میرزاده عشقی، ملک الشعرای بهار، ابراهیم پورداوود، محمدعلی جمالزاده و حسین کاظم‌زاده ایرانشهر بودند که برخی از آنان به روزنامه‌نگاری نیز مشغول بودند و برخی از آنان در مجله ایرانشهر و مجله کاوه با یکدیگر همکاری کردند. این گروه به همراه سایر روشنفکران از جمله حسن پیرنیا، محمدعلی فروغی، عبدالحسین تیمورتاش، سید احمد کسروی، فرخی یزدی ، ارباب کیخسرو شاهرخ، سید ضیاالدین طباطبایی، ایرج میرزا و عارف قزوینی چهره‌های دیگر روشنفکری آن زمان بودند که نقش مهمی در تحولات سیاسی و اجتماعی ایران از جمله ظهور رضاشاه ایفا کردند.

    از مهم‌ترین خصوصیات روشنفکران نسل اول (دوران مشروطه) می‌توان به سه خصیصه اشاره کرد: نگاه متضاد (نه کاملاً مثبت و نه کاملاً منفی) به غرب بود. به این معنا که آنان از یکسو دستاوردهای فکری و علمی غرب را به ویژه در حوزه ساختار سیاسی و حکومت (نظام مردمسالاری) می‌ستودند. اما از سوی دیگر به سیاست‌های خارجی دولت‌های استعماری غربی (مثلاً انعقاد قرارداد ۱۹۱۹) به شدت حمله می‌کردند. در این زمینه می‌توان به اشعار میرزاده عشقی، عارف قزوینی، ملک الشعرای بهار، فرخی یزدی، و ایرج میرزا اشاره کرد. روشنفکران در این اشعار به شدت به انگلستان حمله کردند و به ویژه عمدتاً در اشعارشان موضعی ضد انگلیسی داشتند. لبه تیز این انتقادها، بیش از همه متوجه انگلیس و روسیه بود تا دیگر دولت‌های غربی (مثلاً آمریکا).

    دومین خصوصیت مهم روشنفکران نسل اول دفاع از آزادی زنان و تأکید بر برابری مرد و زن و انتقاد از مناسبات رسوم و سنت‌های اجتماعی و فرهنگی بود که مانع حضور زنان در اجتماع می‌شد. در این زمینه نیز، شاعران روشنفکری مانند میرزاده عشقی، ملک الشعرای بهار، عارف قزوینی، و ایرج میرزا اشعاری در مخالفت با حجاب زنان سرودند، زیرا آن را از جمله مهم‌ترین موانع حضور زنان در جامعه می‌دانستند.

    سومین خصوصیت نسل اول روشنفکران در ایران، انتقاد آنان از مذهب و نهادهای مذهبی بود. آنان به ویژه از مذهب به دلیل آمیخته شدن آن با خرافات از یکسو، و تصلب و تعصب فکری برخی از مذهبیون از سوی دیگر انتقاد می‌کردند. البته، در این زمینه، برخی مانند ایرج میرزا به مذهب و عوام مذهبی حمله می‌کردند، در حالیکه برخی دیگر از روشنفکران مانند میرزاده عشقی و ملک الشعرای بهار لبه تیغ تیز انتقاد خود را عمدتاً متوجه عوام و متولیان مذهب (روحانیون) می‌نمودند تا خود نهاد مذهب.

    بالاخره، چهارمین خصوصیت نسل اول روشنفکران (که شاید بتوان گفت خصیصه مشترک روشنفکران ایرانی در تمام دوران معاصر بوده‌است)، انتقاد آنان از جامعه و مردم بود. آن‌ها این انتقادها را عمدتاً متوجه آن دسته از آداب و رسوم اجتماعی و فرهنگی می‌دانستند که باعث عقب ماندگی ایران و مانع ترقی و حرکت سریع تر آن به سوی مدرنیته و مظاهر آن (مثل عقب نگهداشته شدن زنان) بود.

    زمینه مناسبی که پس از صدور فرمان مشروطیت در مرداد سال و فضای باز سیاسی حاصل از آن برای فعالیت روشنفکران به وجود آمده بود، پس از قدرت گرفتن رضاخان از بین رفت. رضاخان، پس از به قدرت رسیدن—چه در دوره نخست‌وزیری و چه در دوران سلطنت—کوشید برخی از نسل اول روشنفکران را محدود سازد یا از میان بردارد. در این راه، به برخی از روشنفکران میدان بیشتری داده شد اما برخی دیگر حتی به گونه‌ای فیزیکی حذف شدند. میرزاده عشقی در دوازدهم تیرماه سال ۱۳۰۳ به دستور رئیس نظمیه (شهربانی) وقت در خانه‌اش هدف گلوله قرار گرفت و ترور شد و فرخی یزدی در هیجدهم مهر سال ۱۳۱۸ در زندان قصر به دست پزشک احمدی با آمپول هوا به قتل رسید. روشنفکران دیگر مانند ملک الشعرای بهار و عارف قزوینی زندانی، تبعید یا خانه‌نشین شدند.

    روشنفکران نسل دوم (دوران پهلوی اول)[ویرایش]

    با بر تخت نشستن رضا شاه دوره اول روشنفکری به پایان رسید و نسل دوم روشنفکری به وجود آمد. این نسل روشنفکری با الگوگیری از غرب سعی داشت که مفاهیم جدید غربی را در ایران پیاده سازد. سیاست همگن سازی فرهنگی و اجتماعی در آن دوره محبوبیت فراوانی یافته بود زیرا در غرب نیز چنین ایده‌هایی طرفداران بسیاری داشته‌است. ایجاد نهادهای جدید مانند مدرسه و دانشگاه از کارهای این گروه از روشنفکران بوده‌است. این نسل بیش از آنکه همانند نسل قبلی در جهت مدرنیته و غربی شدن تلاش کند، بر ظرفیت‌های فرهنگی و تاریخی ایران تکیه می‌کرد. از آنجایی که تفکر آن دوران برمبنای کشور تک فرهنگی استوار بوده لذا سرکوبی سایر فرهنگ‌های کشور به اوج خود رسید. ایده‌هایی نظیر تمدن بزرگ و تاریخ هزاران ساله و غیره محصول این نسل از روشنفکران بوده‌است.

    روشنفکران نسل سوم (دوران پهلوی دوم)[ویرایش]

    از اواخر دوران پهلوی یکم، روشنفکری چپ در ایران بنیاد گذاشته شد و شاید تقی ارانی و اسکندر میرزا را بتوان از مؤسسین این جریان دانست.

    با ایجاد دانشگاه‌ها و مدارس و اعزام بیشتر دانشجویان ایرانی به اروپا در دوره پهلوی یکم، ایرانیان با سرعت بیشتری با اندیشه‌های غربی آشنا شدند. بدین ترتیب زمینه ایجاد نسل سوم روشنفکری به وجود آمد؛ که خود را در دوران پهلوی دوم نمایان کرد. پس از سرنگونی رضاشاه و ترور احمد کسروی، روحانیت و نگاه دینی بر نگاه سکولار و روشنفکری چیرگی یافت؛ و با جریان ملی شدن نفت و سپس سرکوب آزادی‌ها در بسته شدن فضای سیاسی، روشنفکری سکولار ایرانی به شدت محدود شد. از آنان می‌توان به حمید عنایت، پرویز ناتل خانلری و سید فخرالدین شادمان اشاره کرد.

    در سال‌های جنگ سرد روشنفکری در سراسر جهان از جمله ایران دچار تأثیرپذیری فراوان شد. در کشورهای متحد با بلوک غرب از جمله ایران، فضا برای کار روشنفکران چپ کاملاً مسدود شد و همین باعث شد تا به روشنفکرانی که اجازه فعالیت در داخل داشتند، نگاه منفی وجود داشته باشد.

    روشنفکری دینی[ویرایش]

    روشنفکری دینی یا نواندیشی دینی (به انگلیسی: Religious Intellectualism) تفکر و شاخه‌ای خاص از روشنفکری به معنای عام آن است که مرکز توجه آن را روشنگری دینی، تشکیل می‌دهد. اندیشمند وابسته به این نحله فکری، روشنفکر دینی گفته می‌شود. میان منظور روشنفکری دینی و روشنفکر دینی و جایگاه و شان آن مناقشه وجود دارد. پیشینه روشن فکری در ایران، به نهضت مشروطیت بازمی‌گردد و تا امروز، در عرصه‌های مختلف سیاسی و اجتماعی، بازی‌گری کرده‌است.[۷]

    شاید بتوان روشنفکری دینی را یک تفکر جهان شمول دانست که در سرتاسر دنیا در پی کم رنگ شدن آموزه‌های سنتی دینی در برابر آموزه‌های جدید مدرنیته مورد توجه روشنفکران دیندار قرار می‌گیرد تا این‌گونه دین را در دنیای جدید بازتاب دهند. اما روشن‌فکری دینی به معنای خاص بیشتر متوجه گفتمانی دینی در میان جوامع اسلامی در بیش از یک سده اخیر است که به زعم اصلاحگران آن راهی است برای مقابله با هجوم فرهنگی کشورهای استعمارگر و استحاله ممالک جهان سوم.

    نخستین جرقه این بیداری تازه را سید جمال‌الدین اسدآبادی زد اما کسانی چون اقبال لاهوری و اخیراً فضل الرحمان در شبه قاره و عبده در مصر و کواکبی در سوریه و بازرگان و شریعتی و شماری دیگر در ایران این فکر را پی گرفتند و در طول یک قرن مجاهدت نظری و عملی نحله نواندیشی دینی را استوار کردند.[۸]

    امروزه در ایران افرادی مانند، احمد قابل، عبدالکریم سروش،مصطفی ملکیان، ابوالقاسم فنائی، محمد مجتهد شبستری و حبیب‌الله پیمان مهمترین نمایندگان این جریان فکری هستند. از آنجا که این متفکران اندیشه‌ورزی را معطوف به تغییرات اجتماعی و تلاش برای گره‌گشایی از معضل عقب‌ماندگی جوامع اسلامی کرده بودند، اینان را «مصلح دینی» گفته‌اند. گرچه به نام‌های دیگری چون احیاگران و نواندیشان و روشنفکران و نوگرایان نیز نامبردار بوده و هستند. .[۹]

    اصطلاح نواندیشی، در برابر سنت گرایی به کار می‌رود. در سنت گرایی دینی، هر آنچه از طریق آداب و رسوم و فرهنگ گذشته دینداران به نسل جدید دینداران رسیده‌است، اصل دین و ملاک قرار داده می‌شود. اما نواندیشی دینی، همه آن باورها و رسوم را بازبینی می‌کند تا برداشت‌های غیر عقلانی را از آن بزداید و دین را به زبان روز و با استنباط‌ها و استدلال‌های تازه دریابد و معرفی کند. در مورد اسلام گفته شده‌است که اسلام سنتی، اسلام تقلیدی است و اسلام نوگرا، اسلام عقلانی.[۱۰]

    برخی از روشنفکران کوشیدند تا تلفیقی از آموزه‌های روشنفکری و فرهنگ ایرانی-اسلامی به دست دهند. آن‌ها همچنین به شدت تحت تأثیر روشنفکران استعمارستیز کشورهای جهان سوم نظیر ماهاتما گاندی، اقبال لاهوری و فرانتس فانون بودند. از شاخص‌ترین چهره‌های این جریان می‌توان به علی شریعتی و جلال آل احمد اشاره کرد.

    در کنار اینان برخی از روشنفکران دینی بشدت مشغول به چالش‌های اسلام و مدرنیته بودند. آن‌ها سعی می‌کردند تا شرایط جدید را فهمیدنی سازند و موضعی مشخص در میانه تقابل اسلام و غرب ارائه دهند. البته این دسته دیدگاه‌هایی بشدت متعارض دارند و اشتراکشان تعلق خاطر به مباحث فلسفی اسلامی و غربی است. از مهم‌ترین چهره‌های آن می‌توان از علی شریعتی، مهدی بازرگان، مصطفی ملکیان، عبدالکریم سروش و محمد مجتهد شبستری یاد کرد.

    از دیگر ویژگی‌های روشنفکری در دوران جنگ سرد (پهلوی دوم) اتهام بستن به آنان دربارهٔ شکست‌ها و ناکامی‌های ملی بود. سردسته این گروه علی شریعتی بود که می‌گفت: «من ادعا می‌کنم در تمام این دو قرن گذشته در زیر هیچ قرارداد استعماری امضای یک آخوند نجف‌رفته نیست؛ در حالی که در زیر همة این قراردادهای استعماری امضای آقای دکتر و آقای مهندس فرنگ رفته هست»[۵]

    همچنین جلال آل احمد به ویژه با دو کتاب «غرب زدگی» و «در خدمت و خیانت روشنفکران» تندترین حملات را به جریان روشنفکری داشت. او دربارهٔ شیخ فضل‌الله نوری از مخالفان مشروطه و یکی از مهم‌ترین نمادهای جریان روحانیت و سنتی ایران که او را مقتول روشنفکران مشروطه می‌دانستند، می‌نویسد: «من نعش آن بزرگوار را بر سردار همچون پرچمی می‌دانم که به علامت استیلای غرب‌زدگی پس از دویست سال کشمکش بر بام سرای این مملکت افراشته شد»[۱۱] جلال آل احمد معتقد است «روشنفکر کسی است که فارغ از تعبد و تعصب و به دور از فرمانبری، اغلب نوعی کار فکری می‌کند و نه کار بدنی، و حاصل کارش را که در اختیار جماعت می‌گذارد، کمتر به قصد جلب نفع مادی می‌گذارد.»[۱۲]

    مرتضی مطهری اگرچه نه خودش و نه دیگران او را روشنفکر دانسته‌اند ولی از مهم‌ترین منتقدان و تحلیلگران جریان روشنفکری بوده‌است. او نیز مهم‌ترین اتهام روشنفکران معاصر ایران را غربزدگی سهوی یا خیانت عمدی به اسلام و ایران می‌دانست.[۱۳]

    منابع برای مطالعه بیشتر[ویرایش]

    منابع[ویرایش]

    منبع مطلب : fa.wikipedia.org

    مدیر محترم سایت fa.wikipedia.org لطفا اعلامیه بالای سایت را مطالعه کنید.

    مرورگر شما از این ویدیو پشتیبانی نمیکنید.

    جواب کاربران در نظرات پایین سایت

    مهدی : نمیدونم, کاش دوستان در نظرات جواب رو بفرستن.

    میخواهید جواب یا ادامه مطلب را ببینید ؟
    مهدی 3 ماه قبل
    0

    نمیدونم, کاش دوستان در نظرات جواب رو بفرستن.

    برای ارسال نظر کلیک کنید